501 રૂપિયાનો ફોન અને 23 વર્ષનો કાનૂની જંગ: જ્યારે એક વ્યક્તિએ મુકેશ અંબાણીને આપી કોર્ટમાં પડકાર
ભારતના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ અને રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝના ચેરમેન મુકેશ અંબાણી સામે કોર્ટમાં જવું એ મોટા ગજાના લોકો માટે પણ વિચારવા જેવી બાબત હોય છે. પરંતુ ઓડિશાના એક સામાન્ય માણસે માત્ર તેમને પડકાર્યા જ નહીં, પણ 501 રૂપિયાના નજીવા વિવાદને લઈને 23 વર્ષ સુધી કાનૂની લડાઈ લડી. હવે ઓડિશા હાઈકોર્ટે આ મામલે પોતાનો અંતિમ ચુકાદો આપ્યો છે, જેનાથી મુકેશ અંબાણી અને તેમની કંપની રિલાયન્સને મોટી રાહત મળી છે.
વિવાદનું મૂળ: ‘કર લો દુનિયા મુઠ્ઠી મેં’
વાત વર્ષ 2003ની છે. તે સમયે રિલાયન્સ ઈન્ફોકોમે ટેલિકોમ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવતા એક અત્યંત લોકપ્રિય સ્કીમ લોન્ચ કરી હતી — “કર લો દુનિયા મુઠ્ઠી મેં”. આ સ્કીમ હેઠળ માત્ર 501 રૂપિયામાં મોબાઈલ હેન્ડસેટ અને કનેક્શન આપવામાં આવતા હતા.
રાઉરકેલાના રહેવાસી પ્રફુલ્લ કુમાર મિશ્રાએ પણ આ જ આશામાં 501 રૂપિયા આપીને આ કનેક્શન લીધું હતું. જોકે, તેમનો અનુભવ જાહેરાતમાં કરવામાં આવેલા વાદા જેવો રહ્યો નહીં. મિશ્રાનો આરોપ હતો કે તેમને જે મોબાઈલ હેન્ડસેટ આપવામાં આવ્યો હતો તે ખરાબ હતો અને કંપનીની ટેલિકોમ સેવાઓ પણ સંતોષકારક નહોતી.
સામાન્ય રીતે આવા કિસ્સાઓમાં લોકો કન્ઝ્યુમર કોર્ટમાં જાય છે, પરંતુ પ્રફુલ્લ મિશ્રાએ સીધા જ મુકેશ અંબાણી અને રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ સામે ફોજદારી ફરિયાદ નોંધાવી દીધી.
બે દાયકાની કાનૂની સફર
પ્રફુલ્લ મિશ્રા આ મામલે એટલા મક્કમ હતા કે તેમણે એક પછી એક અનેક ફરિયાદો નોંધાવી. આ કાનૂની ડ્રામાના કેટલાક મુખ્ય વળાંકો આ મુજબ રહ્યા:
-
2003-2004: પ્રથમ બે ફરિયાદો નોંધાઈ, જેને અદાલતોએ ફગાવી દીધી.
-
2007: મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ અગાઉની ફરિયાદો ફગાવી દેવાના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો.
-
2016: અદાલતે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું કે મુકેશ અંબાણીને આ મામલે વ્યક્તિગત રીતે આરોપી બનાવી શકાય નહીં.
-
2025-2026: મામલો ત્યારે ફરી ચર્ચામાં આવ્યો જ્યારે નીચલી અદાલતે (SDJM, પાનપોશ) જાન્યુઆરી 2026માં ફરીથી સમન્સ જારી કર્યું. જેની સામે રિલાયન્સ અને મુકેશ અંબાણીએ ઓડિશા હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા.
હાઈકોર્ટની આકરી ટિપ્પણી: “કાયદાનો દુરુપયોગ”
ઓડિશા હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ સંજીબ કે. પાણિગ્રહીએ આ સમગ્ર મામલાને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધો. તેમણે માત્ર ફરિયાદ કરનારને ફટકાર જ ન લગાવી, પરંતુ નીચલી અદાલતોની કાર્યશૈલી પર પણ સવાલો ઉઠાવ્યા.
-
હોદ્દાના આધારે ગુનાહિત જવાબદારી નહીં: અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ વ્યક્તિ મોટી કંપનીના ચેરમેન છે એટલા માટે તેમને કંપનીના દરેક નાના-મોટા વિવાદ કે ખરાબ સર્વિસ માટે સીધી રીતે ગુનાહિત જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. જ્યાં સુધી મુકેશ અંબાણીનો આ કેસ સાથે સીધો સંબંધ સાબિત ન થાય, ત્યાં સુધી તેમને આરોપી બનાવી શકાય નહીં.
-
કાનૂની પ્રક્રિયાની મજાક: જસ્ટિસ પાણિગ્રહીએ કહ્યું કે 501 રૂપિયાના વિવાદને 20 વર્ષથી વધુ સમય સુધી ખેંચવો અને વારંવાર એ જ ફરિયાદ કરવી એ “કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ” છે.
-
નીચલી અદાલતને શિખામણ: હાઈકોર્ટે તે મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટની પણ ટીકા કરી જેણે અગાઉના ચુકાદાઓ જોયા વિના જાન્યુઆરી 2026માં ફરીથી સમન્સ જારી કરી દીધું હતું.
ફરિયાદ કરનાર પર લાગ્યો દંડ
આ કેસનો અંત રિલાયન્સની જીત અને ફરિયાદ કરનાર પર દંડ સાથે થયો. ઓડિશા હાઈકોર્ટે પ્રફુલ્લ કુમાર મિશ્રાની નવી ફરિયાદને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી અને તેમના પર 1,000 રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો. અદાલતે આદેશ આપ્યો કે આ રકમ ‘ઓડિશા સ્ટેટ લીગલ સર્વિસીસ ઓથોરિટી’ના જ્યુવેનાઈલ જસ્ટિસ ફંડમાં જમા કરવામાં આવે.
