નેશનલ મિશન ઓન નેચરલ ફાર્મિંગ અંતર્ગત વ્યારામાં તાલીમ, દેશી બિયારણ અને જીવામૃત પર ભાર
તાપી જિલ્લાના વ્યારા ખાતે આવેલા પાનવાડી કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રમાં દેગામા ક્લસ્ટરના ૯૧ જેટલા ખેડૂતો માટે એક મહત્વપૂર્ણ તાલીમ શિબિરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ‘આત્મા’ પ્રોજેક્ટ અને ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડના સંયુક્ત ઉપક્રમે યોજાયેલા આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતી છોડીને ‘નેશનલ મિશન ઓન નેચરલ ફાર્મિંગ’ હેઠળ પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વાળવાનો છે. આ શિબિરમાં ખેડૂતોને જમીન અને પર્યાવરણના રક્ષણ માટે ઝેરમુક્ત ખેતી અપનાવવા માટે ખાસ આહવાન કરવામાં આવ્યું હતું.
દેશી ગાયનું મહત્વ અને પ્રાકૃતિક ખેતીના પાંચ આયામો
કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. સી. ડી. પંડ્યા અને અન્ય નિષ્ણાતોએ ખેડૂતોને દેશી ગાયના મહત્વ વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજૂતી આપી હતી. તાલીમ દરમિયાન જણાવાયું હતું કે પ્રાકૃતિક ખેતીમાં દેશી ગાયનું છાણ અને ગૌમૂત્ર પાયાના ઘટકો છે. ખેડૂતોને મોંઘા હાઇબ્રિડ બિયારણોને બદલે સ્થાનિક અને દેશી સુધારેલી જાતોના બીજ વાપરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી, કારણ કે આ બીજ રોગ-જીવાત સામે લડવાની વધુ શક્તિ ધરાવે છે અને ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ થાય છે.
જીવામૃત અને બીજામૃત દ્વારા જમીનની ફળદ્રુપતામાં વધારો
ખેતીના ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા માટે રાસાયણિક ખાતરોના વિકલ્પ તરીકે બીજામૃત, જીવામૃત અને ઘનજીવામૃતનો ઉપયોગ કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. નિષ્ણાતોએ સમજાવ્યું હતું કે આ પ્રાકૃતિક પદ્ધતિ જમીનમાં રહેલા ઉપયોગી સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ માટે સુરક્ષિત છે અને લાંબા ગાળે જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવી રાખે છે. ખેડૂતોને માત્ર સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાન આપવાને બદલે જીવામૃત બનાવવાનું લાઈવ નિદર્શન પણ બતાવવામાં આવ્યું હતું, જેથી તેઓ પોતાના ખેતરે જઈને આ પદ્ધતિનો અમલ કરી શકે.
પ્રાકૃતિક કૃષિ દ્વારા પર્યાવરણ રક્ષણનો સેવાયજ્ઞ
જિલ્લા પ્રોજેક્ટ મેનેજર પૂજાબેન પટેલ અને તેમની ટીમે ખેડૂતોને પ્રોત્સાહિત કરતા જણાવ્યું કે પ્રાકૃતિક કૃષિ એ માત્ર આર્થિક લાભનો વિષય નથી, પરંતુ તે જમીન સુધારણા અને પર્યાવરણ રક્ષણનો એક પવિત્ર સેવાયજ્ઞ છે. ખેડૂતોએ આ તકે પ્રાકૃતિક મોડેલ ફાર્મની પ્રત્યક્ષ મુલાકાત લીધી હતી અને આ પદ્ધતિના ફાયદાઓ નજરે નિહાળ્યા હતા. તાલીમમાં ઉપસ્થિત વિવિધ પ્રોજેક્ટ મેનેજરો અને કૃષિ નિષ્ણાતોએ પ્રાકૃતિક ખેતીના ‘પંચામૃત’ અંગે માર્ગદર્શન આપી ખેડૂતોને સ્વાવલંબી બનવા પ્રેરણા આપી હતી.
