સમાન નાગરિક સંહિતાથી બદલાશે સામાજિક માળખું; મહિલા સશક્તિકરણ પર વિશેષ ભાર
ગુજરાત સરકારે આજે વિધાનસભામાં ‘યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) ૨૦૨૬’ બિલ રજૂ કરીને એક મોટો રાજકીય અને સામાજિક માસ્ટરસ્ટ્રોક ખેલ્યો છે. ઉત્તરાખંડના મોડેલને અનુસરીને તૈયાર કરવામાં આવેલું આ બિલ ગુજરાતને UCC લાગુ કરનાર ભારતનું બીજું રાજ્ય બનાવશે. બિલ રજૂ થતાની સાથે જ સત્તાધારી પક્ષના ધારાસભ્યોએ હર્ષોલ્લાસ સાથે ‘જય શ્રી રામ’ના નારા લગાવ્યા હતા, જ્યારે મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓએ વિધાનસભા પરિસરમાં મુખ્યમંત્રીને મળીને આ નિર્ણયને આવકાર્યો હતો.
UCC શું છે અને તેનાથી શું બદલાશે?
યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ એટલે કે સમાન નાગરિક સંહિતાનો અર્થ છે કે લગ્ન, છૂટાછેડા, દત્તક વિધાન અને મિલકત વારસા જેવા વ્યક્તિગત બાબતોમાં તમામ ધર્મના નાગરિકો માટે એકસમાન કાયદો હશે. અત્યાર સુધી અલગ-અલગ ધર્મોના પર્સનલ લો (Personal Laws) મુજબ આ પ્રક્રિયાઓ થતી હતી, જે હવે UCC હેઠળ એકસમાન નિયમોમાં પરિવર્તિત થશે.
બિલની મુખ્ય જોગવાઈઓ:
૧. બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ: પ્રસ્તાવિત કાયદા હેઠળ કોઈ પણ વ્યક્તિ એકથી વધુ લગ્ન કરી શકશે નહીં. આ જોગવાઈ તમામ ધર્મો માટે સમાન રહેશે. ૨. લિવ-ઇન સંબંધોની નોંધણી: ગુજરાતમાં હવે લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા યુગલો માટે રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું ફરજિયાત બનશે. જો કોઈ યુગલ નોંધણી કરાવ્યા વિના સાથે રહેશે, તો તેમને દંડ અથવા જેલની સજાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. ૩. વારસામાં સમાન અધિકાર: પુત્ર અને પુત્રીને પિતાની મિલકતમાં સમાન હિસ્સો મળે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, પત્નીને પણ મિલકતમાં યોગ્ય સુરક્ષા પ્રદાન કરવામાં આવી છે. ૪. છૂટાછેડાની સમાન પ્રક્રિયા: છૂટાછેડા માટેની પ્રક્રિયા હવે કોર્ટ દ્વારા જ માન્ય રહેશે અને તે તમામ સમુદાયો માટે એકસરખી હશે.
નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીનું નિવેદન
બિલ રજૂ કરતા નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ જણાવ્યું હતું કે, “આ બિલ કોઈ ધર્મની વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તે આપણી માતાઓ અને બહેનોને ન્યાય અપાવવા માટે છે. વર્ષોથી જે મહિલાઓ લગ્ન અને સંપત્તિના વિવાદોમાં કાયદાકીય અટપટી પ્રક્રિયામાં ફસાયેલી હતી, તેમને હવે UCC દ્વારા ઝડપી અને સમાન ન્યાય મળશે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ બિલ મહિલાઓના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરશે.
ઉત્સાહનું વાતાવરણ અને મહિલાઓનો પ્રતિસાદ
આજે વિધાનસભામાં બિલ રજૂ થયા બાદ મહિલા સંગઠનોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ખાસ કરીને લઘુમતી સમુદાયની મહિલાઓ અને કાયદાકીય લડત લડતી પીડિતાઓ માટે આ કાયદો સુરક્ષા કવચ સમાન સાબિત થશે. ભાજપના ધારાસભ્યોએ આ બિલને ‘વિકસિત ગુજરાત’ તરફનું એક મોટું ડગલું ગણાવ્યું છે.
ગુજરાત સરકારનું આ પગલું આગામી સમયમાં દેશના અન્ય રાજ્યો માટે પણ માર્ગદર્શક બની શકે છે. જોકે, આ કાયદાના અમલીકરણમાં આવનારા પડકારો અને તેની વ્યાપક અસર પર નિષ્ણાતોની નજર રહેશે. ૨૦૨૬નું આ વર્ષ ગુજરાતના સામાજિક ઇતિહાસમાં ‘સમાનતા’ના વર્ષ તરીકે ઓળખાશે.
