વિદેશ રાજ્ય મંત્રી કીર્તિવર્ધન સિંહનો અમેરિકા પ્રવાસ: ગ્લોબલ માઈગ્રેશન ફોરમમાં ભારત રજૂ કરશે પોતાનું ‘ડિજિટલ મોડલ’
ભારત આજે વૈશ્વિક સ્તરે એક મજબૂત અવાજ બનીને ઉભરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને જ્યારે વાત લાખો ભારતીયોના સ્થળાંતર (Migration) અને તેમના હિતોની સુરક્ષાની હોય, ત્યારે ભારતની નીતિઓ અન્ય દેશો માટે પણ માર્ગદર્શક બની રહી છે. આ જ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા, કેન્દ્રીય વિદેશ રાજ્ય મંત્રી કીર્તિવર્ધન સિંહ 4 થી 8 મે 2026 દરમિયાન ન્યૂયોર્ક, અમેરિકાની મુલાકાતે જશે. આ મુલાકાતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના નેજા હેઠળ આયોજિત ‘ઈન્ટરનેશનલ માઈગ્રેશન રિવ્યુ ફોરમ’ (IMRF) માં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો છે.
IMRF શું છે અને તેનું મહત્વ કેમ છે?
ઈન્ટરનેશનલ માઈગ્રેશન રિવ્યુ ફોરમ (IMRF) એ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દ્વારા આયોજિત એક સર્વોચ્ચ મંચ છે. આ ફોરમ દર ચાર વર્ષે મળે છે અને તેનો મુખ્ય હેતુ ‘ગ્લોબલ કોમ્પેક્ટ ફોર સેફ, ઓર્ડરલી એન્ડ રેગ્યુલર માઈગ્રેશન’ (GCM) ના અમલીકરણની પ્રગતિની સમીક્ષા કરવાનો છે.
વિશ્વભરમાં વધી રહેલા સ્થળાંતરના પ્રવાહો, કામદારોની સુરક્ષા અને માનવીય અધિકારો જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર અહીં ચર્ચા કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2022 માં પ્રથમ IMRF નું આયોજન થયું હતું, જેમાં ભારતે ખૂબ જ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. હવે 2026 માં આ બીજી મહત્વપૂર્ણ બેઠક છે, જેમાં ભારત ફરી એકવાર વિકાસશીલ દેશોનો અવાજ બનીને ઉભરશે.
ભારતનો પક્ષ અને ‘ઈ-માઈગ્રેટ’ મોડલની પ્રસ્તુતિ
આ પ્રવાસ દરમિયાન કીર્તિવર્ધન સિંહ પ્લેનરી સત્રમાં ભારતનું રાષ્ટ્રીય નિવેદન રજૂ કરશે. ભારત માત્ર સમસ્યાઓની ચર્ચા કરવામાં જ નહીં, પણ ઉકેલો આપવામાં પણ માને છે. આ વખતે ભારત વિશ્વ સમક્ષ પોતાનું અત્યાધુનિક ડિજિટલ મોડલ ‘e-Migrate’ રજૂ કરવા જઈ રહ્યું છે.
ભારત સરકાર દ્વારા “Leveraging Digital Innovation in Migration Governance: The e-Migrate Experience of India” વિષય પર એક ખાસ સાઈડ ઈવેન્ટનું આયોજન કરવામાં આવશે. ‘ઈ-માઈગ્રેટ’ પોર્ટલ એ એક એવી સિસ્ટમ છે જેણે વિદેશ જનારા ભારતીય કામદારોની પ્રક્રિયાને પારદર્શક, સુરક્ષિત અને પેપરલેસ બનાવી છે. આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ દ્વારા એજન્ટોની છેતરપિંડી રોકવામાં અને કામદારોની માહિતી સુરક્ષિત રાખવામાં મોટી સફળતા મળી છે. ભારત આ મોડલને વિશ્વ સાથે શેર કરવા માંગે છે જેથી અન્ય દેશો પણ સ્થળાંતર શાસનમાં સુધારો કરી શકે.
પર્યાવરણ અને જળવાયુ પરિવર્તનના સંદર્ભમાં મુલાકાત
કીર્તિવર્ધન સિંહ પાસે વિદેશ મંત્રાલયની સાથે સાથે પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રાલયનો પણ કાર્યભાર છે. આજકાલ જળવાયુ પરિવર્તનને કારણે થતું સ્થળાંતર (Climate Migration) એક મોટી વૈશ્વિક સમસ્યા બની રહ્યું છે. પૂર, દુષ્કાળ કે કુદરતી હોનારતોને કારણે લાખો લોકો પોતાના ઘર છોડવા મજબૂર બને છે. આ મુલાકાત દરમિયાન મંત્રીશ્રી માઈગ્રેશન અને પર્યાવરણીય લક્ષ્યો વચ્ચેના સંબંધો પર પણ પ્રકાશ પાડી શકે છે, જે ભારતના ટકાઉ વિકાસના લક્ષ્યો (SDGs) સાથે સીધા જોડાયેલા છે.
દ્વિપક્ષીય બેઠકો અને રાજદ્વારી સંબંધો
આ પાંચ દિવસીય મુલાકાત માત્ર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મંચ પૂરતી સીમિત નહીં રહે. કીર્તિવર્ધન સિંહ ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને અન્ય સભ્ય દેશોના વિદેશ મંત્રીઓ સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકો પણ કરશે. આ બેઠકોમાં નીચે મુજબના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ શકે છે:
વિદેશમાં વસતા ભારતીય સમુદાયના કલ્યાણ અને સુરક્ષા.
કુશળ માનવશક્તિની અવરજવર માટે નવા કરારો.
વૈશ્વિક પડકારોમાં ભારતની વધતી ભાગીદારી.
ભારતીય ડાયસ્પોરા પર નજર
ભારત માટે આ ફોરમ એટલા માટે મહત્વનું છે કારણ કે વિશ્વમાં સૌથી મોટો પ્રવાસી સમુદાય (Diaspora) ભારતનો છે. ખાડી દેશોથી લઈને યુરોપ અને અમેરિકા સુધી લાખો ભારતીયો કાર્યરત છે. તેમની સુરક્ષા, સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ અને ન્યાયી વેતન જેવા મુદ્દાઓ પર ભારત હંમેશા આગ્રહી રહ્યું છે. IMRF માં ભારતની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરશે કે વૈશ્વિક નીતિઓ બનાવતી વખતે ભારતીય હિતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે.
