ભારતની મોટી વ્યાપારિક સિદ્ધિ: ફિલિપાઈન્સ અને માલદીવ સાથે FTA માટે ‘ToR’ પર હસ્તાક્ષર!
ભારત સરકાર પોતાની વિદેશી વ્યાપાર નીતિને વધુ આક્રમક અને સક્રિય બનાવી રહી છે. ખાસ કરીને પડોશી દેશો અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો સાથે આર્થિક સંબંધો મજબૂત કરવાના પ્રયાસો તેજ થયા છે. તાજેતરમાં ભારતે ફિલિપાઈન્સ અને માલદીવ સાથે વ્યાપાર કરાર માટે ‘ટર્મ્સ ઓફ રેફરન્સ’ (ToR) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ એક એવું મહત્વનું પગલું છે જે દર્શાવે છે કે ભારત હવે આ દેશો સાથે માલસામાન અને સેવાઓના આદાનપ્રદાન માટે ટેક્સના અવરોધો દૂર કરવા માંગે છે.
ફિલિપાઈન્સ અને માલદીવ સાથેના વ્યાપાર કરારનું માળખું
વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, ફિલિપાઈન્સ સાથે ‘પ્રેફરેન્શિયલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ’ (PTA) માટે મંત્રણા શરૂ કરવામાં આવશે. PTA હેઠળ બંને દેશો અમુક ચોક્કસ ચીજવસ્તુઓ પર એકબીજાને ટેક્સમાં રાહત આપે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય દ્વિપક્ષીય વ્યાપારને પ્રોત્સાહન આપવાનો હોય છે. ફિલિપાઈન્સ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાનું એક મહત્વનું અર્થતંત્ર છે અને ભારત ત્યાં ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ઓટોમોબાઈલ અને કૃષિ ઉત્પાદનોની નિકાસ માટે મોટી તકો જોઈ રહ્યું છે.
બીજી તરફ, માલદીવ સાથે ‘ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ’ (FTA) માટે પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. FTA એ PTA કરતા વધુ વ્યાપક હોય છે, જેમાં મોટાભાગના ઉત્પાદનો અને સેવાઓ પરની આયાત ડ્યૂટી કાં તો નાબૂદ કરવામાં આવે છે અથવા તો અત્યંત ઘટાડવામાં આવે છે. માલદીવ સાથેના સંબંધોમાં તાજેતરમાં આવેલા ઉતાર-ચઢાવ વચ્ચે આ આર્થિક સમજૂતી વ્યૂહાત્મક રીતે પણ ઘણી મહત્વની સાબિત થશે. આ સમજૂતીથી માલદીવની ભારત પરની આર્થિક નિર્ભરતા વધશે અને ભારતીય વેપારીઓને માલદીવના બજારમાં સરળ પ્રવેશ મળશે.
વધતો વ્યાપાર: આંકડા શું કહે છે?
ફિલિપાઈન્સ સાથે ભારતના વ્યાપારિક આંકડા ઉત્સાહજનક રહ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 ના ડેટા મુજબ, ફિલિપાઈન્સમાં ભારતની નિકાસમાં 3.11 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જે 2.16 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. ભારતીય દવાઓ અને એન્જિનિયરિંગ સામાનની ફિલિપાઈન્સમાં ભારે માંગ છે. જો PTA સફળતાપૂર્વક અમલી બને છે, તો આ નિકાસનો આંકડો આગામી વર્ષોમાં 5 અબજ ડોલરને પાર કરી શકે છે.
માલદીવ સાથેના વ્યાપારની વાત કરીએ તો, ભારત માલદીવ માટે જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓનો મુખ્ય સપ્લાયર રહ્યો છે. ચોખા, ખાંડ, લોટ અને બાંધકામ સામગ્રી જેવી વસ્તુઓ ભારતથી માલદીવ જાય છે. FTA દ્વારા ભારત ઈચ્છે છે કે માલદીવમાં માત્ર ચીજવસ્તુઓ જ નહીં પરંતુ આઈટી (IT) અને હેલ્થકેર જેવી સેવાઓનો પણ વિસ્તાર થાય. આ કરારો માત્ર આર્થિક લાભ માટે જ નથી, પરંતુ ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ (પડોશી પ્રથમ) અને ‘એક્ટ ઈસ્ટ’ પોલિસીનો એક ભાગ છે, જે ચીનના વધતા પ્રભાવને રોકવામાં પણ મદદરૂપ થશે.
વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને નિકાસકારો માટે તકો
ભારતીય નિકાસકારો માટે આ કરારો નવી બારીઓ ખોલશે. ફિલિપાઈન્સ સાથેની સમજૂતીથી ભારતીય આઈટી કંપનીઓ અને બિઝનેસ પ્રોસેસ આઉટસોર્સિંગ (BPO) ક્ષેત્રને મોટો ફાયદો મળી શકે છે, કારણ કે ફિલિપાઈન્સ પોતે આ ક્ષેત્રમાં ગ્લોબલ હબ છે. બંને દેશો વચ્ચેની ભાગીદારી ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરમાં પણ મદદરૂપ થશે. માલદીવના કિસ્સામાં, પ્રવાસન અને બ્લુ ઇકોનોમી (સમુદ્રી સંસાધનો) ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવાની મોટી સંભાવના છે.
આ કરારો માટે ‘ToR’ સાઈન થવાનો અર્થ એ છે કે હવે બંને પક્ષો વ્યાપારની શરતો, ટેરિફ લાઈન્સ અને વિવાદ નિવારણ પદ્ધતિઓ પર વિગતવાર ચર્ચા કરશે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના અધિકારીઓ માને છે કે જો આ મંત્રણા ઝડપથી પૂર્ણ થાય, તો વર્ષ 2026 ના અંત સુધીમાં આ કરારો અમલી બની શકે છે. આનાથી ભારતીય એમએસએમઈ (MSME) ક્ષેત્રને વિદેશી બજારોમાં પોતાની પહોંચ વધારવાની સુવર્ણ તક મળશે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં ભારત જે રીતે પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી રહ્યું છે, તેમાં આ દ્વિપક્ષીય સમજૂતીઓ પાયાનો પથ્થર સાબિત થશે.
