સમુદ્રમાં હવે નવા ‘ટેક્સ વોર’ના એંધાણ: હોર્મુઝની કટોકટી બની શકે છે મોટું કારણ
ઈરાન અને અમેરિકા દ્વારા હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતા જહાજો પર લેવી (ટેક્સ) વસૂલવાની યોજનાએ સમગ્ર વિશ્વમાં ગભરાટ ફેલાવ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો આવું થશે તો તે એક આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગને કાયમી ‘ટોલ બૂથ’માં ફેરવવા જેવું ગણાશે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ભૌગોલિક રીતે ઓમાન અને ઈરાનના દરિયાઈ વિસ્તારમાં આવે છે, પરંતુ તે વિશ્વના વેપાર માટે જીવનરેખા સમાન છે. સૌથી મોટો ડર એ છે કે જો અહીં ટેક્સ લાગુ થશે, તો વિશ્વના અન્ય મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો પર પણ તેની નકલ કરવામાં આવશે, જે અંતે વૈશ્વિક ‘ટેક્સ વોર’માં પરિણમી શકે છે.
UNCLOS કાયદાનું ઉલ્લંઘન અને આંતરરાષ્ટ્રીય પડકાર
હોર્મુઝ કોઈ સામાન્ય જળમાર્ગ નથી, પરંતુ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ટ્રેટ (સામુદ્રધુની) છે. તે UNCLOS (યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન ઓન ધ લો ઓફ ધ સી) ના કાયદા હેઠળ આવે છે. આ કાયદા મુજબ, તમામ દેશોના જહાજોને કોઈપણ અવરોધ કે ટેક્સ વગર ‘ટ્રાન્ઝિટ પેસેજ’ (પસાર થવાનો અધિકાર) મળેલો છે. આવી સ્થિતિમાં, જો અહીં ટોલ ટેક્સ લાદવામાં આવે, તો તે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનો સીધો ભંગ અને વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને ખુલ્લો પડકાર માનવામાં આવશે.
અન્ય દરિયાઈ માર્ગો પર ખતરો
જો હોર્મુઝમાં ટેક્સ વસૂલાત શરૂ થશે, તો તેની અસર અન્ય વ્યૂહાત્મક સ્થળો પર પણ જોવા મળી શકે છે:
- મલક્કા સ્ટ્રેટ: મલેશિયા, ઇન્ડોનેશિયા અને સિંગાપોર વચ્ચેના આ માર્ગ પર જો લેવી લેવામાં આવે, તો એશિયાની સપ્લાય ચેઈન પડી ભાંગશે.
- બાબ-અલ-મંદેબ: યમન અને જિબુતી વચ્ચેનો આ માર્ગ પહેલેથી જ અસ્થિર છે.
- બોસ્ફોરસ સ્ટ્રેટ: તુર્કી પાસે પણ આવો જ એક મહત્વનો માર્ગ છે, જ્યાં તે પોતાનું નિયંત્રણ વધારી શકે છે.
- સુએઝ નહેર: ઇજિપ્ત અહીં પહેલેથી ટોલ લે છે કારણ કે તે માનવસર્જિત છે, પરંતુ હવે તે તેનો ઉપયોગ રાજકીય હથિયાર તરીકે પણ કરી શકે છે.
ભારત પર તેની શું અસર પડશે?
ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની શકે છે. હોર્મુઝ પર ટેક્સ લાગવાથી ભારતના આયાત અને નિકાસના ખર્ચમાં જંગી વધારો થશે, જેનાથી મોંઘવારી વધી શકે છે. આ ઉપરાંત, ભારતને તેની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિ જાળવી રાખવા માટે દબાણનો સામનો કરવો પડશે.
ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતને હવે વૈકલ્પિક માર્ગો જેમ કે ચાબહાર બંદર અને INSTC (ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર) પર ઝડપથી કામ કરવું પડશે. સાથે જ, બદલાતી સ્થિતિને જોતા ભારતીય નૌકાદળે પણ હોર્મુઝ ક્ષેત્રમાં વધુ સક્રિય અને સતર્ક રહેવું પડશે.
