સ્માર્ટફોનમાં ‘આધાર’ એપ: ભારત સરકારનો મોટો નિર્ણય, પ્રી-ઇન્સ્ટોલ કરવાનો પ્રસ્તાવ કેમ પાછો ખેંચવો પડ્યો?
ડિજિટલ ક્રાંતિના આ યુગમાં સુરક્ષા અને સુવિધા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ સરકારો માટે હંમેશા એક મોટો પડકાર રહ્યો છે. તાજેતરમાં ભારત સરકારે એક એવો નિર્ણય લીધો છે જેણે એપલ, સેમસંગ અને ગુગલ જેવી વિશ્વની દિગ્ગજ સ્માર્ટફોન ઉત્પાદક કંપનીઓને મોટી ચિંતામાંથી મુક્તિ આપી છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ચર્ચાનો અંત લાવતા, સરકારે સ્માર્ટફોનમાં ‘આધાર’ (mAadhaar) એપ્લિકેશનને પહેલેથી જ ઇન્સ્ટોલ (Pre-install) કરવાની અનિવાર્યતા અંગેના પ્રસ્તાવને પડતો મૂક્યો છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો અને UIDAIનો પ્રસ્તાવ?
ભારતમાં આધાર કાર્ડનું સંચાલન કરતી સંસ્થા UIDAI (યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા) એ લાંબા સમયથી એવો આગ્રહ રાખ્યો હતો કે જો દરેક સ્માર્ટફોનમાં આધાર એપ પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ હોય, તો સામાન્ય નાગરિકો માટે તેમની ડિજિટલ ઓળખનો ઉપયોગ કરવો અત્યંત સરળ બની જશે.
-
ચર્ચાની શરૂઆત: મીડિયા અહેવાલો અને રોયટર્સના રિપોર્ટ મુજબ, જાન્યુઆરી 2026 માં UIDAI એ આઇટી (IT) મંત્રાલયને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકો સાથે વાતચીત કરે. હેતુ એ હતો કે ફોનના ઉત્પાદન સમયે જ તેમાં ‘આધાર એપ’ ફરજિયાતપણે લોડ કરવામાં આવે.
-
સતત પ્રયાસો: નોંધનીય છે કે છેલ્લા બે વર્ષમાં આ છઠ્ઠી વખત હતું જ્યારે આવો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. UIDAI નો ઉદ્દેશ્ય ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ મિશનને પ્રોત્સાહન આપીને આધારને દરેક ભારતીયના ફોનનો અભિન્ન હિસ્સો બનાવવાનો હતો.
સરકારે પોતાનો નિર્ણય કેમ બદલ્યો?
શુક્રવારે બહાર પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, આઇટી મંત્રાલયે આ પ્રસ્તાવની ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા કરી હતી. અંતે મંત્રાલયે નિર્ણય લીધો કે તેઓ સ્માર્ટફોન કંપનીઓ પર આ પ્રકારનું દબાણ લાવવાના પક્ષમાં નથી.
-
સ્ટેકહોલ્ડર્સ સાથે મંત્રણા: આ નિર્ણય લેતા પહેલા મંત્રાલયે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઇન્ડસ્ટ્રીના પ્રતિનિધિઓ અને વિવિધ સ્ટેકહોલ્ડર્સ સાથે વ્યાપક પરામર્શ કર્યો હતો.
-
ઉદ્યોગ જગતનો વિરોધ: ‘મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન ફોર ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી’ (MAIT) અને અન્ય ઘણી સંસ્થાઓએ આ પ્રસ્તાવ સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. વ્યવહારિક મુશ્કેલીઓ અને ટેકનિકલ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આખરે આ પ્રસ્તાવ માંડી વાળ્યો છે.
સ્માર્ટફોન કંપનીઓને આ પ્રસ્તાવ સામે શું વાંધો હતો?
જ્યારે સરકારે આ પ્રસ્તાવ પર વિચારણા શરૂ કરી, ત્યારે એપલ અને સેમસંગ જેવી કંપનીઓએ આર્થિક અને ટેકનિકલ કારણો રજૂ કર્યા હતા:
-
ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો: કંપનીઓની દલીલ હતી કે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ (OS) સાથે બહારની કોઈપણ એપ્લિકેશનને ઇન્ટિગ્રેટ કરવી અને તેનું પરીક્ષણ કરવું એ સમય માંગી લેતી પ્રક્રિયા છે. આનાથી ઉત્પાદન ખર્ચ વધે છે, જેની સીધી અસર ગ્રાહકો માટે સ્માર્ટફોનની કિંમત પર પડી શકે છે.
-
સુરક્ષા અને પ્રાઇવસીની ચિંતા: ખાસ કરીને એપલ જેવી કંપનીઓ પોતાની પ્રાઇવસી પોલિસી માટે જાણીતી છે. તેમનું માનવું હતું કે કોઈપણ થર્ડ-પાર્ટી એપ્લિકેશનને સિસ્ટમ લેવલ પર પ્રી-ઇન્સ્ટોલ કરવાથી સુરક્ષામાં ખામીઓ (Vulnerabilities) સર્જાઈ શકે છે, જેનો લાભ હેકર્સ ઉઠાવી શકે છે.
-
યુઝર એક્સપિરિયન્સ અને બ્લોટવેર: કંપનીઓ ઈચ્છે છે કે તેમનું ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ ‘ક્લીન’ રહે. બિનજરૂરી એપ્સ (Bloatware) ઉમેરવાથી ફોનની કામગીરી ધીમી પડી શકે છે અને સ્ટોરેજ રોકાય છે, જે ગ્રાહકોને પસંદ આવતું નથી.
