અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે 45 દિવસનો યુદ્ધવિરામ? ટ્રમ્પના ‘ડેડલાઈન’ વધારવાના નિર્ણય પાછળનું રહસ્ય
વિશ્વ અત્યારે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના ઉંબરે ઉભું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. એક તરફ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને તબાહ કરવાની અને તેના તેલ પર કબજો કરવાની સીધી ધમકી આપી છે, તો બીજી તરફ પડદા પાછળ 45 દિવસના યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) માટેની વાતો પણ વહેતી થઈ છે. આ અહેવાલ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ‘માઈન્ડ ગેમ’ અને સંભવિત શાંતિ પ્રયાસોની વિગતો આપે છે.
શું 48 કલાકમાં થશે મોટી ડીલ?
તાજેતરમાં ‘એક્સિયોસ’ (Axios) દ્વારા પ્રકાશિત એક ચોંકાવનારા રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 45 દિવસના યુદ્ધવિરામ માટે ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. આ રિપોર્ટમાં રાજદ્વારી સૂત્રોના હવાલેથી જણાવાયું છે કે પાકિસ્તાન, ઇજિપ્ત (મિસ્ર) અને તુર્કિયે જેવા દેશો આ બંને કટ્ટર દુશ્મનો વચ્ચે મધ્યસ્થી કરી રહ્યા છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે અમેરિકી દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી વચ્ચે ગુપ્ત રીતે સંદેશાઓની આપ-લે થઈ રહી હોવાના અહેવાલ છે. જોકે, આગામી 48 કલાકમાં કોઈ અંતિમ સમજૂતી થાય તેવી શક્યતા ઓછી છે, પરંતુ તેને યુદ્ધને રોકવા માટેનો ‘છેલ્લો પ્રયાસ’ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
ટ્રમ્પનું અલ્ટીમેટમ: “હોર્મુઝ ખોલો નહિતર નરક જોવા તૈયાર રહો”
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રવિવારે મોડી રાત્રે પોતાની ડેડલાઈન 24 કલાક વધારી દીધી છે. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર પોસ્ટ કરીને લખ્યું કે, ઈરાન પાસે મંગળવાર રાત્રે 8 વાગ્યા સુધીનો સમય છે. જો ત્યાં સુધીમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ખોલવામાં નહીં આવે, તો ઈરાને ભારે કિંમત ચૂકવવી પડશે.
ટ્રમ્પે અત્યંત આક્રમક ભાષામાં લખ્યું, “મંગળવારે ઈરાનમાં પાવર પ્લાન્ટ દિવસ અને બ્રિજ દિવસ બંને એકસાથે ઉજવવામાં આવશે. આવું પહેલા ક્યારેય નથી થયું! તમે પાગલો, હોર્મુઝ ખોલી નાખો, નહીં તો નરકમાં રહેશો – બસ જોતા રહો.” આ ધમકી સીધો સંકેત આપે છે કે અમેરિકા ઈરાનના ઉર્જા સ્ત્રોતો અને માળખાગત સુવિધાઓને નષ્ટ કરવા માટે તૈયાર છે.
“ઈરાનને ફરી ઉભું થતા 20 વર્ષ લાગશે”
વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ સાથેની વાતચીતમાં ટ્રમ્પે વધુ આકરા પ્રહાર કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે જો ઈરાન મંગળવાર સાંજ સુધીમાં રસ્તો સાફ નહીં કરે, તો અમેરિકા તેના તમામ પાવર પ્લાન્ટ્સ અને પુલોને તોડી પાડશે. ટ્રમ્પના મતે, જો આ હુમલો થશે તો ઈરાનને ફરીથી બેઠું થવામાં ઓછામાં ઓછા 20 વર્ષ લાગી જશે, અને તે પણ જો તેમનું અસ્તિત્વ બચશે તો જ.
અમેરિકાની આ રણનીતિ સ્પષ્ટ છે: કાં તો ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના પુરવઠાને અવરોધવાનું બંધ કરે, અથવા તો પોતાના અર્થતંત્રના પાયાના પથ્થર સમાન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ગુમાવવા તૈયાર રહે.
ઈરાનનો વળતો જવાબ: “યુદ્ધ ગુનાઓથી કંઈ હાંસલ નહીં થાય”
ટ્રમ્પની આ ધમકીઓ સામે ઈરાને પણ નમતું જોખ્યું નથી. ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફે ટ્રમ્પના નિવેદનોને ફગાવી દીધા છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનના નાગરિક માળખાને નિશાન બનાવવું એ એક ‘યુદ્ધ ગુનો’ (War Crime) ગણાશે અને તેનાથી અમેરિકાને કંઈ જ હાંસલ થવાનું નથી. ગાલિબાફે સ્પષ્ટ કર્યું કે વાસ્તવિક ઉકેલ ઈરાની જનતાના અધિકારોનું સન્માન કરવામાં અને આ ખતરનાક રમતને તાત્કાલિક બંધ કરવામાં રહેલો છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીનું મહત્વ
આ આખા વિવાદના કેન્દ્રમાં ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ છે. આ એક એવો દરિયાઈ માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાના કુલ તેલ પુરવઠાનો 20% હિસ્સો પસાર થાય છે. જો ઈરાન આ માર્ગને બ્લોક કરી દે છે, તો આખી દુનિયામાં તેલની તંગી સર્જાઈ શકે છે અને કિંમતોમાં અસહ્ય વધારો થઈ શકે છે. અમેરિકા આ માર્ગને ગમે તે ભોગે ખુલ્લો રાખવા માંગે છે જેથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર ખોરવાય નહીં.
