યુએસ-ઈરાન યુદ્ધવિરામ: શું છે સમગ્ર મામલો?
મંગળવારે રાત્રે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે બે અઠવાડિયાના કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ પર સહમતી સધાઈ હતી. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સમજૂતીને વોશિંગ્ટન માટે “સંપૂર્ણ વિજય” ગણાવ્યો છે. આ કરાર હેઠળ, અમેરિકા ઈરાન પરના તેના હુમલાઓ બે અઠવાડિયા માટે સ્થગિત રાખશે અને બદલામાં તેહરાન વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ એવા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ને (Strait of Hormuz) હંગામી ધોરણે ખુલ્લો મુકશે.
ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું કે, પાકિસ્તાનના નેતાઓ સાથેની વાતચીત બાદ આ સમજૂતી શક્ય બની છે. નોંધનીય છે કે 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષમાં પાકિસ્તાને મધ્યસ્થી તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
ઈરાનનું વલણ અને શરતો
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પુષ્ટિ કરી છે કે તેહરાન આગામી બે અઠવાડિયા માટે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી સુરક્ષિત અવરજવરની મંજૂરી આપશે. ઈરાને યુદ્ધના કાયમી અંત માટે ’10-મુદ્દાની યોજના’ રજૂ કરી છે, જેને ટ્રમ્પે “કામ કરવા યોગ્ય” (workable) ગણી છે.
જોકે, આ યોજનામાં કેટલીક એવી શરતો પણ છે જે અમેરિકા માટે પડકારજનક હોઈ શકે છે. ઈરાનની માગણીઓમાં નીચેના મુદ્દાઓ મુખ્ય છે:
- સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર ઈરાનનું સતત નિયંત્રણ.
- યુરેનિયમ સંવર્ધનની મંજૂરી.
- ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા તમામ પ્રતિબંધો હટાવવા.
- મધ્ય પૂર્વમાંથી અમેરિકી સેનાની વાપસી.
- ફ્રીઝ કરેલી ઈરાની સંપત્તિઓને મુક્ત કરવી.
ઈઝરાયેલની ભૂમિકા અને લેબનોનનો વિવાદ
ઈઝરાયેલે ટ્રમ્પના યુદ્ધવિરામના નિર્ણયને ટેકો આપ્યો છે, પરંતુ એક મહત્વની સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ યુદ્ધવિરામમાં લેબનોનનો સમાવેશ થતો નથી. ઈઝરાયેલ અત્યારે લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ સામે પોતાની કાર્યવાહી ચાલુ રાખવા માંગે છે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફે દાવો કર્યો હતો કે આ સમજૂતી લેબનોન સહિત તમામ વિસ્તારોને લાગુ પડે છે. આ વિરોધાભાસી નિવેદનોને કારણે ભવિષ્યમાં ગૂંચવણ ઊભી થઈ શકે છે.
આગળની પ્રક્રિયા અને અસરો
આ યુદ્ધવિરામ તાત્કાલિક અસરથી અમલમાં આવશે. હવે પછીની મહત્વની વાતચીત શુક્રવારે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં યોજાવાની છે, જ્યાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ કોઈ નિર્ણાયક સમજૂતી પર પહોંચવા માટે ચર્ચા કરશે.
અર્થતંત્ર પર અસર:
આ જાહેરાત થતાની સાથે જ બુધવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ ખુલવાથી વિશ્વભરમાં તેલ અને ગેસના પુરવઠામાં જે અવરોધ ઊભો થયો હતો, તેમાં મોટી રાહત મળવાની આશા છે. ખાસ કરીને તેલની આયાત પર નિર્ભર દેશો માટે આ સમાચાર આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ શકે છે.
