જાણો કેવી રીતે દક્ષિણ ભારતની ઈડલી બની દુનિયાનું સૌથી હેલ્ધી ‘સુપરફૂડ’
દક્ષિણ ભારતની રસોઈમાંથી નીકળીને આખી દુનિયાના દિલ સુધી પહોંચનારી ઈડલીનો ઈતિહાસ સદીઓ જૂનો છે. પરંતુ આજે આપણે તે ખાસ ઈડલીની વાત કરી રહ્યા છીએ જેને આપણે ‘રવા ઈડલી’ અથવા ‘સોજીની ઈડલી’ કહીએ છીએ.
બીજા વિશ્વયુદ્ધનું સંકટ અને ચોખાની અછત
વાત 1940ના દાયકાની છે, જ્યારે બીજું વિશ્વયુદ્ધ તેના ચરમસીમા પર હતું. યુદ્ધને કારણે આખી દુનિયામાં ખાવા-પીવાની વસ્તુઓની ભારે અછત સર્જાઈ હતી. ભારત પણ તેનાથી અછૂતું નહોતું. તે સમયે ચોખાની ભારે તંગી હતી અને દક્ષિણ ભારતમાં ચોખા એ મુખ્ય આહાર હતો.
બેંગલુરુની પ્રખ્યાત રેસ્ટોરન્ટ MTR (Mavalli Tiffin Rooms) તે સમયે પણ તેની ઈડલી માટે ખૂબ જાણીતી હતી. લોકો ત્યાંની નરમ અને સફેદ ઈડલીના દીવાના હતા. પરંતુ ચોખાના રેશનિંગ અને અછતને કારણે ઈડલી બનાવવી લગભગ અશક્ય બની ગઈ હતી.
મજબૂરી બની શોધની જનની: રવા ઈડલીનો જન્મ
MTRના માલિકો સામે એક મોટો પડકાર હતો. તેઓ ઈચ્છતા નહોતા કે તેમના ગ્રાહકો ભૂખ્યા પેટે પાછા ફરે અથવા ખાવાની ગુણવત્તા સાથે કોઈ બાંધછોડ થાય. તેમણે રસોડામાં પ્રયોગો (Experiments) કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે ચોખાની જગ્યાએ ‘રવા’ (સોજી) વાપરવાનું વિચાર્યું.
સોજીને દહીં સાથે ભેળવવામાં આવી, તેમાં થોડો વઘાર (રાઈ, મીઠો લીમડો, લીલા મરચાં) નાખવામાં આવ્યો અને તેને વરાળમાં બાફવામાં આવી. જ્યારે પહેલીવાર આ વાનગી બનીને બહાર આવી, ત્યારે તે માત્ર જોવામાં જ સુંદર નહોતી, પણ તેનો સ્વાદ પણ પરંપરાગત ઈડલી કરતા સાવ અલગ અને લાજવાબ હતો.
લોકોએ આ નવા પ્રયોગને હાથોહાથ વધાવી લીધો. જે ચોખાની અછત પૂરી કરવા માટે બનાવવામાં આવી હતી, તે જોતજોતામાં ‘સિગ્નેચર ડિશ’ બની ગઈ. આજે રવા ઈડલી આખી દુનિયામાં પ્રખ્યાત છે અને તેને બનાવવાનો શ્રેય બેંગલુરુના તે પ્રખ્યાત MTRને જાય છે.
ઈડલીનો ઈતિહાસ: શું તે ભારતીય છે?
સાંભળવામાં વિચિત્ર લાગે, પણ ઘણા ફૂડ હિસ્ટોરિયન્સ માને છે કે ઈડલીનું મૂળ ભારત નહીં, પણ ઈન્ડોનેશિયા છે.
-
એવું કહેવાય છે કે ઈન્ડોનેશિયાના રાજાઓ સાથે ત્યાંના રસોઈયાઓ ભારત આવ્યા હતા અને તેઓ ‘કેડલી’ (Kedli) જેવું કંઈક બનાવતા હતા, જે વરાળમાં રાંધેલું આથો લાવેલું (Fermented) ભોજન હતું.
-
જોકે, ભારતમાં 7મી અને 9મી સદીના કન્નડ અને સંસ્કૃત સાહિત્યમાં ‘ઈદ્દલગે’ (Iddalage) નો ઉલ્લેખ મળે છે, પણ તે આજની ઈડલી કરતા થોડી અલગ હતી. આજે આપણે જે વરાળમાં રંધાયેલી સફેદ નરમ ઈડલીને જાણીએ છીએ, તેનું આધુનિક સ્વરૂપ સમય જતાં વિકસિત થયું છે.
ઈડલી સ્વાસ્થ્ય માટે ‘સુપરફૂડ’ કેમ છે?
ઈડલી સ્વાસ્થ્ય માટે ‘સુપરફૂડ’ કેમ છે?દુનિયાભરના પોષણ નિષ્ણાતો (Nutritionists) ઈડલીને સૌથી સલામત અને પૌષ્ટિક નાસ્તો માને છે. તેની પાછળ ઘણા નક્કર કારણો છે:
-
આથો (Fermentation): ઈડલીના ખીરાને આખી રાત આથો લાવવા માટે રાખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાથી તેમાં વિટામિન-B અને વિટામિન-K નું પ્રમાણ વધે છે, જે પાચન માટે ખૂબ સારા છે.
-
સ્ટીમ કુકિંગ (Steam Cooking): તેને તળવાની જરૂર પડતી નથી, તે માત્ર વરાળમાં રંધાય છે. તેથી તેમાં તેલ કે ફેટનું પ્રમાણ ખૂબ જ ઓછું હોય છે.
-
પ્રોટીનનો મેળ: ચોખા અને અડદની દાળનું મિશ્રણ તેને એક સંપૂર્ણ પ્રોટીન આહાર બનાવે છે.
-
પચવામાં સરળ: હળવી હોવાને કારણે તે બાળકોથી લઈને વડીલો સુધી દરેક માટે ઉત્તમ ભોજન છે.
વર્લ્ડ ઈડલી ડેની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?
આ દિવસ ઉજવવાની શરૂઆત વર્ષ 2015 માં ચેન્નાઈના એક પ્રખ્યાત ઈડલી વે્રેતા ઈનામિનંદને કરી હતી. તેમણે 30 માર્ચને ‘વર્લ્ડ ઈડલી ડે’ તરીકે જાહેર કર્યો અને તે દિવસે 1320 પ્રકારની ઈડલી બનાવીને વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ત્યારથી દર વર્ષે દુનિયાભરના ઈડલી પ્રેમીઓ આ દિવસ ઉજવે છે.
ઈડલી માત્ર એક વાનગી નથી, તે આપણી સંસ્કૃતિ અને ઈતિહાસનો એક હિસ્સો છે. રવા ઈડલીની વાર્તા આપણને શીખવે છે કે મુશ્કેલ સમયમાં જ સૌથી શાનદાર શોધો થાય છે. પછી તે પરંપરાગત ચોખાની ઈડલી હોય કે વિશ્વયુદ્ધની દેન ‘રવા ઈડલી’, તેની સાદગી જ તેની સૌથી મોટી તાકાત છે.
