પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ અને વધતું તેલ સંકટ: શા માટે PM મોદીએ E20 પેટ્રોલ પર મૂક્યો ભાર?
તાજેતરમાં પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં અમેરિકા-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઉર્જા સંકટ ઘેરો બન્યો છે. ભારત પોતાની તેલની જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે ખાડી દેશો પર નિર્ભર છે, ત્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંસદમાં દેશની આત્મનિર્ભરતા પર ભાર મૂકતા ‘E20 પેટ્રોલ’ (20% ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ) ના ફાયદા ગણાવ્યા હતા. પીએમ મોદીએ જણાવ્યું હતું કે, છેલ્લા એક દાયકામાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ ક્ષેત્રે થયેલા અભૂતપૂર્વ કાર્યને કારણે ભારતે આયાત ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો કર્યો છે.
આયાત પર નિર્ભરતામાં ઘટાડો અને ખેડૂતોને ફાયદો
વડાપ્રધાને લોકસભામાં આપેલા પોતાના ભાષણમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે, 10 વર્ષ પહેલા દેશમાં માત્ર 1% ઇથેનોલ મિશ્રણ થતું હતું, જે આજે 20% ના લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચી ગયું છે. આ ફેરફારને કારણે ગત વર્ષે ભારતે લગભગ 4.5 કરોડ બેરલ ઓછું તેલ આયાત કરવું પડ્યું છે. E20 ઇંધણનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશનું વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા ઉપરાંત, પર્યાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાનો અને શેરડી પકવતા ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરવાનો છે.
E20 પેટ્રોલ અંગે વિવાદ: એન્જિન અને માઈલેજની ચિંતા
જોકે, E20 પેટ્રોલનું દેશવ્યાપી અમલીકરણ વિવાદોથી મુક્ત રહ્યું નથી. સોશિયલ મીડિયા અને ગ્રાહક મંચો પર અનેક વાહન ચાલકોએ ફરિયાદ કરી છે કે ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલથી જૂના વાહનોના એન્જિનને નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
- માઈલેજમાં ઘટાડો: વાહન માલિકોનો દાવો છે કે E20 ઇંધણ વાપરવાથી માઈલેજમાં 6-8% નો ઘટાડો જોવા મળે છે.
- એન્જિન ડેમેજ: એપ્રિલ 2023 પહેલા બનેલા વાહનો E20 સુસંગત નથી. નિષ્ણાતોના મતે, વધુ ઇથેનોલવાળું પેટ્રોલ જૂના વાહનોના રબરના હોસ પાઇપ અને પ્લાસ્ટિકના ભાગોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
- કિંમતનો તર્ક: ઇથેનોલ સસ્તું હોવા છતાં, ગ્રાહકોને તેનો સીધો આર્થિક ફાયદો મળતો નથી કારણ કે પંપ પર પેટ્રોલના ભાવ હજુ પણ ઊંચા જ છે.
સરકાર અને ઉદ્યોગ જગતનો બચાવ
કેન્દ્રીય મંત્રી નીતિન ગડકરી અને હરદીપ સિંહ પુરીએ આ ફરિયાદોને ભ્રામક ગણાવી છે. સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ (SIAM) ના જણાવ્યા અનુસાર, લાખો વાહનો અત્યારે E20 પર ચાલી રહ્યા છે અને હજુ સુધી કોઈ મોટું એન્જિન ફેલ્યોર નોંધાયું નથી. સરકારનું કહેવું છે કે આ વિરોધ પાછળ ‘પેટ્રોલિયમ લોબી’ હોઈ શકે છે જે ઇથેનોલના વધતા વ્યાપથી ડરેલી છે.
બીજી તરફ, ઓલ ઈન્ડિયા ડિસ્ટિલર્સ એસોસિએશન (AIDA) એ સરકારને ઇથેનોલનું પ્રમાણ વધારીને 30% સુધી લઈ જવાની અને બ્રાઝિલની જેમ 100% ઇથેનોલ પર ચાલતા ‘ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ’ વાહનોને પ્રોત્સાહન આપવાની માંગ કરી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વનો નિર્ણય
ગયા વર્ષે E20 ફરજિયાત કરવા સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજીકર્તાની માંગ હતી કે જૂના વાહનો માટે ઇથેનોલ મુક્ત પેટ્રોલનો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ રાખવો જોઈએ. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ અરજી ફગાવી દીધી હતી. સરકારના વકીલે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે આ નીતિ દેશના હિતમાં છે અને તેનાથી ખેડૂતોને સીધો ફાયદો થઈ રહ્યો છે.
