ગુજરાતમાં સાંસ્કૃતિક વનો દ્વારા પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને પર્યટન વિકાસને નવી દિશા
વિશ્વભરમાં ૨૧ માર્ચના દિવસને ‘આંતરરાષ્ટ્રીય વન દિવસ’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, જેનો મુખ્ય હેતુ વનોના મહત્વ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માટે આ દિવસની થીમ “જંગલો અને અર્થતંત્ર” (Forests and Economies) રાખવામાં આવી છે, જે આર્થિક સમૃદ્ધિ અને ટકાઉ વિકાસમાં જંગલોની પાયાની ભૂમિકાને ઉજાગર કરે છે. જંગલો માત્ર લાકડું કે કાચો માલ જ પૂરો પાડતા નથી, પરંતુ તે અબજો લોકો માટે આજીવિકાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ સમુદાયો માટે જંગલો આવક, પોષણ અને ઊર્જાનો મુખ્ય આધાર છે, જે ગરીબી ઘટાડવામાં અને ખાદ્ય સુરક્ષા મજબૂત કરવામાં મહત્વનો ફાળો આપે છે.
ગુજરાત સરકારનો અભિગમ: સાંસ્કૃતિક વનો દ્વારા પ્રકૃતિનું જતન
પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં ગુજરાત હંમેશા અગ્રેસર રહ્યું છે. વર્ષ ૨૦૦૪થી રાજ્ય સરકાર દ્વારા ‘સાંસ્કૃતિક વનો’ના નિર્માણની એક નવીન પરંપરા શરૂ કરવામાં આવી છે. આ વનોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોકોને પ્રકૃતિ સાથે ભાવનાત્મક અને આધ્યાત્મિક રીતે સાંકળવાનો છે. વન મહોત્સવના માધ્યમથી લોકભાગીદારી વધારીને હરિયાળીનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો છે. આજે આ સાંસ્કૃતિક વનો માત્ર પર્યાવરણીય ફેફસાં જ નહીં, પરંતુ શિક્ષણ, ઔષધીય જ્ઞાન અને પર્યટનના મુખ્ય કેન્દ્રો તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. નક્ષત્ર વન અને રાશિ વન જેવા પ્રકલ્પો દ્વારા સરકારે પ્રાચીન વિજ્ઞાનને પર્યાવરણ સાથે જોડવાનું ભગીરથ કાર્ય કર્યું છે.
સુરેન્દ્રનગરની અમૂલ્ય ભેટ: ભક્તિ વન અને વટેશ્વર વન
સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાને રાજ્ય સરકાર તરફથી બે અદભૂત સાંસ્કૃતિક વનોની ભેટ મળી છે. ચોટીલા ખાતે ચામુંડા માતાના સાનિધ્યમાં પથરાયેલું ‘ભક્તિ વન’ આધ્યાત્મિકતા અને પ્રકૃતિનો સંગમ છે. અહીં ૧૦૮ ક્યારાઓ ધરાવતો તુલસી કુંડ અને ૫૧ શક્તિપીઠોની ગાથા ગાતી વાટિકા પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. બીજી તરફ, દૂધરેજ પાસે કેનાલના કાંઠે નિર્મિત ‘વટેશ્વર વન’ તેના વૈજ્ઞાનિક અભિગમ માટે જાણીતું છે. ૭૩ હજારથી વધુ રોપાઓ ધરાવતા આ વનમાં ‘યોગા ગાર્ડન’ અને ‘સેન્સ એન્ડ ટચ ગાર્ડન’ જેવા આધુનિક વિભાગો છે, જે શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુધારવામાં મદદરૂપ થાય છે.
જંગલોનું રક્ષણ એ જ માનવજાતનું સાચું કલ્યાણ
આંતરરાષ્ટ્રીય વન દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે જંગલો વગરનું અર્થતંત્ર લાંબુ ટકી શકતું નથી. જંગલો પૂર નિયંત્રણ, પાણીનું શુદ્ધિકરણ અને આબોહવા પરિવર્તન સામે રક્ષણ આપીને અબજો ડોલરની કુદરતી સેવાઓ મફત પૂરી પાડે છે. સુરેન્દ્રનગરના આ બંને વનો આજે શુદ્ધ હવા અને માનસિક શાંતિ પ્રદાન કરી રહ્યા છે. આપણે સૌએ “વૃક્ષ વાવો, વૃક્ષ બચાવો” ના મંત્રને જીવન મંત્ર બનાવવો જોઈએ, કારણ કે જંગલો સુરક્ષિત હશે તો જ આપણી આવનારી પેઢીનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત રહેશે. પ્રકૃતિનું જતન એ જ આપણી ખરી સંસ્કૃતિ અને વિકાસનો સાચો માર્ગ છે.
