અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ: 36મો દિવસ – ઈરાનનો સીઝફાયરનો ઈનકાર અને અમેરિકાના સંરક્ષણ બજેટમાં જંગી વધારાની તૈયારી
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલું યુદ્ધ હવે અત્યંત વિનાશક વળાંક પર પહોંચી ગયું છે. આજે આ સંઘર્ષનો 36મો દિવસ છે અને સ્થિતિ સુધરવાને બદલે વધુ વણસી રહી હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચેની સૈન્ય કાર્યવાહીમાં અત્યાર સુધીમાં હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, અને હવે આ લડાઈ માત્ર જમીન કે આકાશ પૂરતી મર્યાદિત ન રહેતા વૈશ્વિક રાજનીતિ અને અર્થતંત્ર પર પણ અસર કરી રહી છે.
જાનહાનિનો આંકડો 2,000ને પાર: માનવીય કટોકટી
યુદ્ધના પ્રારંભથી અત્યાર સુધીના આંકડાઓ હૃદયદ્રાવક છે. ઈરાની સત્તાવાળાઓ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ, 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ લોહિયાળ જંગમાં અત્યાર સુધીમાં 2,076 લોકોના મોત થયા છે. આ ઉપરાંત, 26,500થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે. હોસ્પિટલોમાં ઘાયલોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે અને તબીબી સુવિધાઓની ભારે અછત સર્જાઈ રહી છે. ઈરાનના અનેક શહેરો અત્યારે કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગયા છે અને સામાન્ય જનજીવન સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે.
આકાશમાં યુદ્ધ: અમેરિકાના બે શક્તિશાળી વિમાનો તોડી પાડ્યાનો દાવો
યુદ્ધના 36માં દિવસે ઈરાને એક મોટો સૈન્ય દાવો કરીને વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે તેણે અમેરિકાના બે અત્યંત આધુનિક લડાયક વિમાનોને તોડી પાડ્યા છે:
- F-15E સ્ટ્રાઈક ઈગલ: ઈરાનનો દાવો છે કે આ વિમાન તેમના ક્ષેત્રમાં ઉડાન ભરી રહ્યું હતું ત્યારે તેને તોડી પાડવામાં આવ્યું. આ વિમાનમાં બે ક્રૂ મેમ્બર સવાર હતા, જેમાંથી એકને રેસ્ક્યુ કરવામાં સફળતા મળી છે, પરંતુ બીજો પાયલોટ હજુ પણ લાપતા છે.
- A-10 એટેક એરક્રાફ્ટ: આ વિમાન પર્શિયન ગલ્ફ (ઈરાની અખાત)માં ખાબક્યું હોવાનું ઈરાની મીડિયા જણાવી રહ્યું છે.
જોકે, અમેરિકી અધિકારીઓએ હજુ સુધી આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરી નથી કે વિમાનો ટેકનિકલ ખામીને કારણે ક્રેશ થયા છે કે પછી ઈરાની હુમલાનો શિકાર બન્યા છે. આ ઘટનાએ અમેરિકી વાયુસેનાની સુરક્ષા પર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
સર્ચ ઓપરેશન દરમિયાન અમેરિકી હેલિકોપ્ટરો પર હુમલો
લાપતા પાયલોટને શોધવા માટે અમેરિકાએ તાત્કાલિક ધોરણે સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યુ ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું. આ મિશનમાં જોડાયેલા બ્લેક હોક હેલિકોપ્ટરો પર ઈરાન તરફથી ભારે ફાયરિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, બે હેલિકોપ્ટરો ઈરાની ગોળીબારની ઝપેટમાં આવ્યા હતા અને તેમને નુકસાન પણ થયું હતું. તેમ છતાં, અમેરિકી પાયલોટોની કુશળતાને કારણે હેલિકોપ્ટરો હવામાં ટકી રહ્યા હતા અને સુરક્ષિત રીતે પરત ફર્યા હતા. આ ઘટના દર્શાવે છે કે જમીન પરની સ્થિતિ કેટલી તણાવપૂર્ણ છે.
ઈરાનની ‘એડવાન્સ ડિફેન્સ સિસ્ટમ’ અને અમેરિકાની વ્યૂહરચના
અમેરિકાએ અગાઉ દાવો કર્યો હતો કે તેણે ઈરાનની મોટાભાગની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને નષ્ટ કરી દીધી છે. પરંતુ, અમેરિકી વિમાનો તોડી પાડ્યા બાદ ઈરાને વળતો જવાબ આપતા કહ્યું છે કે તેમણે આ સફળતા તેમની “નવી એડવાન્સ ડિફેન્સ સિસ્ટમ” દ્વારા મેળવી છે. ઈરાનનો આ દાવો અમેરિકા માટે ચિંતાનો વિષય છે, કારણ કે આનો અર્થ એ થાય કે ઈરાન પાસે હજુ પણ એવા શસ્ત્રો છે જે અમેરિકી અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીને પડકારી શકે છે.
સીઝફાયરનો પ્રસ્તાવ ફગાવ્યો: શાંતિની આશા ધૂંધળી
યુદ્ધને અટકાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રયાસો તેજ થયા હતા. અમેરિકાએ એક ત્રીજા દેશના માધ્યમથી ઈરાનને 48 કલાકના યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) માટેનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો હતો. જોકે, ઈરાને આ પ્રસ્તાવને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધો છે. ઈરાનની ફાર્સ ન્યૂઝ એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, તેહરાન અત્યારે કોઈ પણ પ્રકારની સમજૂતી કરવાના મૂડમાં નથી. આ ઈનકાર સૂચવે છે કે આગામી દિવસોમાં હુમલાઓ વધુ ઉગ્ર બની શકે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વલણ: “વાતચીત ચાલુ રહેશે”
આટલા મોટા સૈન્ય સંઘર્ષ અને વિમાનો ખાબકવાની ઘટનાઓ વચ્ચે પણ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ મક્કમ દેખાઈ રહ્યા છે. તેમણે નિવેદન આપ્યું છે કે આ સૈન્ય ઘટનાઓની ઈરાન સાથેની સંભવિત રાજદ્વારી વાતચીત પર કોઈ અસર પડશે નહીં. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે લશ્કરી દબાણ અને વાતચીત બંને સાથે ચાલી શકે છે, જોકે ઈરાનનું વલણ અત્યારે વાતચીતથી ઘણું દૂર દેખાય છે.
અમેરિકાના રક્ષા બજેટમાં ઐતિહાસિક વધારાની માંગ
યુદ્ધના લાંબા ખેંચાવાના સંકેતો વચ્ચે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અમેરિકી સંસદ (કોંગ્રેસ) સમક્ષ સંરક્ષણ બજેટ વધારવાની દરખાસ્ત મૂકી છે. ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે અમેરિકાનું સંરક્ષણ બજેટ વધારીને 1.5 ટ્રિલિયન ડોલર કરવામાં આવે.
- વર્તમાન બજેટ: અંદાજે 839 બિલિયન ડોલર (આશરે 70 લાખ કરોડ રૂપિયા).
- નવી માંગ: આ બજેટને લગભગ બમણું કરવાની દિશામાં આ એક મોટું પગલું છે.
ટ્રમ્પ હંમેશાથી અમેરિકા અને તેના સાથી દેશોને સૈન્ય શક્તિ મજબૂત કરવા અને લશ્કરી ખર્ચ વધારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા આવ્યા છે. ઈરાન સાથેના આ યુદ્ધે તેમને આ બજેટ વધારવા માટે એક મજબૂત કારણ પૂરું પાડ્યું છે.
