ઉભા રહીને પાણી પીવું અને ઘૂંટણનો દુખાવો: વર્ષો જૂની માન્યતા પાછળનું વૈજ્ઞાનિક સત્ય
માનવ શરીરનો ૭૦% હિસ્સો પાણી છે, તેથી પાણી પીવું એ જીવન ટકાવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે. પરંતુ ભારતીય ઘરોમાં પાણી પીવાની રીતને લઈને ઘણી પરંપરાગત માન્યતાઓ પ્રવર્તે છે. સોશિયલ મીડિયા અને લોકવાયકાઓમાં વારંવાર કહેવામાં આવે છે કે ઉભા રહીને પાણી પીવાથી તે સીધું ઘૂંટણમાં જાય છે અને સાંધાની સમસ્યાઓ સર્જે છે. આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે લોકો સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વધુ સભાન બન્યા છે, ત્યારે આ વિષય પર વિજ્ઞાન શું કહે છે તે સમજવું અનિવાર્ય છે.
શું કહે છે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો?
જ્યારે આપણે આ પ્રશ્નને મેડિકલ સાયન્સની નજરે જોઈએ છીએ, ત્યારે જાણવા મળે છે કે પાણી પીવાની સ્થિતિ (ઉભા રહેવું કે બેસવું) અને ઘૂંટણના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચે કોઈ સીધો જૈવિક સંબંધ નથી.
-
પબમેડ (PubMed) ના સંશોધન મુજબ: વિવિધ તબીબી અભ્યાસોમાં પાણી પીધા પછી બ્લડ પ્રેશર અને રક્ત પરિભ્રમણ પર થતી અસરોની તપાસ કરવામાં આવી છે. આ સંશોધનો દર્શાવે છે કે ઉભા રહીને પાણી પીવાથી રક્ત પરિભ્રમણમાં ક્ષણિક ફેરફાર થઈ શકે છે, પરંતુ તેનાથી હાડકાં અથવા ઘૂંટણના સાંધાને કોઈ નુકસાન થતું હોવાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.
-
પ્રવાહીનું શોષણ: શરીરની પાચન પ્રક્રિયા એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવી છે કે તમે ગમે તે સ્થિતિમાં પાણી પીઓ, તે અન્નનળી દ્વારા જઠરમાં જ જાય છે. પાણી સીધું સાંધા કે ઘૂંટણમાં પહોંચે તેવી કોઈ નળી કે વ્યવસ્થા માનવ શરીરમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી.
નિષ્ણાત ડોક્ટરોનો અભિપ્રાય
દિલ્હીની એપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલના ઓર્થોપેડિક્સ અને સ્પાઇનના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. સક્ષમ મિત્તલના જણાવ્યા અનુસાર, ઉભા રહીને પાણી પીવાથી ઘૂંટણ બગડે છે તે વાત માત્ર એક દંતકથા (Myth) છે.
તેઓ સમજાવે છે કે ઘૂંટણની સમસ્યાઓ કે આર્થરાઈટિસ થવા પાછળના કારણો અલગ હોય છે, જેમ કે: ૧. વધતી ઉંમર: ઉંમર સાથે સાંધાનો ઘસારો કુદરતી છે. ૨. વધારે વજન (Obesity): વજન વધવાને કારણે ઘૂંટણ પર દબાણ આવે છે. ૩. વ્યાયામનો અભાવ: સ્નાયુઓ નબળા પડવાથી સાંધામાં દુખાવો થાય છે. ૪. ઇજા કે સંધિવા: કોઈ અકસ્માત કે આનુવંશિક કારણો.
પાણી પીવાની રીત આ યાદીમાં ક્યાંય આવતી નથી. જોકે, ડૉક્ટરો સ્વીકારે છે કે બેસીને પાણી પીવું એ ‘સારી આદત’ ચોક્કસ છે કારણ કે તેનાથી પાચનમાં મદદ મળે છે અને ગેસ જેવી સમસ્યાઓ ટળે છે, પણ તેનો ઘૂંટણ સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
બેસીને પાણી પીવાના ફાયદા
જોકે વિજ્ઞાન ઘૂંટણના નુકસાનની વાતને નકારે છે, છતાં આયુર્વેદ અને પ્રાચીન પદ્ધતિઓ બેસીને પાણી પીવાની સલાહ આપે છે. તેના કેટલાક તાર્કિક ફાયદા નીચે મુજબ છે:
-
પાચનમાં સુધારો: બેસીને પાણી પીવાથી શરીરના સ્નાયુઓ રિલેક્સ હોય છે, જેનાથી પાણીનું શોષણ સારી રીતે થાય છે.
-
પેટની સમસ્યાઓથી બચાવ: ઉભા રહીને ઉતાવળે પાણી પીવાથી ઘણીવાર હવા પેટમાં જાય છે, જેનાથી બ્લોટિંગ અથવા ગેસની સમસ્યા થઈ શકે છે.
-
કિડની પર દબાણ: બેસીને પાણી પીવાથી પ્રવાહી ફિલ્ટર થવાની પ્રક્રિયા વધુ શાંતિથી થાય છે, જે કિડનીના સ્વાસ્થ્ય માટે હકારાત્મક હોઈ શકે છે.
ઘૂંટણને સ્વસ્થ રાખવા માટે શું કરવું?
જો તમે તમારા ઘૂંટણના સ્વાસ્થ્ય બાબતે ચિંતિત હોવ, તો પાણી પીવાની સ્થિતિ કરતા નીચેની બાબતો પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ: ૧. પૂરતું પાણી પીવો: સાંધામાં લુબ્રિકેશન જાળવવા માટે દિવસ દરમિયાન ૨ થી ૩ લિટર પાણી પીવું જરૂરી છે. ૨. કેલ્શિયમ અને વિટામિન D: હાડકાંની મજબૂતી માટે યોગ્ય પોષણ લો. ૩. નિયમિત કસરત: ઘૂંટણની આસપાસના સ્નાયુઓને મજબૂત રાખવા માટે હળવી કસરત અને યોગ કરો. ૪. વજન નિયંત્રણ: શરીરનું વજન સંતુલિત રાખવું એ ઘૂંટણ માટે સૌથી મોટી ભેટ છે.
ટુંકમાં કહીએ તો, ઉભા રહીને પાણી પીવાથી ઘૂંટણ રહી જશે કે ઓપરેશન કરાવવું પડશે તેવી માન્યતાઓ પાછળ કોઈ નક્કર વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી. તે માત્ર પેઢી દર પેઢી ચાલી આવતી એક ગેરસમજ છે. હા, શિસ્ત અને પાચનની દ્રષ્ટિએ બેસીને શાંતિથી પાણી પીવું એ ઉત્તમ આદત છે, પરંતુ જો ક્યારેક ઉભા રહીને પાણી પીવું પડે તો તેનાથી તમારા ઘૂંટણ બગડી જશે તેવી ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.
