બિલ ગેટ્સ સાથે મુલાકાત ટાળવા MEA ની સલાહ: જેફરી એપ્સટાઈન વિવાદનો પડછાયો ભારત સુધી?
ભારત સરકારના બે મહત્વના મંત્રાલયો, વિદેશ મંત્રાલય (MEA) અને વાણિજ્ય મંત્રાલય વચ્ચે બિલ ગેટ્સની ભારત મુલાકાતને લઈને થયેલી આંતરિક ચર્ચા અત્યારે ચર્ચાનો વિષય બની છે. માઈક્રોસોફ્ટના સહ-સ્થાપક અને જાણીતા પરોપકારી બિલ ગેટ્સની તાજેતરની ભારત મુલાકાત દરમિયાન, વિદેશ મંત્રાલયે તેમને ‘મંત્રી સ્તરની બેઠક’ ન આપવાની સલાહ આપી હતી. આ પાછળનું મુખ્ય કારણ જેફરી એપ્સટાઈન સાથેના તેમના ભૂતકાળના સંબંધો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
વિદેશ મંત્રાલયની સલાહ અને વાણિજ્ય મંત્રાલયની મૂંઝવણ
તાજેતરમાં બિલ ગેટ્સ જ્યારે ભારતની મુલાકાતે હતા, ત્યારે ઉદ્યોગ જગતની મોટી સંસ્થા ફિક્કી (FICCI) દ્વારા તેની શતાબ્દી વર્ષની ઉજવણીના ભાગરૂપે “Curtain Raiser of FICCI @100” કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમ 19 ફેબ્રુઆરીના રોજ દિલ્હીમાં યોજાયો હતો. વાણિજ્ય મંત્રાલયે આ કાર્યક્રમમાં બિલ ગેટ્સ સાથે મંત્રી સ્તરની બેઠક યોજવા અંગે વિદેશ મંત્રાલય (MEA) નો અભિપ્રાય માંગ્યો હતો.
વિદેશ મંત્રાલયે ખૂબ જ સ્પષ્ટતા સાથે વાણિજ્ય મંત્રાલયને પત્ર લખીને જણાવ્યું હતું કે, હાલની પરિસ્થિતિને જોતા બિલ ગેટ્સ સાથે કોઈ સત્તાવાર મંત્રી સ્તરની બેઠક યોજવી સલાહભર્યું નથી. MEA ની આ સલાહ પાછળ કોઈ આર્થિક કે વ્યાપારી કારણો નહોતા, પરંતુ શુદ્ધ રાજદ્વારી અને નૈતિક કારણો હતા. ભારત સરકાર તેની છબીને લઈને ખૂબ જ સતર્ક છે, અને વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા વિવાદોને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું સમજાય છે.
જેફરી એપ્સટાઈનનો પડછાયો: વૈશ્વિક સ્તરની તપાસ
બિલ ગેટ્સ અને જેફરી એપ્સટાઈન (Jeffrey Epstein) વચ્ચેના સંબંધો લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહ્યા છે. એપ્સટાઈન એક દોષિત સેક્સ ઓફિન્ડર હતો, જેણે વર્ષ 2019 માં જેલમાં આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. તેના મૃત્યુ પછી, તેની સાથે જોડાયેલા તમામ પ્રભાવશાળી લોકોની યાદી બહાર આવી હતી, જેમાં બિલ ગેટ્સનું નામ પણ સામેલ હતું.
વૈશ્વિક સ્તરે અને ખાસ કરીને અમેરિકામાં બિલ ગેટ્સ પર એવો આરોપ છે કે તેમણે એપ્સટાઈનની ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ જાણવા છતાં તેની સાથે ઘણી બેઠકો કરી હતી. જોકે ગેટ્સે હંમેશા એવો બચાવ કર્યો છે કે આ બેઠકો માત્ર પરોપકારી કાર્યો (Philanthropy) માટે ભંડોળ એકઠું કરવા માટે હતી, પરંતુ તાજેતરના સમયમાં નવા દસ્તાવેજો અને મીડિયા રિપોર્ટ્સ સામે આવતા આ વિવાદ ફરીથી વકર્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયે આ જ ‘ગ્લોબલ સ્ક્રુટિની’ (વૈશ્વિક તપાસ) ને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકારના મંત્રીઓને તેમનાથી અંતર જાળવવા સૂચન કર્યું હતું.
ફિક્કી (FICCI) @100 કાર્યક્રમ અને ટાઈમિંગનું મહત્વ
જે દિવસે આ કાર્યક્રમ યોજાવાનો હતો, તે જ દિવસે દેશની રાજધાનીમાં ગ્લોબલ AI સમિટની પણ શરૂઆત થઈ રહી હતી. ફિક્કી (FICCI) ભારતની સૌથી જૂની અને પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારી સંસ્થાઓમાંની એક છે. જ્યારે આવી મોટી સંસ્થા તેના શતાબ્દી વર્ષની ઉજવણી કરતી હોય, ત્યારે તેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના નેતાઓ અને ઉદ્યોગપતિઓની હાજરી અપેક્ષિત હોય છે.
વાણિજ્ય મંત્રાલય ઈચ્છતું હતું કે બિલ ગેટ્સ જેવા મોટા વ્યક્તિત્વ સાથે મંત્રીઓની બેઠક થાય તો તેનાથી વ્યાપારી સંબંધો મજબૂત થઈ શકે. પરંતુ વિદેશ મંત્રાલયે દૂરંદેશી વાપરીને સમજાવ્યું કે જો ભારત સરકારના મંત્રીઓ તેમની સાથે ફોટો પડાવે અથવા સત્તાવાર બેઠક કરે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયામાં ભારતની છબી ખરડાઈ શકે છે. એપ્સટાઈન કેસમાં જે પ્રકારના ગંભીર આરોપો છે, તેનાથી કોઈ પણ લોકશાહી સરકાર પોતાને દૂર રાખવા માંગશે.
ભારતની રાજદ્વારી છબી અને નૈતિક વલણ
આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર હવે માત્ર આર્થિક લાભોને જ મહત્વ નથી આપતી, પરંતુ વૈશ્વિક મંચ પર તેની નૈતિક છબી (Moral Standing) ને પણ એટલી જ ગંભીરતાથી લે છે. વિદેશ મંત્રાલયનું માનવું છે કે બિલ ગેટ્સ ભલે ટેકનોલોજી અને ચેરિટી ક્ષેત્રે મોટું નામ હોય, પરંતુ તેમની સાથે જોડાયેલા વિવાદો ભારત સરકારના મૂલ્યો સાથે સુસંગત નથી.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વિવાદિત હોય, ત્યારે તેની સાથેની જાહેર મુલાકાતો ઘણીવાર રાજદ્વારી જોખમ (Diplomatic Risk) બની જાય છે. MEA ની આ સલાહથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત હવે વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલી તપાસો અને સામાજિક મૂલ્યો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. મંત્રીઓને આ બેઠકથી દૂર રાખીને સરકારે એક મજબૂત સંદેશ આપ્યો છે કે પ્રભાવશાળી હોવું એ કાયદા કે નૈતિકતાથી ઉપર હોવાની ગેરંટી નથી.
