પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં સ્થિરતા: એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં ₹૧૦ નો ઘટાડો છતાં કેમ કિંમતો ઘટી નથી?
માર્ચ મહિનાના અંતિમ દિવસે દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્થિર રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં થઈ રહેલા સતત વધારા વચ્ચે ભારત સરકારે એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં ₹૧૦ નો ઘટાડો કરીને મોંઘવારી પર લગામ લગાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. જોકે, ઘણા ગ્રાહકોને પ્રશ્ન છે કે ટેક્સ ઘટવા છતાં પેટ્રોલ પંપ પર ભાવ કેમ ઘટ્યા નથી? તેનું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ અને રૂપિયાનું અવમૂલ્યન છે.
આજના મહાનગરોના ભાવ (લિટર દીઠ)
| શહેર | પેટ્રોલ (₹) | ડીઝલ (₹) |
| દિલ્હી | ૯૪.૭૭ | ૮૭.૬૭ |
| મુંબઈ | ૧૦૩.૫૪ | ૯૦.૦૩ |
| કોલકાતા | ૧૦૫.૪૫ | ૯૨.૦૨ |
| ચેન્નાઈ | ૧૦૦.૮૦ | ૯૨.૩૯ |
| અમદાવાદ | ૯૪.૪૨ | ૯૦.૧૧ |
| પોર્ટ બ્લેર | ૮૨.૪૬ | ૭૮.૦૫ |
સરકારનો એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો: એક રક્ષણાત્મક પગલું
કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં ₹૧૦ નો ઘટાડો કર્યો છે. આ નિર્ણય પાછળનો હેતુ દેશમાં ઉર્જા સુરક્ષા જાળવી રાખવાનો અને સામાન્ય જનતાને યુદ્ધના કારણે વધતી કિંમતોથી બચાવવાનો છે. જો સરકારે આ ઘટાડો ન કર્યો હોત, તો આજે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ $૧૧૫-$૧૧૬ પ્રતિ બેરલ હોવાને કારણે ભારતમાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹૧૨૦ ને પાર કરી ગયો હોત.
ભાવ કેમ ઘટતા નથી? નિષ્ણાતોનું વિશ્લેષણ
એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં રાહત હોવા છતાં કિંમતો સ્થિર રહેવા પાછળ બે મુખ્ય કારણો છે:
૧. ક્રૂડ ઓઈલની તેજી: ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષને કારણે કાચું તેલ અત્યંત મોંઘું થયું છે. તેલ કંપનીઓનો આયાત ખર્ચ વધ્યો છે, તેથી ટેક્સમાં મળેલી રાહત વધેલા ખર્ચને સરભર કરવામાં વપરાઈ રહી છે.
૨. નબળો રૂપિયો: ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ રૂપિયો ડોલર સામે ઐતિહાસિક નીચી સપાટીએ (₹૯૫.૨૨) છે. ભારત ડોલરમાં તેલ ખરીદે છે, તેથી રૂપિયો નબળો પડવાથી તેલ મંગાવવું વધુ મોંઘું પડે છે.
તેલ કંપનીઓની સ્થિતિ
સરકારે ટેક્સ ઘટાડીને તેલ કંપનીઓને મોટી રાહત આપી છે. આનાથી કંપનીઓની ‘અંડર-રિકવરી’ (નુકસાન) માં ઘટાડો થયો છે. જો તેલ કંપનીઓની આર્થિક સ્થિતિ સુધરશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શાંતિ સ્થપાશે, તો જ ભવિષ્યમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વાસ્તવિક ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ ઇંધણના ભાવ સ્થિર રહેવા એ જ અત્યારે સૌથી મોટી રાહત છે. સરકારી ટેક્સ કાપને કારણે જ આજે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા ઈંધણના ભાવના આંચકાથી સુરક્ષિત છે.
