બિહારના મખાણા બન્યા ગ્લોબલ બ્રાન્ડ: પૂર્ણિયાથી દુબઈ સુધી પહોંચી ખેપ, લાખો ખેડૂતોના બદલાયા નસીબ
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 બિહારના મખાણા માટે સુવર્ણ વર્ષ સાબિત થયું છે. બિહારના મખાણા હવે માત્ર દેશમાં જ નહીં, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક મજબૂત બ્રાન્ડ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારના સંયુક્ત પ્રયાસો અને ‘મખાણા વિકાસ યોજના’ જેવી પહેલોને કારણે ખેડૂતોની આવકમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જેનાથી ગ્રામીણ અર્થતંત્રને નવી ગતિ મળી છે.
પૂર્ણિયાથી દુબઈ સુધીની ઐતિહાસિક સફર
બિહારના કૃષિ ઇતિહાસમાં એક નવો અધ્યાય ત્યારે લખાયો જ્યારે જીઆઈ-ટેગ (GI Tag) ધરાવતા ‘મિથિલા મખાણા’ની પ્રથમ ખેપ દરિયાઈ માર્ગે પૂર્ણિયા જિલ્લાથી દુબઈ (UAE) મોકલવામાં આવી. 21 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ રવાના થયેલી આ 2 મેટ્રિક ટન મખાણાની ખેપ ભારત સરકારના વાણિજ્ય મંત્રાલય અને બિહાર સરકારના સહયોગથી સફળતાપૂર્વક મોકલવામાં આવી હતી. આ નિકાસે સાબિત કરી દીધું છે કે બિહાર હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તાના ધોરણો, પેકેજિંગ અને લોજિસ્ટિક્સમાં સક્ષમ બની ગયું છે.
રાષ્ટ્રીય મખાણા બોર્ડ અને ખેડૂતોનો વિકાસ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સપ્ટેમ્બર 2025માં ‘રાષ્ટ્રીય મખાણા બોર્ડ’ની રચના કરવામાં આવી હતી, જે બિહારના અંદાજે પાંચ લાખ મખાણા ખેડૂતો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ છે. ભારતનો લગભગ 85 ટકા મખાણાનો પાક એકલું બિહાર પકવે છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 15 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ પૂર્ણિયામાં આ બોર્ડનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. આ સાથે જ 2030-31 સુધીની કેન્દ્રીય મખાણા વિકાસ યોજનાને પણ મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેનો કુલ ખર્ચ 476.03 કરોડ રૂપિયા છે. આ યોજના હેઠળ સંશોધન, ગુણવત્તાયુક્ત બીજ અને પ્રોસેસિંગ ટેકનોલોજી પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
ખેતીના વિસ્તારમાં ત્રણ ગણો વધારો
સરકારી પ્રોત્સાહન અને મુખ્યમંત્રી બાગાયત મિશનના કારણે મખાણાની ખેતીનો વ્યાપ દિન-પ્રતિદિન વધી રહ્યો છે. વર્ષ 2012માં જે ખેતી માત્ર 13,000 હેક્ટરમાં થતી હતી, તે હવે વધીને 35,000 હેક્ટર સુધી પહોંચી ગઈ છે. મુખ્યત્વે દરભંગા, મધુબની, કટિહાર, પૂર્ણિયા અને સહરસા જેવા જિલ્લાઓમાં મખાણાનું વિપુલ ઉત્પાદન થાય છે. આ વિસ્તારો હવે મખાણાના હબ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા છે.
‘બ્રાન્ડ બિહાર’ તરીકે વૈશ્વિક ઓળખ
બિહારના કૃષિ મંત્રી રામ કૃપાલ યાદવે જણાવ્યું હતું કે મખાણાનું દુબઈ સુધી દરિયાઈ માર્ગે નિકાસ થવું એ રાજ્ય માટે મોટી ઉપલબ્ધિ છે. તેનાથી સ્થાનિક ખેડૂતોને વૈશ્વિક બજાર સાથે જોડાવાની તક મળી છે. સરકાર હવે મખાણાને ‘બ્રાન્ડ બિહાર’ તરીકે પ્રસ્થાપિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. મખાણાના પ્રોસેસિંગ અને વેલ્યુ એડિશન (મૂલ્ય વર્ધન) દ્વારા ખેડૂતોના જીવનધોરણમાં સુધારો લાવવો એ સરકારનું મુખ્ય લક્ષ્ય છે.
