બેંકિંગ જગતમાં ‘ગોલ્ડ’ કિંગ: એક્સપોર્ટમાં ઘટાડો પણ સોના સામે લોન લેનારાઓની લાઈન લાગી
ભારતીય અર્થતંત્રમાં અત્યારે એક નવો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે, જેમાં લોકો પર્સનલ લોન કે કાર લોન લેવાને બદલે પોતાના ઘરમાં રહેલા સોનાનો ઉપયોગ કરવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ, જાન્યુઆરી 2026 માં ‘ગોલ્ડ લોન’ બેંકો માટે સૌથી વધુ લોકપ્રિય પ્રોડક્ટ બનીને ઉભરી છે. સોનાની વધતી જતી કિંમતો અને લોન મેળવવાની સરળ પ્રક્રિયાને કારણે આ સેક્ટરમાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ચાલો સમજીએ કે કેવી રીતે સોનાની ચમકે બેંકોની રફ્તાર વધારી દીધી છે.
ગોલ્ડ લોનમાં 128% નો ઐતિહાસિક ઉછાળો
RBI ના માસિક આંકડાઓ એક ચોંકાવનારી વાર્તા કહી રહ્યા છે. જાન્યુઆરી 2026 માં ગોલ્ડ લોન સેક્ટરમાં વર્ષ-દર-વર્ષ ધોરણે 128 ટકાનો જંગી વધારો નોંધાયો છે. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં આ વૃદ્ધિ દર 91 ટકા હતો. આ આંકડા દર્શાવે છે કે મધ્યમ વર્ગ અને નાના વ્યવસાયીઓ હવે પર્સનલ લોન માટે બેંકોના ધક્કા ખાવાને બદલે સોનાને ગીરો મૂકીને તાત્કાલિક રોકડ મેળવવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોના મતે, આ ઉછાળા પાછળનું મુખ્ય કારણ સોનાના ભાવમાં થયેલો સતત વધારો છે. જેમ જેમ સોનાના ભાવ વધે છે, તેમ તેમ ગ્રાહકોને સમાન માત્રામાં સોના પર વધુ રકમની લોન મળે છે (LTV – Loan to Value ratio). આ ઉપરાંત, પર્સનલ લોન પર વ્યાજ દરો અત્યારે ઊંચા છે અને તેના માટે કડક ડોક્યુમેન્ટેશનની જરૂર હોય છે, જ્યારે ગોલ્ડ લોન માત્ર થોડા જ કલાકોમાં અને ન્યૂનતમ કાગળકામ સાથે મળી જાય છે.
રિન્યુએબલ એનર્જી અને એક્સપોર્ટ ક્રેડિટની સ્થિતિ
માત્ર ગોલ્ડ લોન જ નહીં, પરંતુ અન્ય સેક્ટરમાં પણ બેંકિંગ ધિરાણની સ્થિતિ મિશ્ર રહી છે. સરકારના ગ્રીન એનર્જી પરના ભારને કારણે રિન્યુએબલ એનર્જી લન્ડિંગમાં 62 ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો છે. સોલર પ્લાન્ટ્સ અને વિન્ડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ માટે મોટી કંપનીઓ અને સ્ટાર્ટઅપ્સ બેંકો પાસેથી લોન લઈ રહ્યા છે. જોકે, વૈશ્વિક સ્તરે માંગમાં ઘટાડો અને સપ્લાય ચેઈનની સમસ્યાઓને કારણે એક્સપોર્ટ ક્રેડિટમાં 17.2 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે નિકાસકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
કુલ બેંક ક્રેડિટ (ધિરાણ) માં 14 ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. અહીં એક મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે બેંકો જેટલી લોન આપી રહી છે (14%), તેના કરતા બેંકોમાં થતી ડિપોઝિટ (થાપણો) ની વૃદ્ધિ ધીમી છે. આનો અર્થ એ છે કે લોકો અત્યારે બચત કરવાને બદલે ખર્ચ કરવા અથવા વ્યવસાયમાં રોકાણ કરવા માટે લોન લેવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. આ સ્થિતિ બેંકો માટે લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટનો પડકાર ઊભો કરી શકે છે.
કેમ પર્સનલ અને કાર લોનને પાછળ છોડી દીધી?
પરંપરાગત રીતે, પર્સનલ લોન અને કાર લોન બેંકોની સૌથી વધુ કમાણી કરાવતી પ્રોડક્ટ્સ રહી છે. પરંતુ જાન્યુઆરીના આંકડા મુજબ, લોકો મોંઘી કાર ખરીદવા કે બિનજરૂરી પર્સનલ ખર્ચ કરવા માટે લોન લેવામાં સાવચેતી વર્તી રહ્યા છે.
-
વ્યાજ દરનો તફાવત: પર્સનલ લોન અનસિક્યોર્ડ હોય છે, તેથી તેનો વ્યાજ દર 12-18% સુધી હોઈ શકે છે. જ્યારે ગોલ્ડ લોન સિક્યોર્ડ હોવાથી તે 8-11% માં મળી જાય છે.
-
ક્રેડિટ સ્કોરની ઝંઝટ: જે લોકોનો સિબિલ (CIBIL) સ્કોર ઓછો છે, તેમને બેંકો પર્સનલ લોન આપતી નથી. પરંતુ ગોલ્ડ લોનમાં સોનું જ જામીનગીરી હોવાથી બેંકો સ્કોર પર વધુ ધ્યાન આપતી નથી.
-
કૃષિ અને નાના ઉદ્યોગો: ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં ખેતીના ખર્ચ અને નાના ધંધાની જરૂરિયાતો માટે ગોલ્ડ લોન સૌથી સરળ માધ્યમ સાબિત થઈ રહી છે.
આગામી સમયમાં જો સોનાના ભાવ આ જ રીતે વધતા રહેશે, તો ગોલ્ડ લોન માર્કેટમાં હજુ પણ મોટી તેજી જોવા મળી શકે છે. બેંકો પણ હવે ફિનટેક કંપનીઓ સાથે મળીને ઘરે બેઠા ગોલ્ડ લોન (Gold Loan at Home) જેવી સુવિધાઓ આપી રહી છે, જે આ સેક્ટરને વધુ ગતિ આપશે.
