અથાણું પણ હોઈ શકે છે પૌષ્ટિક! જાણો વિટામિન અને આયર્નથી ભરપૂર ‘મોરિંગા અથાણું’
જ્યારે પણ આપણે અથાણાંની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે મનમાં સૌથી પહેલા કેરી, લીંબુ કે ગુંદાનો ખ્યાલ આવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય સરગવા (Drumstick) એટલે કે મોરિંગાના અથાણાંનો સ્વાદ ચાખ્યો છે? સરગવો જેને આયુર્વેદમાં ‘અમૃત’ સમાન માનવામાં આવે છે, તે માત્ર સ્વાસ્થ્ય માટે વરદાન નથી, પરંતુ તેનું અથાણું એટલું લાજવાબ હોય છે કે દાળ-ભાતનો સ્વાદ અનેકગણો વધારી દે છે.
આજકાલની ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં આપણે આપણી જૂની પરંપરાઓને ભૂલી રહ્યા છીએ. સરગવાનું અથાણું એવી જ એક પરંપરાગત વાનગી છે જે સ્વાદ અને આરોગ્ય (Health) નું શ્રેષ્ઠ મિશ્રણ છે. સરગવામાં વિટામિન, કેલ્શિયમ અને આયર્ન પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે. જો તમે તમારા જમવામાં સ્વાદની સાથે સ્વાસ્થ્યનો તડકો લગાવવા માંગતા હોવ, તો આ રેસીપી તમારા માટે જ છે.
સરગવાનું અથાણું જ કેમ છે ખાસ?
સરગવાની શિંગો ખાસ કરીને ઉનાળા અને ચોમાસાની શરૂઆતમાં ખૂબ મળે છે. આ અથાણું બનાવવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે લાંબા સમય સુધી ચાલે છે અને તેમાં વપરાતા મસાલા જેમ કે રાઈ, મેથી અને વરિયાળી આપણી પાચનતંત્રને સુધારે છે. આ અથાણું તીખું, ખાટું અને ચટાકેદાર હોય છે, જે સાદા જમણને પણ ખાસ બનાવી દે છે.
સરગવાનું અથાણું બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી
અથાણાંનો અસલી સ્વાદ તેના મસાલા અને તેલમાં હોય છે. નીચે આપેલી સામગ્રી 500 ગ્રામ સરગવા મુજબ છે:
- સરગવાની શિંગ: 500 ગ્રામ (તાજી અને કુણી શિંગો પસંદ કરો)
- સરસવનું તેલ: 1 કપ (અથાણાં માટે સરસિયું તેલ જ શ્રેષ્ઠ છે)
- રાઈ (સરસવ): 2 મોટી ચમચી (કરકરી પીસેલી)
- વરિયાળી: 1 મોટી ચમચી
- મેથી દાણા: 1 નાની ચમચી
- હળદર પાવડર: 1 નાની ચમચી
- લાલ મરચું પાવડર: 2 નાની ચમચી (તીખાશ તમે તમારા મુજબ વધ-ઘટ કરી શકો છો)
- હીંગ: 1 ચપટી (ઉત્તમ સુગંધ અને પાચન માટે)
- મીઠું: સ્વાદ મુજબ (અથાણાંમાં મીઠું થોડું વધારે હોય તો તે જલ્દી ખરાબ નથી થતું)
- સરકો (Vinegar) અથવા લીંબુનો રસ: 2 મોટી ચમચી
સરગવાનું અથાણું બનાવવાની સરળ રીત (સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ)
અથાણું બનાવવું એ એક કળા છે, અને જો તમે આ સ્ટેપ્સ ધ્યાનથી ફોલો કરશો, તો તમારું અથાણું ક્યારેય ખરાબ નહીં થાય.
સ્ટેપ 1: સરગવાને તૈયાર કરવો (સૌથી મહત્વનો ભાગ)
સૌથી પહેલા બજારમાંથી તાજી અને લીલી સરગવાની શિંગો લાવો. તેને સારી રીતે ધોઈ લો. હવે તેની ઉપરની પાતળી છાલ (રેસા) હટાવીને તેને 2 થી 3 ઇંચ લાંબા ટુકડામાં કાપી લો. હવે એક તપેલામાં પાણી ઉકાળો અને તેમાં કાપેલા ટુકડાને માત્ર 2-3 મિનિટ માટે ઉકાળો.
પ્રો ટીપ: યાદ રાખો, સરગવાને માત્ર સહેજ નરમ કરવાનો છે, તેને સાવ ગળવા દેવાનો નથી. જો તે વધુ પડતો બફાઈ જશે તો અથાણાંની મજા બગડી જશે. ઉકાળ્યા પછી પાણી નિતારી લો અને ટુકડાને એક સુતરાઉ કાપડ પર ફેલાવી 2-3 કલાક માટે પંખા નીચે અથવા હળવા તડકામાં સૂકવો. અથાણું ખરાબ થવાનું મુખ્ય કારણ ભેજ (Moisture) છે, તેથી તેને બરાબર સૂકવવું ખૂબ જરૂરી છે.
સ્ટેપ 2: મસાલાનો જાદુ
એક કોરી કઢાઈ લો અને તેમાં મેથી દાણા, વરિયાળી અને રાઈ નાખો. તેને ધીમી આંચ પર ત્યાં સુધી શેકો જ્યાં સુધી સરસ સુગંધ ન આવવા લાગે. મસાલાને બહુ બાળવા નહીં, બસ તેનો ભેજ દૂર કરવાનો છે. ઠંડા થયા પછી તેને મિક્સરમાં કરકરા પીસી લો. યાદ રાખો, અથાણાંમાં બારીક પાવડરને બદલે કરકરા મસાલા વધુ સ્વાદ આપે છે.
સ્ટેપ 3: સરસવના તેલનીની ટ્રીટમેન્ટ
એક પેનમાં એક કપ સરસિયું તેલ નાખો અને તેને ત્યાં સુધી ગરમ કરો જ્યાં સુધી તેમાંથી ધુમાડો ન નીકળવા લાગે. આનાથી તેલની કડવાશ અને કાચો સ્વાદ દૂર થઈ જાય છે. ધુમાડો નીકળ્યા પછી ગેસ બંધ કરી દો અને તેલને સંપૂર્ણપણે ઠંડુ થવા દો. ગરમ તેલ મસાલામાં નાખવાથી મસાલા બળી શકે છે.
સ્ટેપ 4: બધું એકસાથે મિક્સ કરવું
હવે એક મોટું અને કોરું કાચનું કે પ્લાસ્ટિકનું વાસણ લો. તેમાં સૂકવેલા સરગવાના ટુકડા નાખો. તેની ઉપર તૈયાર કરેલા કરકરા મસાલા, હળદર, લાલ મરચું પાવડર, હીંગ અને મીઠું નાખો. હવે ઉપરથી ઠંડુ કરેલું સરસિયું તેલ નાખો. ચમચીથી તેને બરાબર મિક્સ કરો જેથી દરેક ટુકડા પર મસાલાનું પડ ચડી જાય.
સ્ટેપ 5: ખટાશ અને સુરક્ષા (સરકો)
હવે તેમાં 2 ચમચી સરકો (વિનેગર) અથવા લીંબુનો રસ મિક્સ કરો. સરકો માત્ર અથાણાંને ખટાશ જ નહીં આપે, પરંતુ તે એક નેચરલ પ્રિઝર્વેટિવ તરીકે કામ કરે છે, જેનાથી અથાણું લાંબા સમય સુધી ખરાબ થતું નથી.
સ્ટેપ 6: તડકો બતાવવો અને સ્ટોર કરવું
અથાણાંને એક સાફ અને કોરી કાચની બરણીમાં ભરી લો. બરણીને કપડાથી ઢાંકીને 2-3 દિવસ સુધી તડકામાં રાખો. દિવસમાં એકવાર કોરી અને સાફ ચમચીથી અથાણાંને ઉપર-નીચે હલાવો. 4-5 દિવસ પછી મસાલાનો સ્વાદ સરગવામાં અંદર સુધી ઉતરી જશે અને તમારું લાજવાબ અથાણું તૈયાર થઈ જશે.
અથાણાંને ખરાબ થતું અટકાવવા માટેની ખાસ ટિપ્સ
- પાણીથી બચાવો: અથાણું કાઢતી વખતે હંમેશા કોરી ચમચીનો ઉપયોગ કરો. સહેજ પણ પાણી અથાણાંમાં ફૂગ લાવી શકે છે.
- તેલનું સ્તર: જો તમે અથાણાંને આખું વર્ષ રાખવા માંગતા હોવ, તો ખાતરી કરો કે બરણીમાં તેલ સરગવાના ટુકડાની ઉપર સુધી રહે. તેલ એક સુરક્ષા કવચ જેવું કામ કરે છે.
- કાચનું વાસણ: અથાણું હંમેશા કાચની કે ચિનાઈ માટીની બરણીમાં જ રાખો. પ્લાસ્ટિકમાં લાંબો સમય રહેવાથી અથાણાંનો સ્વાદ બદલાઈ શકે છે.
સરગવાનું અથાણું માત્ર તમારા ભોજનનો સ્વાદ જ નહીં વધારે પરંતુ તમારી ઇમ્યુનિટીને પણ બૂસ્ટ કરશે. હવે જ્યારે ઘરે મહેમાન આવે, ત્યારે તેમને કેરીના જૂના અથાણાંને બદલે આ ખાસ મોરિંગા અથાણું પીરસો. વિશ્વાસ માનો, તેઓ રેસીપી પૂછ્યા વગર નહીં રહી શકે!
