ઈરાન-અમેરિકા તણાવની વચ્ચે ભારતીય નિકાસકારો માટે મોટા સમાચાર, પીયૂષ ગોયલે આપ્યો મદદનો ભરોસો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના વધતા તણાવે સમગ્ર વિશ્વના વેપાર પર ગંભીર અસરો પેદા કરી છે, અને તેની સીધી અસર ભારતના નિકાસકારો (Exporters) પર પણ પડી રહી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં પેદા થયેલી આ અસ્થિરતાને કારણે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ રહી છે અને નૂર (Freight) ના દરોમાં પણ ઉછાળો આવ્યો છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય નિકાસકારોને પડતી મુશ્કેલીઓમાંથી બહાર લાવવા માટે કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે એક મહત્વપૂર્ણ અને સમયસૂચક પગલું ભર્યું છે. સરકારે નિકાસકારોની સમસ્યાઓના ત્વરિત ઉકેલ માટે એક ‘આંતર-મંત્રાલય જૂથ’ (Inter-Ministerial Group) ની રચના કરવાની જાહેરાત કરી છે, જે સરકાર અને ઉદ્યોગ જગત વચ્ચેના સેતુ તરીકે કામ કરશે.
નિકાસકારો સામેના પડકારો અને સરકારી દખલ
યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં સૌથી મોટી સમસ્યા માલની હેરફેરની હોય છે. ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને લીધે પર્સિયન ગલ્ફ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની જેવા મહત્વના વેપારી માર્ગો પર જોખમ વધી ગયું છે. આના કારણે જહાજોનો વીમો (Insurance) મોંઘો થયો છે અને ઘણીવાર માલ પહોંચાડવામાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. ભારતના નિકાસકારો, જેઓ ખાસ કરીને કૃષિ ઉત્પાદનો, ટેક્સટાઈલ્સ અને એન્જિનિયરિંગ સામાન પશ્ચિમ એશિયામાં મોકલે છે, તેઓને ભારે નુકસાન વેઠવું પડી રહ્યું છે.
સરકાર દ્વારા ગઠિત આ નવું આંતર-મંત્રાલય જૂથ માત્ર આ સમસ્યાઓને સાંભળશે જ નહીં, પરંતુ તે અંગે નક્કર પગલાં પણ લેશે. આ જૂથમાં વાણિજ્ય મંત્રાલય, નાણા મંત્રાલય, વિદેશ મંત્રાલય અને શિપિંગ મંત્રાલયના ઉચ્ચ અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ આંતર-વિભાગીય સંકલનથી એ સુનિશ્ચિત થશે કે નિકાસકારોને કસ્ટમ્સ, ટેક્સમાં રાહત અને લોજિસ્ટિક્સમાં પડતી મુશ્કેલીઓનો ઝડપી ઉકેલ મળે. મંત્રી પીયૂષ ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત સરકાર પોતાના નિકાસકારોને આ મુશ્કેલ સમયમાં એકલા નહીં છોડે અને તેમની સાથે ખભેથી ખભા મિલાવીને ઊભી રહેશે.
આર્થિક વ્યૂહરચના: વિકલ્પ અને સુરક્ષા
માત્ર મુશ્કેલીઓનું નિરાકરણ જ નહીં, પરંતુ આ જૂથ લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચના પણ તૈયાર કરશે. જ્યારે કોઈ એક વેપારી માર્ગ પર જોખમ હોય, ત્યારે વૈકલ્પિક માર્ગો શોધવા એ સમયની માંગ છે. સરકાર હવે એવા દેશો સાથે દ્વિપક્ષીય સમજૂતી પર ધ્યાન આપી રહી છે જ્યાંથી નિકાસ સરળતાથી થઈ શકે. આ ઉપરાંત, ઈન્સ્યોરન્સ અને પેમેન્ટ સેટલમેન્ટના મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે સરકારની બેંકો સાથે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે, જેથી નિકાસકારોના પૈસા ફસાઈ ન જાય અને વેપારમાં પ્રવાહિતા (Liquidity) જળવાઈ રહે.
આ જૂથની રચના એ પણ દર્શાવે છે કે સરકાર વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) ઘટનાઓ પ્રત્યે કેટલી સજાગ છે. ઘણીવાર આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીમાં ઉદ્યોગોને લાંબો સમય સુધી અનિશ્ચિતતામાં રહેવું પડે છે, જેનાથી નાના નિકાસકારો પાયમાલ થઈ શકે છે. આ આંતર-મંત્રાલય જૂથ સમયસર ડેટા એકત્રિત કરીને અને નિકાસકારોના પ્રતિનિધિઓ સાથે સીધી વાતચીત કરીને પોલિસીમાં ફેરફાર કરી શકશે. સરકારે એવો ભરોસો પણ આપ્યો છે કે જો જરૂર પડે તો નિકાસ વીમા કવચ (Export Credit Insurance) ને વધુ સઘન બનાવવામાં આવશે, જેથી ઉદ્યોગપતિઓનો આત્મવિશ્વાસ ટકી રહે.
આખી દુનિયા અત્યારે એક અનિશ્ચિતતાના દોરમાંથી પસાર થઈ રહી છે, પરંતુ ભારત પોતાની નિકાસ નીતિને વધુ લવચીક (Flexible) અને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. ઈરાન-અમેરિકા તણાવ ભલે બહારનો વિષય હોય, પણ તેની અસર ઘટાડવા માટે ભારત સરકારે લીધેલું આ પગલું નિકાસકારો માટે એક મોટી રાહત છે. સરકારનું આ મિશન ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ ના ઉત્પાદનોને વિશ્વના દરેક ખૂણે પહોંચાડવા માટેનું છે, અને આવી કટોકટીઓ આ મિશનમાં અવરોધક ન બને તે માટે આંતર-મંત્રાલય જૂથ સતત કાર્યરત રહેશે.
