અમેરિકા-ઈરાન ટકરાવ: ઈરાને સીધી વાતચીતનો કર્યો ઇનકાર, શું પાકિસ્તાન બનશે મધ્યસ્થીનો સેતુ?
દુનિયા અત્યારે એક એવા વળાંક પર ઉભી છે જ્યાં એક નાની ભૂલ મોટા યુદ્ધમાં પરિણમી શકે છે અથવા એક નાની વાતચીત દાયકાઓ જૂના વેરને શાંત કરી શકે છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેનો યુદ્ધવિરામ લંબાવ્યો હોવા છતાં, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં લાદવામાં આવેલી દરિયાઈ નાકાબંધીએ તેહરાનને રોષે ભરાવ્યું છે. આ ગુંચવણને ઉકેલવા માટે હવે પાકિસ્તાનની ધરતીને મધ્યસ્થ તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હોય તેવું જણાય છે.
ટ્રમ્પના ‘ટ્રબલશૂટર્સ’ ઇસ્લામાબાદમાં
વ્હાઇટ હાઉસના પ્રેસ સેક્રેટરી કેરોલિન લેવિટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ રાજદ્વારી ઉકેલ માટે તૈયાર છે. આ માટે તેમણે પોતાના સૌથી વિશ્વાસુ ખાસ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જમાઈ જેરેડ કુશનરને ઇસ્લામાબાદ મોકલ્યા છે.
-
ઉદ્દેશ્ય: અમેરિકા એ જાણવા માંગે છે કે શું ઈરાન ખરેખર યુદ્ધવિરામને કાયમી શાંતિમાં ફેરવવા માંગે છે.
-
તત્પરતા: વ્હાઇટ હાઉસનું કહેવું છે કે જો વાતચીતમાં સકારાત્મક વળાંક આવશે, તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ પોતે પાકિસ્તાન પ્રવાસ માટે તૈયાર છે. આ દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર મધ્ય પૂર્વમાં પોતાની છાપ છોડવા માટે કેટલી ગંભીરતાથી પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
ઈરાનનું કડક વલણ: “પહેલા નાકાબંધી હટાવો”
બીજી તરફ, ઈરાની વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી પણ પોતાના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ઇસ્લામાબાદ પહોંચ્યા છે. પરંતુ, ઈરાને હજુ સુધી અમેરિકા સાથે ‘સામ-સામે’ ટેબલ પર બેસવાની વાતને સ્વીકારી નથી.
-
ઈરાનની શરત: અરાઘચીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી હોર્મુઝની નાકાબંધી હટાવવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી કોઈ સીધી વાટાઘાટો થશે નહીં. તેમના મતે, આ નાકાબંધી પોતે જ યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન છે.
-
મધ્યસ્થીનો માર્ગ: ઈરાની પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાગાઈએ સંકેત આપ્યો છે કે તેઓ અમેરિકાને સીધા મળવાને બદલે પાકિસ્તાન દ્વારા પોતાના સંદેશા પહોંચાડશે. તેહરાન એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે તે કોઈપણ પ્રકારના દબાણ હેઠળ સમજૂતી કરશે નહીં.
હોર્મુઝની નાકાબંધી: વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર
સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ છે. આ માર્ગ વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વનો છે. અમેરિકાએ આ માર્ગ પર નાકાબંધી કરીને ઈરાનની આર્થિક કરોડરજ્જુ તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે આ નાકાબંધી ઈરાનને ટેબલ પર લાવવા માટેનું દબાણ છે, જ્યારે ઈરાન તેને આર્થિક આક્રમકતા માની રહ્યું છે. ૨૬ એપ્રિલ રવિવારના રોજ સૂચિત બેઠકમાં આ મુદ્દો સૌથી મોટો અવરોધ બની શકે છે.
VIDEO | Washington, DC: White House Press Secretary Karoline Leavitt speaks to reporters. She says, “The President has been flexible in granting an extension of the ceasefire and remains willing to give diplomacy a chance. Special Envoy Steve Witkoff and Jared Kushner will be… pic.twitter.com/f3NmU1EMZD
— Press Trust of India (@PTI_News) April 24, 2026
પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અને સાઉદી મીડિયાના દાવા
સાઉદી અરેબિયાના મીડિયા અહેવાલો મુજબ, રવિવારે બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે મધ્યસ્થીની હાજરીમાં મહત્વની બેઠક થઈ શકે છે. પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને આર્મી ચીફ અસીમ મુનીર આ પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હોય તેવું લાગે છે. પાકિસ્તાન માટે આ એક તક છે કે તે વૈશ્વિક સ્તરે એક જવાબદાર મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવે.
શું અપેક્ષા રાખી શકાય?
અત્યારે સ્થિતિ એવી છે કે બંને પક્ષો એકબીજાની મર્યાદાઓ તપાસી રહ્યા છે. જો સ્ટીવ વિટકોફ અને જેરેડ કુશનર ઈરાનને નાકાબંધીમાં કેટલીક છૂટછાટની ખાતરી આપે, તો જ અરાઘચી સીધી વાતચીત માટે સંમત થઈ શકે છે. અન્યથા, આ મુલાકાત માત્ર ‘સંદેશા વ્યવહાર’ સુધી મર્યાદિત રહી જશે.
ઇસ્લામાબાદમાં ચાલી રહેલી આ હિલચાલ માત્ર બે દેશો વચ્ચેના વિવાદની નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક તેલ બજાર અને શાંતિના ભાવિને પણ નક્કી કરશે. રવિવારની સંભવિત બેઠક જો સફળ રહે છે, તો તે ૨૦૨૬ની સૌથી મોટી રાજદ્વારી જીત ગણાશે.
