પશ્ચિમ બંગાળ ચૂંટણી 2026: મતદાર યાદીમાં મોટા પાયે સુધારા, 90 લાખ નામ રદ થયા બાદ નવી યાદી જાહેર
પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અત્યારે અત્યંત જટિલ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે. ખાસ કરીને મતદાર યાદીની શુદ્ધતા માટે હાથ ધરવામાં આવેલી SIR (Special Inquiry Record) પ્રક્રિયાને કારણે રાજ્યના રાજકારણમાં ગરમાવો જોવા મળ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટની માર્ગદર્શિકા મુજબ, SIR ટ્રિબ્યુનલે આજે બીજા તબક્કાની ફાઈનલ મતદાર યાદી જાહેર કરી છે, જે હવે સપ્લીમેન્ટરી લિસ્ટમાં ઉમેરવામાં આવશે.
બીજા તબક્કાની સમીક્ષા: ૧૪૭૪ અરજીઓનું સ્ક્રિનિંગ
બીજા તબક્કાના મતદાન પહેલા ચૂંટણી પંચ દ્વારા ૧૪૭૪ અરજીઓની સઘન સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. આ સમીક્ષાના અંતે:
૧૪૬૮ મતદારોના નામ: જેમના દસ્તાવેજો યોગ્ય જણાતા તેમને મતદાર યાદીમાં ફરીથી સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
૬ નામો રદ: જે છ અરજીઓ નકારી કાઢવામાં આવી છે, તેના સત્તાવાર કારણો અંગે હજુ આયોગ તરફથી સ્પષ્ટતા મળી નથી.
નોંધનીય છે કે, પ્રથમ તબક્કાની તુલનામાં આ વખતે સામેલ કરાયેલા મતદારોની સંખ્યા ઘણી વધારે છે. પ્રથમ તબક્કામાં માત્ર ૧૩૯ નામો જ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા.
ન્યાયિક તપાસ અને મતદારોની કટૌતી
બીજા તબક્કા હેઠળ પશ્ચિમ બંગાળના ૭ જિલ્લાઓની ૧૪૨ વિધાનસભા બેઠકો પર મતદાન થવાનું છે. આ વિસ્તારોમાં ન્યાયિક તપાસ પ્રક્રિયા દરમિયાન અગાઉ ૧૨,૮૭,૬૨૨ મતદારોના નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા. SIR પ્રક્રિયા હેઠળ જે નામો રદ થયા હતા, તેમને ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા ચકાસ્યા બાદ યોગ્ય જણાતા નામોને જ ફરીથી મતાધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.
૯૦ લાખ મતદારો કેમ યાદીમાંથી બહાર થયા?
પશ્ચિમ બંગાળમાં આખી SIR પ્રક્રિયા વિવાદના ઘેરામાં રહી છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન સમગ્ર રાજ્યમાં અંદાજે ૯૦ લાખ મતદારોના નામ યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા, જે રાજ્યના કુલ મતદારોના લગભગ ૧૨% જેટલા થાય છે.
૬૦ લાખ મતદારો: ગેરહાજર અથવા મૃત્યુ પામેલા હોવાની શ્રેણીમાં મુકાયા હતા.
૨૭ લાખ કેસ: આ કેસો ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પહોંચ્યા હતા, જ્યાં નાગરિકતા અને રહેઠાણના પુરાવાઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી.
ચોંકાવનારા આંકડા અને સામાજિક અસર
તપાસ દરમિયાન નિરીક્ષકોએ જોયું કે જે મતદારોનું સ્ટેટસ શંકાસ્પદ જણાતું હતું, તેમાં સામાજિક વિષમતા જોવા મળી હતી. આંકડાઓ મુજબ:
જે લોકોના નામ યાદીમાં નહોતા તેમાં અંદાજે ૬૫% મુસ્લિમ સમુદાયના લોકો હતા.
દલિત હિન્દુઓ, ખાસ કરીને મતુઆ સમુદાયના લોકો પણ કેટલાક જિલ્લાઓમાં આ પ્રક્રિયાથી મોટા પાયે પ્રભાવિત થયા છે.
પ્રથમ તબક્કાનું મતદાન ૧૫૨ બેઠકો પર ૨૩ એપ્રિલના રોજ પૂર્ણ થયું છે, અને હવે બીજા તબક્કા માટે વહીવટી તંત્ર સજ્જ છે.
ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા અને આગામી પડકારો
મતદાર યાદીમાંથી આટલી મોટી સંખ્યામાં નામ કાઢવા અને ફરીથી ઉમેરવા એ લોકશાહીની દ્રષ્ટિએ મોટો પડકાર છે. વિપક્ષો આ પ્રક્રિયાને ભેદભાવપૂર્ણ ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે સત્તાપક્ષ અને વહીવટી તંત્ર તેને ‘શુદ્ધિકરણ’ કહી રહ્યા છે. હવે આ સુધારેલી યાદી સાથે બીજા તબક્કાનું મતદાન કેટલું શાંતિપૂર્ણ અને નિષ્પક્ષ રહેશે, તેના પર આખા દેશની નજર છે.
