રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં નવા યુગની શરૂઆત?
વિશ્વના બે સૌથી શક્તિશાળી નેતાઓ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે બુધવારે (૨૯ એપ્રિલ, ૨૦૨૬) થયેલી ૯૦ મિનિટની ફોન વાતચીતે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. યુક્રેનમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી ચાલી રહેલા લોહિયાળ સંઘર્ષ અને મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન સાથે વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે આ વાતચીતને અત્યંત ‘ઉત્પાદક’ અને ‘પરિણામલક્ષી’ માનવામાં આવી રહી છે. ખુદ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આ મંત્રણાની વિગતો જાહેર કરતા આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવા સમીકરણો સર્જાયા છે.
યુક્રેન યુદ્ધવિરામ: ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના
વાતચીત દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પુતિનને યુક્રેન સંઘર્ષમાં તાત્કાલિક અસરથી કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ કરવા માટે સમજાવ્યા હતા. ટ્રમ્પે પત્રકારોને જણાવ્યું કે, “પુતિન અને મારા સંબંધો જૂના છે અને અમે એકબીજાને સારી રીતે સમજીએ છીએ. મને પૂરો વિશ્વાસ છે કે પુતિન શાંતિની દિશામાં પગલું ભરી શકે છે.”
ક્રેમલિનના સલાહકાર યુરી ઉષાકોવે આ વાતચીતની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું હતું કે, પુતિન આગામી ૯ મે ના રોજ ઉજવાતા ‘વિજય દિવસ’ (Victory Day) દરમિયાન યુદ્ધવિરામ જાહેર કરવા તૈયાર થયા છે. આ દિવસ રશિયા માટે ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે અને ટ્રમ્પે પણ આ વિચારને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપ્યો છે, કારણ કે તે રશિયા અને અમેરિકાના સહિયારા ઐતિહાસિક વિજયનું પ્રતીક છે.
ઈરાન અને પરમાણુ મુદ્દો: કોને મળશે પ્રાથમિકતા?
વાતચીતમાં માત્ર યુક્રેન જ નહીં, પણ ઈરાન સાથે વધી રહેલા તણાવ અને ત્યાં ચાલી રહેલા યુરેનિયમ સંવર્ધનના મુદ્દા પર પણ વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી. પુતિને આ બાબતે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થી કરવાની અને રશિયાની સહાયની ઓફર કરી હતી. જોકે, ટ્રમ્પે અત્યંત મુત્સદ્દીગીરીથી પુતિનને જણાવ્યું હતું કે, “હાલની પ્રાથમિકતા યુક્રેન યુદ્ધનો અંત લાવવાની છે. એકવાર ત્યાં શાંતિ સ્થપાય, પછી આપણે સાથે મળીને ઈરાન અને અન્ય વૈશ્વિક સમસ્યાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકીશું.”
યુદ્ધના મેદાનની વાસ્તવિકતા અને ઝેલેન્સકીની ભૂમિકા
વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે યુદ્ધની વર્તમાન સ્થિતિ વિશે પણ પુતિન પાસેથી માહિતી માંગી હતી. પુતિને દાવો કર્યો હતો કે રશિયન સેના હાલમાં યુદ્ધના મેદાનમાં મજબૂત સ્થિતિમાં છે અને યુક્રેનિયન સેનાને સતત પાછળ ધકેલી રહી છે.
સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ રહી કે, બંને નેતાઓ યુક્રેનિયન રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સકીના વલણ બાબતે એકમત જણાતા હતા. ક્રેમલિન અને વ્હાઈટ હાઉસના સંકેતો મુજબ, ટ્રમ્પ અને પુતિન બંને એવું માને છે કે વર્તમાન યુક્રેનિયન વહીવટીતંત્ર તણાવ ઘટાડવાને બદલે પશ્ચિમી દેશોની મદદના જોરે યુદ્ધને લંબાવવામાં વધુ રસ ધરાવે છે. આ સમાન વિચારધારા ભવિષ્યમાં યુક્રેન માટે અમેરિકી મદદમાં ઘટાડો કરી શકે છે તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે.
શું આ વાતચીત વિશ્વને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધમાંથી બચાવશે?
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ અને પુતિન સાથેની તેમની નિકટતા યુરોપમાં શાંતિ લાવી શકે છે, પરંતુ તે નાટો (NATO) અને અન્ય યુરોપિયન સાથી દેશો માટે ચિંતાનો વિષય પણ બની શકે છે. ૯૦ મિનિટની આ લાંબી મંત્રણાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે અમેરિકા હવે સીધા સંઘર્ષને બદલે વાતચીત દ્વારા રસ્તો કાઢવા માંગે છે.
ટ્રમ્પના “તમે મને મદદ કરો, હું તમને મદદ કરીશ” વાળા સૂત્રએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આવનારા દિવસોમાં રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચે ગીવ-એન્ડ-ટેક (આપો અને લો) ની નીતિ હેઠળ મોટા કરારો થઈ શકે છે. જો ૯ મે ના રોજ યુદ્ધવિરામ સફળ રહેશે, તો તે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની વિદેશ નીતિની અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી જીત ગણાશે.
