24 કલાકમાં 3 દેશોની મુલાકાત: ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અચાનક કેમ આટલા સક્રિય થયા?
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ અને અમેરિકા સાથેના વણસેલા સંબંધો વચ્ચે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અત્યારે ‘ડિપ્લોમેટિક મિશન’ પર છે. છેલ્લા 24 કલાકમાં તેમણે પાકિસ્તાન, ઓમાન અને રશિયાની મુલાકાત લઈને આખી દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) પરનો કબજો, પરમાણુ મુદ્દાઓ અને અમેરિકાની નાકાબંધી વચ્ચે ઈરાન અત્યારે રક્ષણાત્મક નહીં પણ આક્રમક કૂટનીતિ અપનાવી રહ્યું હોય તેમ લાગે છે.
પાકિસ્તાનમાં ‘રેડ લાઇન’ દસ્તાવેજ અને નવી શરતો
અરાઘચીની આ યાત્રા રવિવારે પાકિસ્તાનથી શરૂ થઈ હતી. ત્રણ દિવસમાં આ તેમની બીજી ઈસ્લામાબાદ મુલાકાત હતી, જે તેની ગંભીરતા દર્શાવે છે. તેમણે પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ અસીમ મુનીર અને વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ સાથે મહત્વની બેઠકો કરી.
અહેવાલો મુજબ, અરાઘચીએ પાકિસ્તાન સરકારને એક ‘રેડ લાઇન’ (Red Line) દસ્તાવેજ સોંપ્યો છે. આ દસ્તાવેજમાં ઈરાને પોતાની સ્પષ્ટ શરતો જાહેર કરી છે, જેમાં પરમાણુ કાર્યક્રમ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંચાલન અંગેના પ્રસ્તાવો સામેલ છે. ઈરાન ઈચ્છે છે કે પાકિસ્તાન આ વિવાદમાં મધ્યસ્થી કરે અથવા તો ઈરાનના પક્ષને મજબૂત રીતે રજૂ કરે. તેમણે એક એવો પ્લાન રજૂ કર્યો છે જે સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકે તેમ છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ખરેખર વાતચીત માટે તૈયાર છે?
ઓમાન મુલાકાત: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ‘ટોલ બૂથ’નો ખેલ
પાકિસ્તાન બાદ અરાઘચી ઓમાન પહોંચ્યા, જ્યાં તેમણે સુલતાન હૈથમ બિન તારિક સાથે મુલાકાત કરી. ઓમાન હંમેશાથી ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવતું આવ્યું છે. આ વખતે ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષા હતો.
નોંધનીય છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાના તેલના વેપાર માટે સૌથી મહત્વનો માર્ગ છે. અહેવાલો મુજબ, ઈરાન આ માર્ગ પર એક ‘ટોલ બૂથ’ બનાવવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે જેથી ત્યાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ટેક્સ વસૂલી શકાય. હોર્મુઝનો એક છેડો ઓમાનમાં છે, તેથી ઈરાન ઓમાન સાથે મળીને આ આવક વહેંચવા માંગે છે. ઈરાનને ડર છે કે અમેરિકા ઓમાનમાં પોતાનો લશ્કરી બેઝ બનાવી શકે છે, તેથી તે ઓમાનને વિશ્વાસમાં લેવા માટે આ આર્થિક ઓફર આપી રહ્યું છે.
રશિયામાં પુતિન સાથે મુલાકાત: રણનીતિક ભાગીદારી
સોમવારે અરાઘચી રશિયા પહોંચ્યા છે, જ્યાં તેઓ રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથે મુલાકાત કરશે. પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલા ઈરાન માટે રશિયા સૌથી મોટો સહયોગી છે. રશિયામાં પ્રાદેશિક સુરક્ષા, વેપાર પરના પ્રતિબંધો અને ખાસ કરીને અમેરિકા દ્વારા ઈરાની બંદરોની કરવામાં આવેલી નાકાબંધી અંગે ચર્ચા થશે.
જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પ્રતિનિધિઓ પાકિસ્તાનની મુલાકાત રદ કરી ચૂક્યા છે, ત્યારે ઈરાન રશિયા દ્વારા પશ્ચિમી દેશો પર દબાણ વધારવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે. રશિયા અને ઈરાન બંને અમેરિકી પ્રતિબંધોના શિકાર છે, તેથી તેમની આ બેઠક વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વની છે.
Good discussion on the Strait of Hormuz with Iran’s Foreign Minister Dr. Araghchi. As litoral states, we recognize our shared responsibility to the international community and the urgent humanitarian need to free the seafarers held for far too long. Much diplomacy is required and… pic.twitter.com/0aTRBvqQd3
— Badr Albusaidi – بدر البوسعيدي (@badralbusaidi) April 26, 2026
ઈરાનની ઉતાવળ પાછળનું કારણ શું?
ઈરાન અત્યારે મુશ્કેલ સ્થિતિમાં છે. એક તરફ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ છે અને ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) ત્યાં કડક દેખરેખ રાખી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાએ ઈરાની બંદરોની નાકાબંધી કરીને તેની આર્થિક કમર તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
અરાઘચીની આ દોડધામ દર્શાવે છે કે:
તાત્કાલિક ઉકેલની જરૂરિયાત: ઈરાન આર્થિક દબાણ લાંબો સમય સહન કરી શકે તેમ નથી, તેથી તે ઝડપી સમાધાન ઈચ્છે છે.
પ્રાદેશિક સમર્થન: પાકિસ્તાન અને ઓમાન જેવા પડોશી દેશોને સાથે રાખીને તે અમેરિકાને એકલું પાડવા માંગે છે.
ટ્રમ્પ સાથે વાતચીતનો માર્ગ: પાકિસ્તાન દ્વારા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સુધી પોતાનો સંદેશ પહોંચાડવો ઈરાનની પ્રાથમિકતા છે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રીની આ સક્રિયતા સૂચવે છે કે આવનારા દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વમાં કોઈ મોટી રાજદ્વારી ઘટના બની શકે છે. શું આ પ્રવાસ બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અટકેલી શાંતિ વાર્તા ફરી શરૂ થશે? તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
