મિડલ ઈસ્ટમાં મહાયુદ્ધના ભણકારા: ઈરાને ‘કાચો યુદ્ધવિરામ’ ઠુકરાવ્યો, હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખોલવા અંગે મડાગાંઠ યથાવત
વર્ષ 2026ની શરૂઆતથી જ મિડલ ઈસ્ટમાં જે અસ્થિરતા શરૂ થઈ હતી, તેણે હવે એક ભયાનક વળાંક લીધો છે. સોમવાર, 6 એપ્રિલ 2026ના રોજ મળેલી માહિતી મુજબ, ઈરાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે માત્ર ‘કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ’ (Temporary Ceasefire) ના બદલામાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ખોલશે નહીં. ઈરાની અધિકારીઓના આ નિવેદને વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. બીજી તરફ, ઈઝરાયેલના સૈન્ય હુમલા અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ધમકીઓએ પરિસ્થિતિને વધુ વણસાવી દીધી છે.
ઈરાનનું કડક વલણ: પાકિસ્તાનનો પ્રસ્તાવ અને અમેરિકા પર અવિશ્વાસ
ઈરાનના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, તેહરાન માને છે કે વોશિંગ્ટન (અમેરિકા) કાયમી યુદ્ધવિરામ માટે તૈયાર નથી. ઈરાને પુષ્ટિ કરી છે કે તેમને પાકિસ્તાન તરફથી તાત્કાલિક યુદ્ધવિરામ માટેનો પ્રસ્તાવ મળ્યો છે અને તેઓ તેની સમીક્ષા કરી રહ્યા છે. જોકે, ઈરાને સાફ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે તે કોઈપણ પ્રકારના દબાણ હેઠળ આવીને ઉતાવળમાં નિર્ણય લેશે નહીં કે કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદા (Deadline) સ્વીકારશે નહીં.
ઈરાનનો તર્ક છે કે કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ માત્ર દુશ્મન દેશોને ફરીથી સંગઠિત થવાનો સમય આપે છે, જ્યારે ઈરાન તેના સાર્વભૌમત્વ અને આર્થિક હિતો માટે કાયમી ઉકેલ ઈચ્છે છે.
ઈઝરાયેલનો તેહરાન પર ભીષણ હુમલો: 25ના મોત
સોમવારની વહેલી સવારે ઈઝરાયેલની સેનાએ ઈરાનની રાજધાની તેહરાનમાં ‘શાસન લક્ષ્યાંકો’ (Regime Targets) પર અનેક હવાઈ હુમલા કર્યા હોવાનો દાવો કર્યો હતો. આ હુમલામાં ઓછામાં ઓછા 25 લોકોના મોત થયા છે. ઈઝરાયેલના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી ઈરાન દ્વારા સતત કરવામાં આવતા ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાઓના જવાબમાં કરવામાં આવી છે. આ હુમલાઓએ ઈરાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાના ગઢ સમાન તેહરાનને હચમચાવી દીધું છે, જે હવે મોટા પ્રતિકાર તરફ દોરી શકે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ધમકી અને ઈરાનનો વળતો પ્રહાર
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ આ મામલે અત્યંત આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. ટ્રમ્પે ઈરાનને ખુલ્લી ધમકી આપી છે કે જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની તાત્કાલિક ખોલવામાં નહીં આવે, તો ઈરાને તેના ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે. ટ્રમ્પના આ નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતા ઈરાનના સંસ્કૃતિ મંત્રી સૈયદ રેઝા સાલીહી-અમીરીએ ટ્રમ્પને ‘અસ્થિર અને ભ્રમિત વ્યક્તિત્વ’ (Unstable, Delusional Figure) ગણાવ્યા છે.
ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જો તેના નાગરિક લક્ષ્યાંકો પર હુમલો કરવામાં આવશે, તો તેનો બદલો ‘વધારે વિનાશક’ હશે. આ માત્ર શબ્દોની લડાઈ નથી, કારણ કે ઈરાને પાડોશી ખાડી દેશોના ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર હુમલા કરીને પોતાની તાકાત બતાવી દીધી છે.
હોર્મુઝ પછી હવે ‘બાબ અલ-મંડેબ’ પર જોખમ
વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થાય છે. તેને બંધ કરીને ઈરાને પહેલેથી જ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર દબાણ બનાવ્યું છે. હવે ઈરાને ધમકી આપી છે કે તે આ પ્રદેશના અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ ‘બાબ અલ-મંડેબ’ (Bab el-Mandeb Strait) પર પણ નિયંત્રણો લાદી શકે છે. જો આવું થાય, તો લાલ સમુદ્ર (Red Sea) મારફતે થતો વૈશ્વિક વ્યાપાર ઠપ્પ થઈ જશે, જે એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેના વ્યાપારની મુખ્ય કડી છે.
ખાડી દેશોમાં મિસાઈલ વર્ષા
ઈઝરાયેલની સાથે સાથે કુવૈત અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) એ પણ સોમવારે વહેલી સવારે મોટા પાયે મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાની જાણકારી આપી હતી. ઈરાને પડોશી દેશોમાં અમેરિકી સૈન્ય હિતો અને વ્યૂહાત્મક સ્થાનોને નિશાન બનાવ્યા હોવાનું જણાય છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચે સીમિત રહ્યું નથી, પરંતુ આખા મધ્ય પૂર્વને પોતાની ઝપેટમાં લઈ રહ્યું છે.
