Iran-Israel War: તેલના ખેલમાં કોણ જીતશે? એક્સોનમોબિલ અને શેવરોનનો નફો વધશે
Iran-Israel War: પશ્ચિમ એશિયામાં ભભૂકી રહેલી યુદ્ધની જ્વાળાઓની અસર હવે ભારતના રસોડા અને વાહનોના ઈંધણ સુધી પહોંચી રહી છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ તેલની કિંમત થોડા સમય માટે પ્રતિ બેરલ $૮૫ ને વટાવી ગઈ છે, જે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓની સર્વોચ્ચ સપાટી છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: તેલના સપ્લાયની જીવનરેખા જોખમમાં
વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો આશરે ૨૦% ભાગ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Hormuz Strait) માંથી પસાર થાય છે. ઈરાન દ્વારા આ માર્ગ બંધ કરવાની ધમકી અને વર્તમાન લશ્કરી તણાવને કારણે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે. નિષ્ણાત ડેન પિકરિંગના જણાવ્યા મુજબ, “જો હોર્મુઝ લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે, તો તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ સુધી પહોંચતા વાર નહીં લાગે.” આ ઉપરાંત, કતાર દ્વારા LNG (લિક્વિડ નેચરલ ગેસ) નું ઉત્પાદન સ્થગિત કરાતા યુરોપ અને એશિયામાં ગેસના ભાવ પણ ૨૦૨૩ પછીના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચી ગયા છે.
તેલ કંપનીઓને ‘બખ્ખાં’, સામાન્ય નાગરિકોને ‘ડાઝ’
ઐતિહાસિક રીતે જોઈએ તો, જ્યારે પણ યુદ્ધ થાય છે ત્યારે મોટી તેલ કંપનીઓ જેવી કે એક્સોનમોબિલ અને શેવરોન જંગી નફો કમાય છે. ૨૦૨૨ ના રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન પણ આ કંપનીઓએ $૩૦ બિલિયનથી વધુનો નફો કર્યો હતો. હાલમાં પણ યુએસ ગલ્ફ કોસ્ટ રિફાઇનર્સ અને LNG નિકાસકારો પહેલા કરતા વધુ નફો નોંધી રહ્યા છે.
પરંતુ આ સિક્કાની બીજી બાજુ એ છે કે કાચા તેલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ $૧૦ નો વધારો ભારત જેવા દેશોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ₹૫ થી ₹૮ નો વધારો કરી શકે છે. આનાથી પરિવહન મોંઘું થશે અને શાકભાજીથી લઈને જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થશે.
ટ્રમ્પની જાહેરાત અને બજારની પ્રતિક્રિયા
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે યુએસ નેવી ઓઇલ ટેન્કરોનું રક્ષણ કરશે અને વીમો પણ પૂરો પાડશે. આ નિવેદન બાદ ભાવમાં નજીવો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. જો અમેરિકા અને ચીન પોતાના કટોકટીના તેલ ભંડાર (Strategic Petroleum Reserves) બજારમાં મુક્ત કરે, તો કદાચ ભાવ અંકુશમાં આવી શકે. પરંતુ અત્યારે બજાર આ સ્થિતિને ‘હાઈ રિસ્ક’ ઝોનમાં જોઈ રહ્યું છે.
તમારા ખિસ્સા પર કેટલો બોજ? (ગણિત સમજો)
જો ક્રૂડ $૮૫ પર રહે: ભારતમાં તેલ કંપનીઓ પર દબાણ વધશે, જે ટૂંક સમયમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ₹૨-૩ નો વધારો લાવી શકે છે.
જો ક્રૂડ $૧૦૦ ને પાર કરે: આ સ્થિતિમાં ફુગાવો બેકાબૂ બની શકે છે અને દેશના ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) વધી શકે છે, પરિણામે રૂપિયો વધુ નબળો પડશે.
૪ માર્ચ ૨૦૨૬ ના આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે મધ્ય પૂર્વનું યુદ્ધ માત્ર જમીન જીતવા માટે નથી, પણ તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર કબજો મેળવવાનો ખેલ છે. આગામી ૭૨ કલાક તેલના ભાવ કઈ દિશામાં જશે તે નક્કી કરવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.
