શું નેગેટિવ સ્કોરવાળા બનશે સ્પેશિયાલિસ્ટ? જાણો કેમ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો માઈનસ 40 સ્કોરનો મામલો
તબીબી શિક્ષણ ક્ષેત્રે હાલમાં એક નવી ચર્ચા છેડાઈ છે. મુદ્દો છે NEET PG 2025 ના કટ-ઓફમાં કરવામાં આવેલો જંગી ઘટાડો. કેન્દ્ર સરકારે તેવા ઉમેદવારોને પણ પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ (PG) કોર્સમાં પ્રવેશ માટે પાત્ર ગણ્યા છે જેઓનો સ્કોર શૂન્ય અથવા તેનાથી પણ નીચે (માઈનસ 40 સુધી) છે. આ નિર્ણયને લઈને દેશભરના ડોક્ટરો અને નિષ્ણાતોમાં ચિંતા ફેલાઈ હતી, જે બાદ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો. હવે કેન્દ્ર સરકારે આ અંગે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરતા કોર્ટમાં સોગંદનામું દાખલ કર્યું છે.
સરકારનું કહેવું છે કે ઓછા સ્કોરથી ડોક્ટરોની યોગ્યતા (Competence) પર કોઈ અસર નહીં પડે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે સરકારે આ નિર્ણય પાછળ શું દલીલો આપી છે અને સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ શું છે.
શું છે આખો મામલો?
13 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ નેશનલ બોર્ડ ઓફ એક્ઝામિનેશન ઇન મેડિકલ સાયન્સ (NBEMS) એ એક નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું, જેણે સૌને ચોંકાવી દીધા. આ નોટિફિકેશન દ્વારા NEET PG 2025 ના કટ-ઓફમાં ભારે ઘટાડો કરવામાં આવ્યો:
-
સામાન્ય શ્રેણી (General): કટ-ઓફ ઘટાડીને માત્ર 7 પર્સન્ટાઇલ કરવામાં આવી.
-
SC/ST/OBC શ્રેણી: કટ-ઓફ ઘટાડીને ‘ઝીરો’ (0) કરી દેવામાં આવી.
આ ફેરફારને કારણે SC, ST અને OBC શ્રેણીના તે ઉમેદવારો પણ એડમિશન માટે પાત્ર બન્યા જેમનો સ્કોર ‘માઈનસ 40’ (-40) સુધી પહોંચી ગયો હતો. આ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો અને અરજદારોએ તર્ક આપ્યો હતો કે આનાથી આરોગ્ય સેવાઓની ગુણવત્તા અને દર્દીઓની સુરક્ષા જોખમાઈ શકે છે.
કેન્દ્ર સરકારની દલીલ: “NEET PG માત્ર એક છટણી પ્રક્રિયા છે”
સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જવાબ માંગવામાં આવતા કેન્દ્ર સરકારે સોગંદનામામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે NEET PG સ્કોરને ડોક્ટરની ક્લિનિકલ અસમર્થતાનો આધાર માની શકાય નહીં. સરકારની મુખ્ય દલીલો નીચે મુજબ છે:
-
લઘુત્તમ લાયકાત MBBS છે: કેન્દ્રએ કહ્યું કે ડોક્ટરની લઘુત્તમ યોગ્યતા તેની MBBS ડિગ્રીથી સ્થાપિત થાય છે. NEET PG એ યોગ્યતા પરીક્ષા (Qualifying Exam) નથી, પરંતુ ઉપલબ્ધ મર્યાદિત PG બેઠકોની ફાળવણી માટે માત્ર એક ‘સોર્ટિંગ મિકેનિઝમ’ અથવા છટણી પ્રક્રિયા છે.
-
લાઇસન્સ પ્રાપ્ત ડોક્ટરો: એડમિશન લેનારા તમામ ઉમેદવારો પહેલેથી જ લાઇસન્સ પ્રાપ્ત MBBS ડોક્ટર છે. તેમને સ્વતંત્ર રીતે પ્રેક્ટિસ કરવાનો કાયદેસરનો અધિકાર છે, તેથી તેમની પાયાની ક્ષમતા પર સવાલ ઉઠાવવો ખોટો છે.
-
કડક તાલીમ અને મૂલ્યાંકન: સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે PG કોર્સ એ ત્રણ વર્ષનો કડક તાલીમ કાર્યક્રમ છે. આ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ સિનિયર ફેકલ્ટી અને નિષ્ણાતોની દેખરેખ હેઠળ કામ કરે છે. અંતે, તેમને MD/MS ની ડિગ્રી ત્યારે જ મળે છે જ્યારે તેઓ થિયરી અને પ્રેક્ટિકલ બંને પરીક્ષામાં કોઈ પણ છૂટછાટ વગર ઓછામાં ઓછા 50% માર્ક્સ મેળવે છે.
દર્દીઓની સુરક્ષા પર સરકારનું વલણ
દર્દીઓની સુરક્ષા પર સરકારનું વલણઅદાલતે દર્દીઓની સંભાળ (Healthcare) અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, જેના પર સરકારે કહ્યું કે આ ડર ‘નિરાધાર’ છે. સોગંદનામા મુજબ, PG વિદ્યાર્થીઓ સ્વતંત્ર રીતે નિર્ણય લેતા નથી, પરંતુ તેઓ એક સ્થાપિત સિસ્ટમ હેઠળ નિષ્ણાતોની દેખરેખ હેઠળ કામ શીખે છે. ડિગ્રી આપતી વખતે જે ધોરણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, તેમાં કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવી નથી.
બેઠકો ભરવાની મજબૂરી અને ફીનું ગણિત
સરકારે આ પગલું કેમ ભર્યું? તેનું મુખ્ય કારણ બેઠકો ખાલી રહેવી તે છે. આરોગ્ય મંત્રાલય અને નેશનલ મેડિકલ કમિશન (NMC) એ નોંધ્યું કે ઊંચા કટ-ઓફને કારણે PG ની હજારો બેઠકો ખાલી પડી રહે છે.
-
કટ-ઓફ ઘટાડવાથી 1,00,054 નવા ઉમેદવારો કાઉન્સેલિંગના ત્રીજા રાઉન્ડ માટે પાત્ર બન્યા છે.
-
હવે કુલ પાત્ર ઉમેદવારોની સંખ્યા વધીને 2,28,170 થઈ ગઈ છે.
સુનાવણી દરમિયાન વરિષ્ઠ એડવોકેટ ગોપાલ શંકરનારાયણને એક કડવું સત્ય રજૂ કર્યું. તેમણે જણાવ્યું કે સરકારી કોલેજોમાં ફી 9,000 થી 27,000 ની વચ્ચે છે, જ્યારે ખાનગી સંસ્થાઓમાં તે 95 લાખ થી 1.5 કરોડ સુધી પહોંચી જાય છે. ફી આટલી ઊંચી હોવાથી વિદ્યાર્થીઓ ખાનગી કોલેજોમાં પ્રવેશ લઈ શકતા નથી અને બેઠકો ખાલી રહે છે.
આ મામલો માત્ર શિક્ષણનો જ નહીં પણ તબીબી નૈતિકતાનો પણ છે. એક તરફ સરકારનો તર્ક છે કે બેઠકો ખાલી ન રહેવી જોઈએ, જ્યારે નિષ્ણાતો માને છે કે ‘નેગેટિવ સ્કોર’ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓને નિષ્ણાત (Specialist) બનાવવા તે તબીબી શિક્ષણના ઘટતા સ્તરનું પ્રતીક છે. હવે આ મામલે આગામી સુનાવણી 24 માર્ચ, 2026 ના રોજ થશે, જેમાં કોર્ટ અંતિમ નિર્ણય લેશે.
