ABG શિપયાર્ડ અને ગીતાંજલિ જેમ્સ: જાણીજોઈને લોન ન ચૂકવનારાઓની યાદીમાં કોણ છે ટોપ પર?
ભારતીય બેંકિંગ વ્યવસ્થા અને સામાન્ય જનતાની પરસેવાની કમાણી પર કેવી રીતે મોટા ઉદ્યોગપતિઓ દ્વારા ‘ધાડ’ મારવામાં આવે છે, તેનો ચોંકાવનારો ખુલાસો સંસદમાં થયો છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે લોકસભામાં દેશના એવા ૧૦ મોટા ‘વિલફુલ ડિફોલ્ટર્સ’ (જાણીજોઈને નાણાં ન ચૂકવનારા) ની યાદી જાહેર કરી છે, જેમણે બેંકો પાસેથી હજારો કરોડની લોન લીધી પરંતુ ચૂકવવાના નામે ઠેંગો બતાવ્યો છે. આ ૧૦ કંપનીઓ પર કુલ ૪૦,૬૩૫ કરોડ રૂપિયાનું દેવું બાકી છે.
ABG શિપયાર્ડ અને ગીતાંજલિ જેમ્સ: ડિફોલ્ટર્સની યાદીમાં મોખરે
સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી યાદીમાં સૌથી મોટું નામ ABG શિપયાર્ડ લિમિટેડનું છે. આ કંપની પર ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીમાં બેંકોના ૬,૬૯૫ કરોડ રૂપિયા બાકી છે. એબીજી શિપયાર્ડનો મામલો ભારતનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો બેંકિંગ ફ્રોડ માનવામાં આવે છે. ત્યારપછી બીજા નંબરે મેહુલ ચોક્સીની કંપની ગીતાંજલિ જેમ્સ લિમિટેડ છે, જેના પર ૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું દેવું બાકી છે. આ એવા લોકો છે જેમની પાસે નાણાં ચૂકવવાની ક્ષમતા હોવા છતાં, તેઓએ જાણીજોઈને બેંકોને લોન પરત કરી નથી.
આ યાદીમાં માત્ર શિપિંગ કે જ્વેલરી સેક્ટર જ નહીં, પરંતુ રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રની કંપનીઓ પણ સામેલ છે. હાઉસિંગ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર લિમિટેડ (HDIL) જેવી કંપનીઓએ પણ બેંકોને અબજો રૂપિયાનો ચૂનો લગાવ્યો છે. નાણામંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ટોપ ૧૦ ડિફોલ્ટર્સ પાસે જે ૪૦,૬૩૫ કરોડ રૂપિયા બાકી છે, તે રકમથી દેશના અનેક કલ્યાણકારી કાર્યો થઈ શક્યા હોત. આ રકમ સીધી રીતે જનતાની બચત છે, જેનો દુરુપયોગ આ કોર્પોરેટ જૂથોએ કર્યો છે.
વિલફુલ ડિફોલ્ટર્સ સામે સરકાર અને બેંકોની કડક કાર્યવાહી
સંસદમાં માહિતી આપતા નાણામંત્રીએ જણાવ્યું કે સરકાર આવા લોકો સામે હાથ જોડીને બેસી રહી નથી. ‘વિલફુલ ડિફોલ્ટર્સ’ જાહેર કરવા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તેમને બેંકિંગ સિસ્ટમમાંથી બહાર રાખવાનો છે. એકવાર કોઈ વ્યક્તિ કે કંપની વિલફુલ ડિફોલ્ટર જાહેર થઈ જાય, પછી તેમને કોઈપણ સરકારી કે ખાનગી બેંક તરફથી નવું ધિરાણ મળતું નથી. આ ઉપરાંત, તેમના પ્રમોટર્સ અને ડિરેક્ટર્સ પર આગામી પાંચ વર્ષ સુધી કોઈ પણ નવી કંપનીમાં પદ સંભાળવા પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવે છે.
સરકારે અત્યાર સુધીમાં હજારો કરોડની રિકવરી પણ કરી છે. વિલફુલ ડિફોલ્ટર્સની સંપત્તિ જપ્ત કરવી, તેમની હરાજી કરવી અને તેમના પાસપોર્ટ જપ્ત કરવા જેવી પ્રક્રિયાઓ તેજ કરવામાં આવી છે. ‘ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ’ (IBC) અને સરફેસી એક્ટ (SARFAESI Act) હેઠળ બેંકોને વધુ સત્તા આપવામાં આવી છે. નિર્મલા સીતારમણે ઉમેર્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બેંકોએ લીગલ પ્રોસેસ દ્વારા ૨ લાખ કરોડથી વધુની રિકવરી કરી છે, પરંતુ આ ૧૦ મોટા માથાઓ સામેની કાનૂની લડાઈ હજુ ચાલુ છે.
સામાન્ય માનવી પર શું થાય છે આની અસર?
જ્યારે અબજો રૂપિયાની લોન ડિફોલ્ટ થાય છે, ત્યારે બેંકોની ‘નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ’ (NPA) વધે છે. આનાથી બેંકોની લોન આપવાની ક્ષમતા ઘટે છે. જ્યારે બેંકને મોટા ઉદ્યોગપતિઓ પાસેથી પૈસા નથી મળતા, ત્યારે તેની ભરપાઈ કરવા માટે બેંક સામાન્ય ગ્રાહકો પર વ્યાજ દર વધારી શકે છે અથવા અન્ય સર્વિસ ચાર્જમાં વધારો કરે છે. આ સિવાય, બેંકમાં જમા સામાન્ય લોકોના નાણાંની સુરક્ષા સામે પણ સવાલો ઉઠે છે.
જોકે, સરકારની કડક નીતિઓને કારણે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બેંકોની સ્થિતિ સુધરી છે અને બેલેન્સ શીટ ચોખ્ખી થઈ છે. પરંતુ આ ૧૦ ડિફોલ્ટર્સનું ઉદાહરણ એ યાદ અપાવે છે કે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં હજુ પણ કેટલાક છીંડા છે જેનો ઉપયોગ કરીને આવા લોકો સિસ્ટમ સાથે છેતરપિંડી કરે છે. જનતાની અપેક્ષા છે કે આવા ‘આર્થિક ગુનેગારો’ સામે માત્ર પ્રતિબંધ જ નહીં, પણ તેમને જેલના સળિયા પાછળ મોકલવામાં આવે અને તેમની છેલ્લી પાઈ પણ વસૂલવામાં આવે.
