૧૦ વર્ષમાં ૧૨૭ ગણો વધારો: ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ની સફળતાએ મોબાઈલ નિકાસમાં રચ્યો ઇતિહાસ
ભારત માટે આ સમાચાર ખરેખર ગર્વની વાત છે કે દેશ મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગના ક્ષેત્રમાં વૈશ્વિક સ્તરે એક મહાશક્તિ તરીકે ઉભરી રહ્યો છે. એક દાયકા પહેલા જે ભારત પોતાની જરૂરિયાત માટે મોબાઈલ ફોન આયાત કરવા પર નિર્ભર હતું, તે આજે વિશ્વનું બીજું સૌથી મોટું મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બની ગયું છે. આ પરિવર્તન રાતોરાત નથી આવ્યું, પરંતુ સરકારની ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ જેવી દૂરંદેશી પહેલોનું પરિણામ છે. કેન્દ્રીય આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે સંસદમાં રજૂ કરેલા આંકડા ભારતની આર્થિક ક્ષમતા અને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો જીવંત પુરાવો છે.
એક દાયકાની અકલ્પનીય સફર: આયાતકારથી નિકાસકાર સુધી
ભારતની આ સફળતાનું સૌથી મહત્વનું પાસું તેના નિકાસના આંકડા છે. વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫માં મોબાઈલ ફોનની નિકાસ માત્ર ૦.૦૧ લાખ કરોડ રૂપિયા હતી, જે ૨૦૨૪-૨૫ સુધીમાં આશ્ચર્યજનક રીતે ૨ લાખ કરોડ રૂપિયાને વટાવી ગઈ છે. એટલે કે માત્ર ૧૦ વર્ષમાં નિકાસમાં ૧૨૭ ગણો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે ભારતીય ફેક્ટરીઓમાં તૈયાર થયેલા મોબાઈલ ફોન હવે માત્ર ભારતીયોના હાથમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના બજારોમાં પોતાની ગુણવત્તાનો દબદબો જમાવી રહ્યા છે.
આ પરિવર્તને ચીન જેવા દેશો સામે એક મજબૂત પડકાર ઊભો કર્યો છે, જે અત્યાર સુધી મોબાઈલ ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં એકહથ્થુ શાસન ધરાવતું હતું. જ્યારે વૈશ્વિક કંપનીઓ ચીનથી બહાર નીકળીને બીજા વિકલ્પો શોધી રહી હતી, ત્યારે ભારતે પોતાની ઇકોસિસ્ટમ અને પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ દ્વારા તેમને આવકાર્યા. પરિણામે, આજે વિશ્વની દિગ્ગજ કંપનીઓ ભારતમાં પોતાના પ્લાન્ટ સ્થાપી રહી છે, જેનું સીધું પરિણામ રોજગારી અને અર્થતંત્રમાં વૃદ્ધિ તરીકે જોવા મળી રહ્યું છે.
ઉત્પાદનમાં ૬ ગણો વધારો અને ઇકોસિસ્ટમનો વિકાસ
માત્ર નિકાસ જ નહીં, પરંતુ દેશમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સામાનના કુલ ઉત્પાદનમાં પણ છ ગણો વધારો નોંધાયો છે. વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫માં ૧.૯ લાખ કરોડ રૂપિયાનું જે ઉત્પાદન હતું, તે આજે વધીને ૧૧.૩ લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું છે. આ આંકડાઓ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે—દેશમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટેનું સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવું. શરૂઆતના તબક્કે આપણે માત્ર બહારથી આવેલા પાર્ટ્સને જોડીને (Assembly) ફોન તૈયાર કરતા હતા, પરંતુ હવે ભારતે તે અવરોધ પણ તોડી નાખ્યો છે.
આજે ભારતનું ધ્યાન માત્ર મોબાઈલ ફોનના ફિનિશ્ડ પ્રોડક્ટ્સ બનાવવા પર નથી, પરંતુ તે માડ્યુલ્સ, સબ-માડ્યુલ્સ, કોમ્પોનન્ટ્સ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે જરૂરી મશીનરી તથા કાચા માલ (Raw Materials) બનાવવા પર પણ છે. આ ‘ડીપ મેન્યુફેક્ચરિંગ’ અભિગમ જ ભારતને લાંબા ગાળે આ ક્ષેત્રમાં અજેય બનાવશે. જ્યારે દેશના નાના નાના શહેરોમાં મોબાઈલના સ્પેરપાર્ટ્સ બનતા થાય, ત્યારે સમજવું કે દેશ સાચા અર્થમાં ‘આત્મનિર્ભર’ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે.
રોજગાર અને ભવિષ્યની તકો
આ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્રાંતિનો સૌથી મોટો લાભ ભારતના યુવાનોને મળ્યો છે. લાખોની સંખ્યામાં લોકોને રોજગારી મળી છે, જેમાં મહિલાઓની ભાગીદારી પણ નોંધપાત્ર રહી છે. મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્લાન્ટ્સમાં આજે હજારો કુશળ કામદારો કામ કરી રહ્યા છે, જે એક સમયે બેરોજગાર હતા. આ ગ્રોથ માત્ર ફોન બનાવવાથી અટકશે નહીં, પરંતુ તે સેમિકન્ડક્ટર અને અન્ય એડવાન્સ્ડ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ સુધી વિસ્તરશે.
આજે ભારત જે રીતે દુનિયાના મેપ પર ટેકનોલોજી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે સ્થાપિત થઈ રહ્યું છે, તે જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે આવનારા સમયમાં ભારત વિશ્વના ‘સપ્લાય ચેઈન’નું હૃદય બનશે. સરકારની નીતિઓ, ઉદ્યોગ જગતનો વિશ્વાસ અને ભારતીય કામદારોની મહેનત—આ ત્રિવેણી સંગમે ભારતને વૈશ્વિક ઈલેક્ટ્રોનિક્સ માર્કેટમાં એક નવી ઊંચાઈ આપી છે. આ આંકડાઓ માત્ર કાગળ પરની સફળતા નથી, પરંતુ તે ભારતની ઉગતી આર્થિક તાકાતનું પ્રતીક છે, જે જોઈને દરેક ભારતીયનું મસ્તક ગર્વથી ઊંચું થઈ જાય છે.
