ધોરણ 6 માં ‘બાલ રામ કથા’ અને ધોરણ 7માં ભણાવાશે ‘મહાભારત’
ઉત્તર પ્રદેશની યોગી સરકારે રાજ્યની સંસ્કૃત શિક્ષણ વ્યવસ્થાને આધુનિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે વધુ સમૃદ્ધ બનાવવાની દિશામાં એક મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. ઉત્તર પ્રદેશ સંસ્કૃત શિક્ષણ પરિષદે નવા શૈક્ષણિક સત્ર (2026) માટે નવું કેલેન્ડર જાહેર કરી દીધું છે. આ વખતના ફેરફારો માત્ર તારીખ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ અભ્યાસક્રમમાં (Syllabus) પણ ધરખમ ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.
હવે ઉત્તર પ્રદેશના સંસ્કૃત વિદ્યાલયોમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓ માત્ર સંસ્કૃત વ્યાકરણ અને વેદોનું જ્ઞાન નહીં મેળવે, પરંતુ તેઓ મર્યાદા પુરુષોત્તમ રામ અને ન્યાયના પ્રતીક મહાભારતની ગાથાઓને પણ ઊંડાણપૂર્વક સમજશે. ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે આ વખતના અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે શું નવું છે.
‘બાલ રામ કથા’ અને ‘મહાભારત’નો સમાવેશ
આ નવા શૈક્ષણિક સત્રની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે ધોરણ 6 અને 7 ના અભ્યાસક્રમમાં પૌરાણિક મહાકાવ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
-
ધોરણ 6: હવે ધોરણ 6 ના વિદ્યાર્થીઓને સહાયક પુસ્તક તરીકે NCERT ની પ્રસિદ્ધ ‘બાલ રામ કથા’ ભણાવવામાં આવશે. આ પુસ્તક વિદ્યાર્થીઓને ભગવાન રામના જીવન, તેમના આદર્શો અને માનવીય મૂલ્યોથી પરિચિત કરાવશે.
-
ધોરણ 7: સાતમા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ માટે ‘બાલ મહાભારત કથા’ ને અભ્યાસક્રમનો ભાગ બનાવવામાં આવ્યો છે. આના દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ, ગીતાનો સાર અને ભારતીય ઇતિહાસની જટિલતાઓને સરળ વાર્તાઓ દ્વારા સમજી શકશે.
પરિષદનું માનવું છે કે આ પુસ્તકોનો સમાવેશ કરવાથી વિદ્યાર્થીઓના વ્યક્તિત્વ ઘડતરમાં મદદ મળશે અને તેઓ ભારતની મહાન વિભૂતિઓ વિશે જાણી શકશે.
હિન્દીના પ્રશ્નપત્રમાં મોટો ફેરફાર: હવે સંસ્કૃતના પ્રશ્નો નહીં હોય
બીજો એક મહત્વનો ફેરફાર એ થયો છે કે હવે હિન્દી વિષયના અભ્યાસક્રમમાંથી સંસ્કૃતનો હિસ્સો સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે હવે સંસ્કૃત વિદ્યાલયોના તમામ ધોરણોના હિન્દીના પ્રશ્નપત્રોમાં સંસ્કૃત ભાષાને લગતો કોઈ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવશે નહીં. આ નિર્ણય કદાચ એટલા માટે લેવામાં આવ્યો છે કે જેથી વિદ્યાર્થીઓ હિન્દી અને સંસ્કૃત બંને ભાષાઓ સ્વતંત્ર રીતે ભણી શકે અને કોઈ મૂંઝવણ ઊભી ન થાય.
ઉચ્ચ વર્ગો માટે નવી વાર્તાઓ અને નાટકો
ઉચ્ચ વર્ગો માટે નવી વાર્તાઓ અને નાટકોમાધ્યમિક સ્તર (9 થી 12 ધોરણ) ના વિદ્યાર્થીઓ માટે પણ સાહિત્યના નવા ખંડ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, જે દેશભક્તિ અને માનવીય સંવેદનાઓ પર આધારિત છે:
-
ધોરણ 9: ઉપેન્દ્ર નાથ અશ્કનું પ્રસિદ્ધ એકાંકી ‘લક્ષ્મી કા સ્વાગત’ જોડવામાં આવ્યું છે.
-
ધોરણ 10: વિદ્યાર્થીઓને ‘માતૃભૂમિ કે લિયે’ શીર્ષક વાળો ખંડ ભણાવવામાં આવશે, જે તેમનામાં રાષ્ટ્રપ્રેમની ભાવના જગાડશે.
-
ધોરણ 11: શ્રી વ્યથિતની રચના ‘રાજ મુકુટ’ ને અભ્યાસક્રમમાં સ્થાન મળ્યું છે.
-
ધોરણ 12: ખંડ કાવ્ય અંતર્ગત શ્રી શિવ બાલક શુક્લની પ્રસિદ્ધ રચના ‘શ્રવણ કુમાર’ ભણાવવામાં આવશે, જે પિતૃભક્તિનું એક અનુપમ ઉદાહરણ છે.
ડિજિટલ દુનિયાથી દૂરી અને અખબારોથી નિકટતા
સંસ્કૃત શિક્ષણ પરિષદના સચિવ શિવલાલે આ ફેરફારો પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે વિભાગનો લક્ષ્યાંક વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પુસ્તકિય જ્ઞાન આપવાનો નથી, પરંતુ તેમને મૂળ ભારતીય સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડવાનો છે.
-
સ્ક્રીન ટાઇમ ઘટાડવો: આજના ડિજિટલ યુગમાં બાળકો મોબાઈલ અને ટેબ્લેટની સ્ક્રીન પર કલાકો વિતાવે છે. તેને ઓછું કરવા માટે પરિષદે એક અનોખી પહેલ કરી છે.
-
અખબાર વાંચવાની આદત: તમામ સંસ્કૃત શાળાઓને કડક સૂચના આપવામાં આવી છે કે પ્રાર્થના સભા (Assembly) દરમિયાન મુખ્ય સમાચાર પત્રો (Newspapers) વંચાવવામાં આવે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓમાં દેશ-દુનિયાના સમાચાર પ્રત્યે રુચિ વધશે અને તેમનું સામાન્ય જ્ઞાન (Current Affairs) પણ સુધરશે.
‘દીપકમ’ અને આધુનિકતાનો સંગમ
ગયા વર્ષે પરિષદે NEP 2020 અંતર્ગત ધોરણ 8 માટે ‘દીપકમ’ નામનું નવું પાઠ્યપુસ્તક લોન્ચ કર્યું હતું. આમાં માત્ર ‘હિતોપદેશ’ અને ‘ચરક સંહિતા’ જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોનો પરિચય જ નથી, પરંતુ ‘ડિજિટલ ઈન્ડિયા’ જેવા આધુનિક વિષયોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ દર્શાવે છે કે સંસ્કૃત શિક્ષણ હવે માત્ર જૂની પદ્ધતિઓ પર નહીં, પરંતુ આધુનિક જરૂરિયાતો મુજબ પોતાને ઢાળી રહ્યું છે.
પરંપરા અને આધુનિકતાનો સંગમ
ઉત્તર પ્રદેશના સંસ્કૃત વિદ્યાલયોમાં કરવામાં આવેલા આ ફેરફારો એ વાતનો પુરાવો છે કે સરકાર સંસ્કૃતને માત્ર ‘પૂજા-પાઠની ભાષા’ સુધી મર્યાદિત રાખવા માંગતી નથી. ‘બાલ રામ કથા’ અને ‘મહાભારત’ જેવી વાર્તાઓથી વિદ્યાર્થીઓના નૈતિક મૂલ્યો મજબૂત થશે, તો અખબાર વાંચવાની અનિવાર્યતા તેમને જાગૃત નાગરિક બનાવશે.
