હોળીના દિવસે આકાશમાં દેખાશે લાલચોળ ચંદ્ર, ભારતમાં આ શહેરોમાં જોવા મળશે અદભૂત નજારો
વર્ષ 2026ની શરૂઆત ખગોળીય દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ રોમાંચક રહેવાની છે. હોળીના પવિત્ર તહેવાર પર આ વખતે આકાશમાં એક અદભૂત નજારો જોવા મળશે. 3 માર્ચ 2026 ના રોજ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ થવા જઈ રહ્યું છે, જેને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં ‘બ્લડ મૂન’ (Blood Moon) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ગ્રહણ ભારતમાંથી પણ જોઈ શકાશે. હોળીના રંગોની વચ્ચે આકાશી રંગોનો આ ખેલ લોકોમાં કુતૂહલ જગાવી રહ્યો છે. ચાલો જાણીએ આ ચંદ્રગ્રહણનો સમય, ભારત પર તેની અસર અને બ્લડ મૂન પાછળનું વિજ્ઞાન.
ભારતમાં ચંદ્રગ્રહણનો સમય અને બ્લડ મૂન
3 માર્ચના રોજ થનારું આ પૂર્ણ ચંદ્રગ્રહણ ભારત સહિત વિશ્વના અનેક ભાગોમાં દેખાશે. ભારતીય સમય અનુસાર (IST), આ ગ્રહણ સાંજે જ્યારે ચંદ્ર ઉદય પામશે ત્યારે તેની ચરમસીમા પર હશે. ગ્રહણનો સૌથી મહત્વનો સમય, જેને આપણે ‘ટોટાલિટી’ કહીએ છીએ, તે સાંજે 6:33 PM થી 6:40 PM ની વચ્ચે રહેશે. આ સાત મિનિટ દરમિયાન ચંદ્ર સંપૂર્ણપણે પૃથ્વીના પડછાયામાં ઢંકાઈ જશે અને તેનો રંગ ઘેરો લાલ અથવા તાંબા જેવો દેખાશે, જેને કારણે તેને ‘બ્લડ મૂન’ કહેવામાં આવે છે.
ભારતના પૂર્વ ભાગોમાં આ નજારો સૌથી વધુ સ્પષ્ટ દેખાશે. કોલકાતા જેવા શહેરોમાં લગભગ 90 ટકા જેટલું ગ્રહણ જોઈ શકાશે. જ્યારે દિલ્હી અને મુંબઈ જેવા પશ્ચિમ અને ઉત્તર ભારતના શહેરોમાં જ્યારે ચંદ્ર ઉદય પામશે, ત્યારે ગ્રહણનો અંતિમ લાલ તબક્કો જોવા મળશે. હોળીના દિવસે જ આ ગ્રહણ હોવાથી ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક બંને દ્રષ્ટિએ તેનું મહત્વ વધી ગયું છે.
બ્લડ મૂન પાછળનું વિજ્ઞાન અને અસર
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે ચંદ્રગ્રહણ વખતે ચંદ્ર કાળો પડવાને બદલે લાલ કેમ દેખાય છે? આ પાછળ પૃથ્વીનું વાતાવરણ જવાબદાર છે. જ્યારે પૃથ્વી સૂર્ય અને ચંદ્રની બરાબર વચ્ચે આવે છે, ત્યારે સૂર્યના કિરણો પૃથ્વીના વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને ચંદ્ર પર પડે છે. પૃથ્વીનું વાતાવરણ વાદળી રંગના પ્રકાશને વિખેરી નાખે છે અને માત્ર લાલ રંગના પ્રકાશને જ ચંદ્ર સુધી પહોંચવા દે છે. આ પ્રક્રિયાને ‘રેલે સ્કેટરિંગ’ (Rayleigh scattering) કહેવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે સૂર્યાસ્ત વખતે આકાશ લાલ દેખાય છે અને ગ્રહણ વખતે ચંદ્ર ‘બ્લડ મૂન’ બની જાય છે.
વૈજ્ઞાનિકો માટે આ ગ્રહણ પૃથ્વીના વાતાવરણનો અભ્યાસ કરવાની એક મોટી તક છે. બીજી તરફ, ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ગ્રહણને લઈને અનેક માન્યતાઓ છે. હોળીના દિવસે ગ્રહણ હોવાથી સુતક કાળ અને પૂજા-પાઠના નિયમો વિશે પણ ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. જોકે, ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે આ માત્ર એક કુદરતી અને અત્યંત સુંદર ઘટના છે જેને નરી આંખે જોવી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે.
ભારતના કયા શહેરોમાં કેવો દેખાશે નજારો?
ભારતની ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે ગ્રહણની દૃશ્યતા અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં અલગ હશે. પૂર્વી ભારત એટલે કે આસામ, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઓડિશામાં ચંદ્ર વહેલો ઉદય પામતો હોવાથી ત્યાં ગ્રહણનો મોટો હિસ્સો જોઈ શકાશે.
-
કોલકાતા અને ગુવાહાટી: અહીં ગ્રહણ તેની પૂર્ણતાની ખૂબ નજીક હશે અને બ્લડ મૂનનો નજારો શ્રેષ્ઠ દેખાશે.
-
દિલ્હી અને લખનૌ: અહીં ચંદ્ર ઉદય વખતે ગ્રહણ તેના મધ્ય તબક્કામાં હશે, તેથી આછો લાલ ચંદ્ર જોવા મળી શકે છે.
-
મુંબઈ અને ગુજરાત: ભારતના પશ્ચિમ છેડે ચંદ્ર થોડો મોડો ઉદય પામશે, તેથી અહીંના લોકો ગ્રહણનો અંતિમ તબક્કો અને આંશિક ગ્રહણ જોઈ શકશે.
આ ગ્રહણને જોવા માટે તમારે કોઈ ખાસ ચશ્માની જરૂર નથી, પરંતુ જો તમારી પાસે ટેલિસ્કોપ કે બાઈનોક્યુલર હશે તો તમે ચંદ્રની સપાટી પર બદલાતા રંગોને વધુ સારી રીતે માણી શકશો. હોળીની સાંજે આ બ્લડ મૂન જોવો એ ખરેખર એક યાદગાર અનુભવ બની રહેશે.
