લગ્નનું વચન અને પછી કુંડળીનો ખેલ: હાઈકોર્ટે આરોપીના જામીન ફગાવ્યા, જાણો શું છે BNS ની કલમ 69
દિલ્હી હાઈકોર્ટનો તાજેતરનો એક ચુકાદો સામાજિક અને કાયદાકીય દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનો સાબિત થયો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ લગ્નનું વચન આપીને શારીરિક સંબંધ બાંધે અને પછી ‘કુંડળી ન મળવા’ જેવા બહાના હેઠળ લગ્નનો ઇનકાર કરે, તો તેને કાયદાની નજરમાં છેતરપિંડી અથવા ખોટા વચન દ્વારા આચરવામાં આવેલો ગુનો ગણવામાં આવશે. જસ્ટિસ સ્વર્ણકાંત શર્માએ આ મામલે જામીન અરજી ફગાવતા ગંભીર અવલોકનો કર્યા છે.
કુંડળી ન મળવી: લગ્નથી પાછળ હટવાનું કાયદેસર બહાનું નથી
ભારતીય સમાજમાં કુંડળી મિલાન એક પરંપરાગત પ્રક્રિયા છે, પરંતુ જ્યારે તેનો ઉપયોગ કોઈને છેતરવા માટે કરવામાં આવે ત્યારે તે ગુનો બની જાય છે. હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે જો કોઈ પુરુષે અગાઉ લગ્ન માટે સંમતિ આપી હોય અને તેના આધારે મહિલા સાથે શારીરિક સંબંધો સ્થાપિત કર્યા હોય, તો તે પછીથી કુંડળી ન મળવાનું કારણ આગળ ધરીને પોતાની જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ શકતો નથી.
ન્યાયાધીશ શર્માએ જણાવ્યું કે, અગાઉ લગ્નનું વચન આપ્યા પછી પણ કુંડળીના આધારે લગ્નનો ઇનકાર કરવો એ પ્રથમ દૃષ્ટિએ વચનની સત્યતા પર સવાલ ઉભા કરે છે. આ પ્રકારનું વર્તન ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ ૬૯ હેઠળ આવે છે, જે ખાસ કરીને છેતરપિંડી અથવા લગ્નના ખોટા આશ્વાસન દ્વારા બાંધવામાં આવેલા જાતીય સંબંધોના કિસ્સાઓ સાથે સંબંધિત છે. કોર્ટે માન્યું કે જો શરૂઆતથી જ ઈરાદો સાફ હોય, તો કુંડળી જેવી બાબતો સંબંધની વચ્ચે ન આવવી જોઈએ.
મહિલાની ફરિયાદ અને વારંવાર આપવામાં આવેલા આશ્વાસનો
આ કેસની વિગત મુજબ, પીડિત મહિલાએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેના પાર્ટનરે લાંબા સમય સુધી તેની સાથે સંબંધ રાખ્યો હતો અને વારંવાર લગ્ન કરવાની ખાતરી આપી હતી. આ ખાતરીના આધારે જ તેણે શારીરિક સંબંધ બાંધવા માટે સંમતિ આપી હતી. એટલું જ નહીં, મહિલાએ અગાઉ પણ એક ફરિયાદ નોંધાવી હતી, પરંતુ આરોપી અને તેના પરિવારે જ્યારે તેને લગ્ન કરવાનું પાકું આશ્વાસન આપ્યું, ત્યારે તેણે વિશ્વાસ રાખીને પોતાની ફરિયાદ પરત ખેંચી લીધી હતી.
જોકે, ફરિયાદ પરત ખેંચાયા બાદ ફરી એકવાર આરોપી પોતાના વચનથી ફરી ગયો અને આ વખતે ‘કુંડળી મળતી નથી’ તેવું નવું કારણ રજૂ કર્યું. કોર્ટે આ વર્તનને ગંભીરતાથી લેતા કહ્યું કે, એકવાર કાયદાકીય કાર્યવાહીમાંથી બચવા માટે લગ્નનું વચન આપવું અને પછી તેમાંથી ફરી જવું એ સ્પષ્ટપણે છેતરપિંડી દર્શાવે છે. આ કિસ્સો માત્ર બે વ્યક્તિઓ વચ્ચેનો વિવાદ નથી, પરંતુ વચનભંગ દ્વારા શારીરિક શોષણનો મામલો છે.
BNS કલમ ૬૯ અને કાયદાકીય કડકાઈ
નવી અમલમાં આવેલી ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ ૬૯ અને જૂની IPC ની કલમ ૩૭૬ હેઠળ આ પ્રકારના કૃત્યોને ગંભીર શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. કાયદા મુજબ, જો કોઈ સ્ત્રીની સંમતિ લગ્નના ખોટા વચન દ્વારા મેળવવામાં આવી હોય, તો તે સંમતિને કાયદેસરની ગણવામાં આવતી નથી.
ન્યાયાધીશે અવલોકન કર્યું કે, “કુંડળી ન મળવી” એ એક પછીથી વિચારેલું બહાનું હોઈ શકે છે જેનો હેતુ માત્ર જવાબદારીમાંથી છટકવાનો હોય. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી સંબંધમાં રહે છે અને પછી અચાનક આવી બાબતો આગળ ધરે છે, ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે તેના દ્વારા આપવામાં આવેલું વચન શરૂઆતથી જ શંકાસ્પદ હતું. આ ચુકાદો એવા લોકો માટે મોટી ચેતવણી છે જેઓ લગ્નનું વચન આપીને મહિલાઓનું શારીરિક શોષણ કરે છે અને પછી ધાર્મિક કે સામાજિક કારણોસર પાછળ હટી જાય છે.
સામાજિક પ્રભાવ અને ભવિષ્યના ચુકાદાઓ માટે મિસાલ
દિલ્હી હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય ભવિષ્યમાં આવા અનેક કેસો માટે મિસાલ (Precedent) સાબિત થશે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વ્યક્તિગત માન્યતાઓ કે જ્યોતિષીય કારણોનો ઉપયોગ કાયદાકીય જવાબદારીઓમાંથી બચવા માટે ‘ઢાલ’ તરીકે કરી શકાતો નથી. ખાસ કરીને જ્યારે તે કોઈ સ્ત્રીની ગરિમા અને તેના જીવન સાથે જોડાયેલો પ્રશ્ન હોય.
આ કેસમાં જામીન નકારી કાઢતા કોર્ટે સંદેશ આપ્યો છે કે મહિલાઓની લાગણીઓ અને તેમના શરીર સાથે રમત કરનારાઓ સામે કાયદો કડક હાથે કામ લેશે. “લગ્નનું ખોટું વચન” એ માત્ર નૈતિક રીતે ખોટું નથી, પરંતુ તે ભારતીય કાયદા હેઠળ ગંભીર સજાને પાત્ર ગુનો છે. આ ચુકાદો મહિલાઓના કાયદાકીય અધિકારોને વધુ મજબૂત બનાવે છે અને સમાજમાં એવો સંદેશ વહેતો કરે છે કે પરંપરાઓના નામે છેતરપિંડી ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં.
