અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ‘ગ્રાન્ડ ડીલ’ની તૈયારી? જેડી વેન્સે જણાવ્યું ઈસ્લામાબાદ વાતચીતનું અસલી ગણિત
દુનિયા અત્યારે જેની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહી છે તેવા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં એક નવો વળાંક જોવા મળી રહ્યો છે. ઈસ્લામાબાદમાં યોજાયેલી શાંતિ વાર્તા કોઈ નક્કર સમજૂતી વગર પૂરી થઈ હોવા છતાં, બંને દેશો વચ્ચે એક મોટી ‘ગ્રાન્ડ ડીલ’ની સુગબુગાહટ તેજ થઈ છે. અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે તાજેતરમાં એક ઈન્ટરવ્યુમાં પુષ્ટિ કરી છે કે આ વાતચીત સંપૂર્ણ નિષ્ફળ નથી ગઈ, પરંતુ તેમાં પરમાણુ મુદ્દાઓ પર મહત્વની પ્રગતિ થઈ છે.
ઈસ્લામાબાદમાં શું થયું? જેડી વેન્સનો ખુલાસો
ઈન્ટરવ્યુમાં જેડી વેન્સે કહ્યું કે, ઈસ્લામાબાદમાં પહેલીવાર અમેરિકા અને ઈરાનની સરકારો આટલા ઉચ્ચ સ્તરે મળી હતી. વેન્સના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાની વાર્તાકારોનો ઝુકાવ અમેરિકાની શરતો તરફ જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ તેઓ સ્થળ પર કોઈ અંતિમ નિર્ણય લઈ શક્યા નહોતા. કારણ કે, કોઈ પણ મોટા કરાર પર હસ્તાક્ષર કરતા પહેલા તેમને તેહરાન (ઈરાન સરકાર) ની અંતિમ મંજૂરી લેવી જરૂરી હતી.
વેન્સે ઉમેર્યું, “હું એમ નહીં કહું કે બધું ખોટું થયું છે. હકીકતમાં ઘણી વસ્તુઓ સાચી દિશામાં ગઈ છે. અમે ઘણી પ્રગતિ કરી છે અને તેહરાનનો પક્ષ હવે અમારી શરતો પર વિચાર કરી રહ્યો હોય તેવું જણાય છે.”
અમેરિકાની બે મુખ્ય શરતો: જેના પર કોઈ બાંધછોડ નહીં
જેડી વેન્સે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા ઈરાન સામે બે મુખ્ય શરતો પર અડગ છે:
- યુરેનિયમનો નિકાલ: ઈરાને તેની ધરતી પર રહેલા સંવર્ધિત યુરેનિયમને દેશની બહાર મોકલવું પડશે.
- પરમાણુ હથિયાર ન બનાવવાની ખાતરી: ઈરાને માત્ર મૌખિક ખાતરી જ નહીં, પણ પરમાણુ હથિયારો ક્યારેય વિકસિત ન કરવાની નિર્ણાયક અને ‘વેરિફાયેબલ’ (ચકાસણી કરી શકાય તેવી) પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવી પડશે.
વેન્સે ટાંક્યું કે, “ઈરાન કહે કે તે પરમાણુ હથિયાર નહીં બનાવે તે એક વાત છે, પણ આ વાતોનું વેરિફિકેશન પણ જરૂરી છે. અમારો ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ઈરાન પાસે ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર ન હોવા જોઈએ, અને આ જ અમારી તમામ વાતચીતનો પાયો છે.”
‘હવે બોલ ઈરાનના મેદાનમાં છે’
વાતચીતમાં આગળ શું થશે તે હવે સંપૂર્ણપણે ઈરાન પર નિર્ભર છે. વેન્સના મતે, અમેરિકાએ પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે અને ઈરાની વાર્તાકારો અત્યારે આ શરતો લઈને તેહરાન પરત ફર્યા છે. હવે ઈરાનના ઉચ્ચ અધિકારીઓ આ શરતો સ્વીકારે છે કે નહીં તેના પર આગામી બેઠકનો આધાર રહેશે. વેન્સે વધુમાં કહ્યું કે, “અમારી સ્થિતિ મજબૂત છે. અમારી પાસે સૈન્ય સરસાઈ અને આર્થિક નાકાબંધી જેવા અનેક પાસાઓ છે જે ઈરાન પર દબાણ વધારી શકે છે.”
શું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાન સાથે મિત્રતા કરશે?
જેડી વેન્સે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વલણ વિશે વાત કરતા કહ્યું કે, જો ઈરાન એક સામાન્ય દેશની જેમ વર્તે અને પરમાણુ હથિયારો બનાવવાની જિદ છોડી દે, તો ટ્રમ્પને ઈરાની લોકોની સમૃદ્ધિ જોઈને ખુશી થશે. અમેરિકા ઈરાન સાથે કાયમી શાંતિ ઈચ્છે છે, પરંતુ તે માત્ર અમેરિકાના હિતો અને સુરક્ષાના ભોગે શક્ય નથી. જો ‘ગ્રાન્ડ ડીલ’ થાય છે, તો તેનાથી મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે એક નવો માર્ગ ખુલશે.
