“તેલ, ખાતર અને અનાજ”: યુદ્ધ વચ્ચે ભારત પોતાની જરૂરિયાતો સુરક્ષિત કરવા કેવી રીતે રમી રહ્યું છે ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’?
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષની અસરો ભારત પર ન પડે તે માટે ભારત સરકારે ‘મિશન મોડ’માં કામગીરી શરૂ કરી દીધી છે. સોમવારે, ૨૩ માર્ચના રોજ ભારતીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે વિશ્વના શક્તિશાળી દેશો અને ભારતના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો સાથે શ્રેણીબદ્ધ બેઠકો યોજી હતી. આ બેઠકોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા (Energy Security) અને વિદેશમાં રહેતા કરોડો ભારતીયોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
માર્કો રુબિયો સાથે ટેલિફોનિક મંત્રણા
એસ. જયશંકરે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો સાથે લાંબી ટેલિફોનિક વાતચીત કરી હતી. જયશંકરે સોશિયલ મીડિયા પર આ મુલાકાતને અત્યંત ફળદાયી ગણાવતા કહ્યું કે, મધ્ય પૂર્વની વર્તમાન સ્થિતિ અને તેની વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર થનારી નકારાત્મક અસરો અંગે વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. બંને નેતાઓએ ઉર્જા સુરક્ષા અંગે પોતાની ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી અને ભવિષ્યમાં સતત સંપર્કમાં રહેવા માટે સંમત થયા હતા. નોંધનીય છે કે અમેરિકા અત્યારે ઈરાન વિરુદ્ધ ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ ચલાવી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતનું આ વલણ સંતુલિત છે.
ગલ્ફ દેશોના રાજદૂતો સાથે ‘ગ્રાઉન્ડ ઝીરો’ પર બેઠક
માર્કો રુબિયો સાથેની વાતચીત બાદ તુરંત જ જયશંકરે ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) ના સભ્ય દેશો – સાઉદી અરેબિયા, UAE, બહેરીન, ઓમાન, કુવૈત અને કતારના રાજદૂતો સાથે બેઠક યોજી હતી.
-
ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા: મધ્ય પૂર્વમાં અંદાજે ૧૦ મિલિયન (૧ કરોડ) ભારતીયો વસે છે, જેમાંથી ૮૦ લાખ તો માત્ર સાઉદી અને UAE માં છે. જયશંકરે આ દેશોની સરકારોનો આભાર માન્યો હતો કે તેઓ મુશ્કેલ સમયમાં ભારતીયોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી રહ્યા છે.
-
ઉર્જા અને પુરવઠો: ગલ્ફ દેશો ભારત માટે ક્રૂડ ઓઇલના મુખ્ય સ્ત્રોત છે. યુદ્ધને કારણે સપ્લાય ચેઈન ન ખોરવાય તે માટે રાજદૂતો સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
કેબિનેટ કમિટી ઓન સિક્યુરિટી (CCS) નો માસ્ટર પ્લાન
દિલ્હીમાં વડાપ્રધાનની અધ્યક્ષતામાં મળેલી સુરક્ષા બાબતોની કેબિનેટ સમિતિની બેઠકમાં મહત્વના નિર્ણયો લેવાયા છે. સરકાર અત્યારે ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર ધ્યાન આપી રહી છે: ૧. અનાજ અને ખાતર: યુદ્ધને કારણે ખાતરની આયાત પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેના માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થાઓ પર ભાર મૂકાયો છે. ૨. બળતણનો સંગ્રહ: ભારત પોતાના સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) નો ઉપયોગ કરવા અને વધારાનો જથ્થો સુરક્ષિત કરવા પ્લાન બનાવી રહ્યું છે. ૩. શ્રીલંકાને મદદ: શ્રીલંકાના વિદેશ મંત્રી વિજિતા હેરાથે ભારત પાસે વધારાના ઇંધણની માંગ કરી છે. પડોશી દેશમાં આર્થિક કટોકટી ન સર્જાય તે માટે ભારત આ વિનંતી પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યું છે.
Had a detailed telecon this evening with US @SecRubio. Our discussions focused on the West Asia conflict and its impact on the international economy. We particularly spoke about energy security concerns. Agreed to remain in touch.
— Dr. S. Jaishankar (@DrSJaishankar) March 23, 2026
યુરોપિયન કનેક્શન
ભારતે માત્ર પૂર્વમાં જ નહીં પણ પશ્ચિમમાં પણ પોતાના સંપર્કો સાધ્યા છે. જયશંકરે જર્મન વિદેશ મંત્રી જોહાન વાડેફુલ સાથે વાતચીત કરી પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ પર યુરોપિયન દ્રષ્ટિકોણ સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ભારતની આ બહુપક્ષીય ડિપ્લોમેસી દર્શાવે છે કે ભારત કોઈ પણ એક પક્ષે ઝૂક્યા વગર પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને સર્વોપરી રાખી રહ્યું છે.
૨૪ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ રીપોર્ટ મુજબ, ભારત અત્યારે વિશ્વના પાવર સેન્ટર્સ વચ્ચે એક કડી તરીકે કામ કરી રહ્યું છે. એક તરફ અમેરિકા સાથે મજબૂત ભાગીદારી અને બીજી તરફ ગલ્ફ દેશો સાથેના પારિવારિક સંબંધો – ભારતની આ બેવડી વ્યૂહરચના તેને યુદ્ધની અસરોથી બચાવવા માટેનું સુરક્ષા કવચ બની રહી છે. આવનારા દિવસોમાં જો યુદ્ધ ઉગ્ર બને છે, તો ભારતની આ તૈયારીઓ જ દેશની અર્થવ્યવસ્થાને સ્થિર રાખવામાં મદદરૂપ થશે.
