મોટો ધડાકો: વિદેશમાં તેલ વેચવું હવે પડશે મોંઘું! સરકારે ટેક્સમાં કર્યો ધરખમ વધારો, કંપનીઓમાં મચી ગઈ દોડધામ
ભારત સરકારે ઉર્જા ક્ષેત્ર અને અર્થતંત્રને સંતુલિત કરવાની દિશામાં એક ખૂબ જ કડક અને મોટું પગલું ભર્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલિયમ પેદાશોની નિકાસ (Export) અંગેની પોતાની નીતિઓમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે, જેની સીધી અસર એ તેલ કંપનીઓ પર પડશે જે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઇંધણ વેચીને મોટો નફો કરી રહી છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નવા આદેશ મુજબ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે હવાઈ ઈંધણ પર લાગતા નિકાસ શુલ્ક (Export Duty) માં ભારે વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ઉર્જા સંકટ અને કિંમતોમાં વધઘટની સ્થિતિ બની છે. સરકારનું આ પગલું માત્ર તેલ કંપનીઓના નફાને જ નિયંત્રિત કરશે નહીં, પરંતુ દેશની અંદર ઇંધણની સુરક્ષા અને ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.
ડીઝલ અને હવાઈ ઈંધણ પર નવા દરોનો બોજ
સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર આંકડાઓ મુજબ, ડીઝલની નિકાસ પર લાગતી ડ્યુટીમાં જે વધારો કરવામાં આવ્યો છે તે ઘણો ચોંકાવનારો છે. તેને ‘બમણાથી પણ વધુ’ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
-
ડીઝલ પર ટેક્સ: પહેલા પ્રતિ લિટર ડીઝલની નિકાસ પર કંપનીઓએ 21.5 રૂપિયાનો શુલ્ક ચૂકવવો પડતો હતો. હવે સરકારે તેને સીધો વધારીને 55.5 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરી દીધો છે. એટલે કે કંપનીઓએ હવે દરેક એક લિટર ડીઝલ બહાર મોકલવા માટે 34 રૂપિયા વધારાના આપવા પડશે.
-
એટીએફ (ATF) પર ટેક્સ: હવાઈ જહાજોમાં વપરાતા ઈંધણ પર પણ કડકાઈ બતાવવામાં આવી છે. ATF પર નિકાસ શુલ્ક 29.5 રૂપિયા પ્રતિ લિટરથી વધારીને 42 રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરવામાં આવ્યો છે.
આ વધેલા દરો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ થઈ ગયા છે, જે સ્પષ્ટપણે તે રિફાઈનરી કંપનીઓને નિરુત્સાહિત કરવા માટે છે જેઓ સ્થાનિક બજારની જરૂરિયાતોને અવગણીને માત્ર વિદેશી નફા તરફ જોઈ રહી હતી.
આખરે સરકારે આટલું કડક પગલું કેમ ભર્યું?
કોઈપણ દેશના અર્થતંત્ર માટે ઉર્જા સુરક્ષા સૌથી મહત્વની હોય છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ આયાત કરે છે. જ્યારે ભારતીય રિફાઈનરી કંપનીઓ આ કાચા તેલને રિફાઈન કરીને ઈંધણ તૈયાર કરે છે, ત્યારે તેમની પાસે બે રસ્તા હોય છે:
-
સ્થાનિક બજાર: દેશની અંદર પેટ્રોલ પંપો અને ઉદ્યોગોને તેલ વેચવું.
-
વિદેશી બજાર: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઊંચા ભાવે તેલની નિકાસ કરવી.
સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ અથવા રિફાઈન્ડ ઉત્પાદનોના ભાવ ખૂબ વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં, રિફાઈનરી કંપનીઓને ભારતમાં તેલ વેચવા કરતા વિદેશમાં તેલ વેચવું વધુ ફાયદાકારક લાગે છે. જેના કારણે દેશની અંદર ડીઝલ અને અન્ય ઈંધણની અછત થવાનું જોખમ ઉભું થાય છે, જેનાથી મોંઘવારી વધી શકે છે. આ ‘નફાખોરી’ પર લગામ લગાવવા માટે સરકાર નિકાસ શુલ્ક નો સહારો લે છે, જેથી કંપનીઓ ઘરેલુ બજારમાં સપ્લાય જાળવી રાખે.
પેટ્રોલના મોરચે મોટી રાહત
આ તમામ ટેક્સ વધારા વચ્ચે નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પેટ્રોલની નિકાસ પર કોઈ નવો ટેક્સ લાદવામાં આવ્યો નથી. પેટ્રોલ પર લાગતી એક્સપોર્ટ ડ્યુટી પહેલાની જેમ જ ‘શૂન્ય’ (Nil) રહેશે. આ દર્શાવે છે કે હાલમાં દેશમાં પેટ્રોલનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે.
સરકારનો આ નિર્ણય સંતુલિત છે. એક તરફ તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે દેશના ખેડૂતો અને સામાન્ય માણસને ડીઝલની અછતનો સામનો ન કરવો પડે, તો બીજી તરફ તે કંપનીઓને સંદેશ આપે છે કે રાષ્ટ્રહિત સર્વોપરી છે.
