દૂધના વ્યવસાયમાં મોટા ફેરફાર: હવે દરેક વિક્રેતા માટે FSSAI લાઇસન્સ અનિવાર્ય
આજના સમયમાં શુદ્ધ દૂધ મેળવવું એ લોકોની પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે. સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી ચિંતાઓ અને દૂધમાં થતી ભેળસેળના વધતા કિસ્સાઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ દૂધના ઉત્પાદકો અને વિક્રેતાઓ માટે ખૂબ જ કડક અને મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશો બહાર પાડ્યા છે. જો તમે દૂધનો વ્યવસાય કરો છો અથવા દૂધના ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા છો, તો આ સમાચાર તમારા માટે અત્યંત મહત્વના છે. હવે કોઈ પણ પ્રકારની ઢીલ તમને મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે છે.
શું બદલાયું છે નિયમમાં?
FSSAI એ તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરામર્શ જારી કરીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દૂધ અને દૂધની બનાવટોના વેચાણ માટે હવે નોંધણી (Registration) કે લાઇસન્સ લેવું ફરજિયાત છે. અત્યાર સુધી ઘણા નાના વિક્રેતાઓ અને ઉત્પાદકો આ નિયમોથી અજાણ હતા અથવા તેને ગંભીરતાથી લેતા ન હતા, પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ છે.
નિયમ મુજબ, ડેરી સહકારી મંડળીઓના સભ્યોને આમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે, પરંતુ તેમના સિવાયના અન્ય તમામ વ્યક્તિગત દૂધ ઉત્પાદકો, વિક્રેતાઓ, ડેરીના દુકાનદારો અને ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સ માટે FSSAI હેઠળ નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત છે. આ નિયમનો ઉદ્દેશ્ય બજારમાં મળતા દૂધની ગુણવત્તા પર નિયંત્રણ રાખવાનો છે જેથી ગ્રાહકો સુધી પહોંચતું દૂધ શુદ્ધ અને સુરક્ષિત રહે.
શા માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો?
ભેળસેળયુક્ત દૂધના કારણે સ્વાસ્થ્ય પર થતી ગંભીર અસરોને રોકવા માટે આ કદમ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે. જ્યારે કોઈ વિક્રેતા FSSAI સાથે નોંધાયેલ હોય છે, ત્યારે તેની જવાબદારી વધી જાય છે. તેઓએ FSSAI ના માનકોનું પાલન કરવું પડે છે, જેમાં દૂધની ગુણવત્તા, સંગ્રહ કરવાની પદ્ધતિ અને સ્વચ્છતાનો સમાવેશ થાય છે.
ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે દૂધ એકત્રિત કરતી વખતે કે તેને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડતી વખતે સ્વચ્છતા જાળવવામાં આવતી નથી, જેનાથી દૂધમાં બેક્ટેરિયા પેદા થાય છે. લાઇસન્સિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન, વિક્રેતાઓને સલામત પ્રક્રિયાઓ વિશે પણ માર્ગદર્શન મળે છે, જેથી દૂધની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે.
કોણે નોંધણી કરાવવી જરૂરી છે?
જો તમે નીચેનામાંથી કોઈ પણ શ્રેણીમાં આવો છો, તો તમારે તુરંત નોંધણી કરાવી લેવી જોઈએ:
-
સ્વતંત્ર દૂધ ઉત્પાદકો જેઓ ડેરી સહકારી મંડળીના સભ્યો નથી.
-
દૂધના વેપારીઓ (Milk Vendors/Traders) જેઓ ફાર્મમાંથી દૂધ ખરીદીને ગ્રાહકો કે ડેરીને વેચે છે.
-
ડેરીની દુકાનો ચલાવનારાઓ.
-
દૂધ વિતરણનું કામ કરતા એજન્ટો.
આ નિયમનો સીધો અર્થ એ છે કે, જો તમારી પાસે માન્ય લાઇસન્સ કે રજિસ્ટ્રેશન નથી, તો તમે કાયદેસર રીતે દૂધનું વેચાણ કરી શકતા નથી. વહીવટીતંત્ર હવે આ અંગે કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે.
વહીવટી તંત્રની કડક દેખરેખ અને તપાસ
FSSAI એ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ખાદ્ય સુરક્ષા કમિશનરોને પત્ર લખીને આ આદેશના અમલીકરણ માટે સૂચના આપી દીધી છે. હવે દરેક રાજ્યમાં ખાદ્ય સુરક્ષા અધિકારીઓની ટીમો સક્રિય થશે અને ક્ષેત્રવાર તપાસ હાથ ધરવામાં આવશે.
તપાસ દરમિયાન, જો કોઈ વિક્રેતા કે ઉત્પાદક પાસે માન્ય રજિસ્ટ્રેશન કે લાઇસન્સ નહીં હોય, તો તેમની સામે કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આમાં ભારે દંડ અને અમુક કિસ્સાઓમાં વ્યવસાય બંધ કરાવવા સુધીની કડક પગલાંની જોગવાઈ છે. તેથી, જે લોકો હજી પણ આ બાબતે ગંભીર નથી, તેમણે તાત્કાલિક અસરથી અરજી કરી દેવી જોઈએ.
કેવી રીતે મેળવવું રજિસ્ટ્રેશન?
આ પ્રક્રિયા હવે ઓનલાઈન હોવાથી ઘણી સરળ બની ગઈ છે. તમારે કચેરીઓના ચક્કર લગાવવાની જરૂર નથી.
-
FoSCoS પોર્ટલ: FSSAI ની અધિકૃત વેબસાઇટ ‘Food Safety Compliance System’ (FoSCoS) પર જઈને તમારે નોંધણી માટે અરજી કરવાની રહેશે.
-
દસ્તાવેજો: અરજી કરતી વખતે તમારે તમારી ઓળખ, વ્યવસાયનું સરનામું, દૂધનું સરેરાશ ઉત્પાદન કે વેચાણની વિગતો આપવી પડશે.
-
ફી: નાના સ્તરે કામ કરતા વિક્રેતાઓ માટે નજીવી ફી રાખીને રજિસ્ટ્રેશન કરવામાં આવે છે.
-
વેરિફિકેશન: અરજી કર્યા પછી, અધિકારીઓ દ્વારા વિગતોની ચકાસણી કરવામાં આવશે અને ત્યારબાદ તમને પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયા તમને માત્ર કાયદાકીય રીતે સુરક્ષિત જ નથી રાખતી, પરંતુ ગ્રાહકોનો તમારા વ્યવસાય પ્રત્યેનો વિશ્વાસ પણ વધારે છે. એકવાર તમારી પાસે લાઇસન્સ આવી જાય, પછી ગ્રાહકો તમને વધુ ભરોસાપાત્ર ગણશે.
ગ્રાહકો માટે આ શું મહત્વ ધરાવે છે?
ગ્રાહક તરીકે હવે તમે પણ સતર્ક રહી શકો છો. કોઈપણ દૂધ વેચનાર પાસેથી દૂધ લેતી વખતે તમે તેમનું FSSAI રજિસ્ટ્રેશન માંગવાનો અધિકાર ધરાવો છો. જ્યારે તમે તમારા વિસ્તારમાં આ નિયમોનું પાલન થતું જોશો, ત્યારે દૂધમાં થતી ભેળસેળનું જોખમ આપોઆપ ઘટી જશે.
આ નિર્ણય એવા પ્રામાણિક ડેરી વ્યવસાયિકો માટે એક તક પણ છે જેઓ અત્યાર સુધી નાના પાયે કામ કરતા હતા. હવે તેઓ મુખ્ય પ્રવાહમાં આવીને પોતાના વ્યવસાયનો વિસ્તાર કરી શકશે. સરકારનું લક્ષ્ય દૂધના આખા સપ્લાય ચેઇનને પારદર્શક અને શુદ્ધ બનાવવાનું છે, જેથી દેશના દરેક નાગરિકને પોષણક્ષમ અને સુરક્ષિત આહાર મળી રહે.
