અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધમાં મોટો વળાંક: ઈરાનના વિદેશ મંત્રીએ અમેરિકાના ‘સીધા સંદેશા’નો કર્યો પર્દાફાશ; જાણો શાંતિ માટેની શું છે ઈરાનની શરત?
પશ્ચિમ એશિયામાં ઈરાન, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધના વાદળો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી ગતિવિધિ સામે આવી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ‘અલ જઝીરા’ ને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં સનસનીખેજ ખુલાસો કર્યો છે કે તેમને અમેરિકા તરફથી સીધા સંદેશાઓ મળી રહ્યા છે. આ ખુલાસાએ સાબિત કર્યું છે કે યુદ્ધના મેદાનમાં ગોળીબારની સાથે પડદા પાછળ ‘બેક-ચેનલ ડિપ્લોમસી’ પણ ચાલી રહી છે.
કોણ છે મધ્યસ્થી? અરાઘચીનો ઘટસ્ફોટ
વિદેશ મંત્રી અરાઘચીએ પહેલીવાર નામ લેતા જણાવ્યું કે, “મને હંમેશની જેમ સ્ટીવ વિટકોફ (ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ખાસ સહયોગી) તરફથી સીધા સંદેશા મળી રહ્યા છે.” જોકે, તેમણે તરત જ સ્પષ્ટતા કરી કે સંદેશા મળવાનો અર્થ એ નથી કે તેહરાન અને વોશિંગ્ટન વચ્ચે સત્તાવાર વાટાઘાટો શરૂ થઈ ગઈ છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકાએ ૧૫ મુદ્દાનો એક પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે, પરંતુ ઈરાને હજુ સુધી તેનો કોઈ જવાબ આપ્યો નથી કે કોઈ શરત પણ મૂકી નથી.
ઈરાનનો અનુભવ અને અવિશ્વાસ
અરાઘચીએ ભૂતકાળના કડવા અનુભવોને યાદ કરતા કહ્યું કે અમેરિકા સાથે વાટાઘાટો કરવાનો અનુભવ ક્યારેય સારો રહ્યો નથી. “અમે વર્ષો પહેલા પરમાણુ કરાર પર પહોંચ્યા હતા, પરંતુ અમેરિકા એકતરફી રીતે તેમાંથી પીછેહઠ કરી ગયું. અમેરિકા રાજદ્વારી મૂલ્યોમાં માનતું નથી,” તેમ તેમણે ઉમેર્યું હતું. તેમણે એવા દાવાઓને પણ ફગાવી દીધા હતા કે અમેરિકા ઈરાનના કોઈ અન્ય પક્ષ સાથે વાત કરી રહ્યું છે. અરાઘચીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તમામ સંદેશાવ્યવહાર માત્ર વિદેશ મંત્રાલય અને સુરક્ષા એજન્સીઓ દ્વારા જ થઈ રહ્યો છે.
રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિઆનનું વલણ: “સુરક્ષાની ગેરંટી જોઈએ”
ગઈકાલે ૩૧ માર્ચના રોજ ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિઆને પણ યુરોપિયન યુનિયનના પ્રમુખ સાથેની વાતચીતમાં શાંતિના સંકેત આપ્યા હતા, પરંતુ મક્કમતા સાથે. તેમણે કહ્યું, “અમે યુદ્ધ લંબાવવા માંગતા નથી અને શાંતિ માટે તૈયાર છીએ. પરંતુ ઈરાનની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થવી જોઈએ. ભવિષ્યમાં અમારા પર હુમલો નહીં થાય તેની લેખિત ખાતરી વિના કોઈ પણ કરાર સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.” તેમણે આક્ષેપ કર્યો હતો કે વાતચીત દરમિયાન પણ અમેરિકા અને તેના સાથીઓએ ઈરાન પર હુમલા કર્યા છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ‘૨ અઠવાડિયા’નો દાવો
બીજી તરફ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ યુદ્ધના અંત વિશે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. ટ્રમ્પે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે કે, “ઈરાન યુદ્ધ બે થી ત્રણ અઠવાડિયામાં સમાપ્ત થઈ જશે.” ટ્રમ્પના મતે, અમેરિકાનું મુખ્ય લક્ષ્ય ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો બનાવતા અટકાવવાનું હતું અને તે લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થઈ ગયું છે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે હવે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટે કોઈ લાંબા કરારની જરૂર નથી, કારણ કે ઈરાન પાસે હવે પરમાણુ શક્તિ રહી નથી.
આગળ શું? (બજાર અને રાજનીતિ પર અસર)
અરાઘચીના નિવેદનથી સ્પષ્ટ છે કે ઈરાન ‘કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ’ (Temporary Ceasefire) ના પક્ષમાં નથી. તેઓ સમગ્ર ક્ષેત્રમાં કાયમી શાંતિ અને ઈરાન વિરોધી પ્રતિબંધોમાં રાહત ઈચ્છે છે. જો આગામી ૧૫ દિવસમાં ટ્રમ્પના દાવા મુજબ યુદ્ધ સમાપ્ત થાય છે, તો વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ પશ્ચિમ એશિયા એક નિર્ણાયક વળાંક પર ઉભું છે. એક તરફ યુદ્ધના મેદાનમાં તણાવ છે અને બીજી તરફ સ્ટીવ વિટકોફ જેવા મધ્યસ્થીઓ દ્વારા શાંતિના પ્રયાસો ચાલુ છે. ઈરાન હવે ‘જુઓ અને રાહ જુઓ’ (Wait and Watch) ની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે.
