શું UPI વ્યવહારો તમારા CIBIL સ્કોરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે?
આજના આધુનિક યુગમાં, ભારત ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ બનવા તરફ મક્કમ ડગલાં ભરી રહ્યું છે. પાંચ રૂપિયાની ચોકલેટ લેવી હોય કે હજારો રૂપિયાનું કરિયાણું, આપણે તરત જ ખિસ્સામાંથી ફોન કાઢીએ છીએ અને QR કોડ સ્કેન કરીને UPI (Unified Payments Interface) દ્વારા પેમેન્ટ કરી દઈએ છીએ. શાકભાજીની લારીથી લઈને મોટા શોરૂમ સુધી, UPI એ રોકડની જરૂરિયાતને લગભગ ખતમ કરી દીધી છે. પરંતુ, જેમ જેમ ડિજિટલ વ્યવહારો વધી રહ્યા છે, તેમ તેમ લોકોના મનમાં એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે: “શું આ અસંખ્ય UPI વ્યવહારો મારા CIBIL સ્કોર અથવા ક્રેડિટ પ્રોફાઇલને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે?”
CIBIL સ્કોર અને UPI વચ્ચેનો સીધો સંબંધ સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે CIBIL સ્કોરની ગણતરી કેવી રીતે થાય છે. સામાન્ય રીતે, તમારો ક્રેડિટ સ્કોર તમારી લોન લેવાની આદત, ક્રેડિટ કાર્ડના બિલની ચુકવણી અને તમારા જૂના દેવાની ચુકવણીના ઇતિહાસ પર આધારિત હોય છે.
તકનીકી રીતે કહીએ તો, UPI વ્યવહારો તમારા CIBIL સ્કોરને સીધી રીતે અસર કરતા નથી. UPI એ તમારા પોતાના બેંક ખાતામાંથી બીજાના ખાતામાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરવાની એક પદ્ધતિ છે. આ કોઈ ઉધાર કે લોન નથી. તેથી, તમે દિવસમાં 10 વ્યવહાર કરો કે 100, તેનાથી તમારા ક્રેડિટ સ્કોરના આંકડામાં તાત્કાલિક કોઈ ફેરફાર થતો નથી. પરંતુ, આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે જે વધુ ગંભીર છે.
બેંક સ્ટેટમેન્ટની જટિલતા અને ધિરાણકર્તાઓની નજર જ્યારે તમે પર્સનલ લોન, હોમ લોન અથવા કાર લોન માટે અરજી કરો છો, ત્યારે બેંક માત્ર તમારો CIBIL સ્કોર જ નથી જોતી. બેંકો તમારા છેલ્લા 6 મહિના કે એક વર્ષનું બેંક સ્ટેટમેન્ટ મંગાવે છે. અહીં જ UPI વ્યવહારો રમત બગાડી શકે છે.
-
સ્ટેટમેન્ટની લંબાઈ: જો તમે દરેક નાની-નાની વસ્તુ (જેમ કે 10 કે 20 રૂપિયા) માટે UPI નો ઉપયોગ કરો છો, તો તમારું બેંક સ્ટેટમેન્ટ ઘણું લાંબુ થઈ જાય છે. જ્યારે બેંકનો લોન ઓફિસર આ સ્ટેટમેન્ટ જુએ છે, ત્યારે તેને મુખ્ય વ્યવહારો શોધવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
-
નાણાકીય શિસ્તનો અભાવ: વારંવાર નાના વ્યવહારો એ સંકેત આપી શકે છે કે તમારી પાસે ખર્ચ પર નિયંત્રણ નથી અથવા તમે તમારી નાણાકીય બાબતોનું આયોજન યોગ્ય રીતે કરી શકતા નથી.
શૂન્ય બેલેન્સ (Zero Balance) ની સમસ્યા ધિરાણકર્તાઓ હંમેશા તમારા ખાતામાં ‘મધ્યમ બેલેન્સ’ જોવાનું પસંદ કરે છે. એક સામાન્ય ચક્ર મુજબ, તમારા ખાતામાં પગાર જમા થાય છે અને ત્યારબાદ ખર્ચ શરૂ થાય છે. પરંતુ જો તમે UPI દ્વારા સતત પૈસા ખર્ચતા રહો છો અને મહિનાના અંત પહેલા જ તમારું બેલેન્સ શૂન્યની નજીક પહોંચી જાય છે, તો તે નકારાત્મક છાપ ઊભી કરે છે. બેંકોને લાગે છે કે આ વ્યક્તિ પાસે કટોકટી માટે કોઈ બચત નથી, અને તેથી તેને લોન આપવી જોખમી હોઈ શકે છે.
લોન રિજેક્ટ થવાના કારણો ઘણી વખત ક્રેડિટ સ્કોર 750 થી વધુ હોવા છતાં લોન રિજેક્ટ થઈ જાય છે. તેનું કારણ ‘બેંક સ્ટેટમેન્ટ એનાલિસિસ’ હોય છે. જો તમારા સ્ટેટમેન્ટમાં અસંખ્ય નાના UPI વ્યવહારો છે, અથવા તમે વારંવાર ગેમ્બલિંગ એપ્સ, સટ્ટાબાજી અથવા બિનજરૂરી લક્ઝરી પાછળ ખર્ચ કરો છો, તો બેંક તમારી લોન અરજી નકારી શકે છે.
શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
ડિજિટલ પેમેન્ટના યુગમાં તમારે UPI નો ત્યાગ કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ કેટલીક સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે:
-
નાના વ્યવહારો માટે રોકડ અથવા વોલેટ: 10-20 રૂપિયા જેવા નાના વ્યવહારો માટે રોકડનો ઉપયોગ કરો અથવા પેટીએમ વોલેટ જેવા ડિજિટલ વોલેટનો ઉપયોગ કરો. આનાથી તમારા મુખ્ય બેંક સ્ટેટમેન્ટમાં એન્ટ્રીઓ ઓછી થશે.
-
એક અલગ ખાતું રાખો: જો શક્ય હોય તો, તમારા ઘરના ખર્ચ અને UPI વ્યવહારો માટે એક અલગ બેંક ખાતું રાખો અને મુખ્ય બચત ખાતાને લોન અને મોટા રોકાણો માટે સુરક્ષિત રાખો.
-
બેલેન્સ જાળવો: હંમેશા ખાતામાં અમુક ન્યૂનતમ રકમ જાળવી રાખો જેથી ધિરાણકર્તાઓને તમારી આર્થિક સ્થિરતા પર ભરોસો બેસે.
ટૂંકમાં, UPI પોતે તમારા CIBIL સ્કોરનો દુશ્મન નથી, પરંતુ તમારી UPI વાપરવાની રીત તમારી બેંકિંગ છબી નક્કી કરે છે. ડિજિટલ વ્યવહારો કરો, પણ સમજદારી સાથે. નાણાકીય શિસ્ત જાળવવી એ માત્ર સારા ક્રેડિટ સ્કોર માટે જ નહીં, પણ તમારા ઉજ્જવળ આર્થિક ભવિષ્ય માટે પણ જરૂરી છે. હવે જ્યારે પણ તમે QR કોડ સ્કેન કરો, ત્યારે યાદ રાખો કે તમારું બેંક સ્ટેટમેન્ટ તમારી આર્થિક વાર્તા કહી રહ્યું છે.

