ક્રૂડ ઓઇલ માર્કેટમાં હલચલ: સાઉદી અને રશિયા સહિતના ૭ દેશો જૂનમાં વધારશે તેલનું ઉત્પાદન
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર હાલમાં તેલના વધતા ભાવ અને ફુગાવાના બેવડા મારનો સામનો કરી રહ્યું છે. આવા સમયે, તેલ ઉત્પાદક દેશોના સંગઠન ‘OPEC+’ એ જૂન મહિનામાં તેલનું ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. સતત ત્રીજા મહિને ઉત્પાદનમાં વધારાની આ જાહેરાત મધ્યમ વર્ગ માટે રાહતની આશા જન્માવે છે, પરંતુ જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહી છે. ઈરાન યુદ્ધ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં સર્જાયેલા અવરોધને કારણે આ નિર્ણયની અસર હાલમાં મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા છે.
OPEC+ નો શું છે નવો પ્લાન?
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સાઉદી અરેબિયા અને રશિયા સહિતના સાત મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશો જૂન મહિના માટે દરરોજ આશરે ૧,૮૮,૦૦૦ બેરલ (bpd) ઉત્પાદન વધારવા માટે સંમત થયા છે. આ બેઠકમાં ભાગ લેનારા દેશોમાં કુવૈત, ઇરાક, અલ્જેરિયા, કઝાકિસ્તાન અને ઓમાનનો સમાવેશ થાય છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) તાજેતરમાં જૂથમાંથી બહાર નીકળ્યું હોવા છતાં, બાકીના દેશો બજારમાં પુરવઠો સ્થિર કરવા માટે મક્કમ દેખાય છે.
કિંમતો કેમ ઘટતી નથી? – હોર્મુઝ કટોકટીનું સંકટ
બજારમાં વધારાનું તેલ આવવાના સમાચાર સામાન્ય રીતે ભાવમાં ઘટાડો લાવે છે, પરંતુ અત્યારે પરિસ્થિતિ અસાધારણ છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં નૌકાવિહાર પર ગંભીર અસર પડી છે.
-
મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ: દુનિયાના કુલ તેલ પુરવઠાનો આશરે ૨૦% થી ૩૦% ભાગ આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે.
-
પુરવઠામાં અવરોધ: સાઉદી, ઇરાક અને કુવૈત પાસે ઉત્પાદન વધારવાની ક્ષમતા તો છે, પણ તેલ પહોંચાડવાનો માર્ગ યુદ્ધને કારણે જોખમમાં છે. જ્યાં સુધી આ માર્ગ સુરક્ષિત નહીં થાય, ત્યાં સુધી વધારાના ઉત્પાદનનો લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચવો મુશ્કેલ છે.
ક્રૂડ ઓઇલ $૧૨૫ ને પાર: ચાર વર્ષની ટોચે
તાજેતરના અઠવાડિયામાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૧૨૫ ડોલરને વટાવી ગયા છે. આ વધારાએ વૈશ્વિક સ્તરે ‘જેટ ફ્યુઅલ’ (વિમાન ઈંધણ) ની અછત ઉભી કરી છે અને પરિવહન ખર્ચમાં તોતિંગ વધારો કર્યો છે. માર્ચ મહિનામાં OPEC+ નું કુલ ઉત્પાદન ઘટીને ૩૫.૦૬ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ પર આવી ગયું હતું, જે પુરવઠાની ગંભીર ખેંચ દર્શાવે છે. ખાસ કરીને સાઉદી અરેબિયા અને ઇરાકમાં ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જે હવે ભરપાઈ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
નિષ્ણાતોનું વિશ્લેષણ: રાહત ક્યારે મળશે?
તેલ બજારના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે OPEC+ નો આ નિર્ણય અત્યારે ‘પ્રતીકાત્મક’ વધુ છે. તે બજારને એક સંકેત આપે છે કે ઉત્પાદક દેશો કિંમતો ઘટાડવા તૈયાર છે. જોકે, જો આજે હોર્મુઝનો માર્ગ ખુલી જાય, તો પણ વૈશ્વિક પુરવઠો સામાન્ય થવામાં અઠવાડિયા કે મહિનાઓ લાગી શકે છે. ભારત જેવા દેશો, જે પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે, તેમના માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવમાં ઘટાડો થવો અત્યંત જરૂરી છે જેથી સ્થાનિક સ્તરે પેટ્રોલ અને ડીઝલ મોંઘા ન થાય.
OPEC+ જૂન મહિનામાં વધુ તેલ બજારમાં ઠાલવશે, જે લાંબા ગાળે ફાયદાકારક છે. પરંતુ જ્યાં સુધી ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geopolitical tension) ઓછો નહીં થાય, ત્યાં સુધી ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં મોટી રાહત મળવાની શક્યતા ઓછી છે. ગ્રાહકોએ હજુ થોડો સમય ઊંચા ભાવ અને મોંઘવારીનો સામનો કરવા તૈયાર રહેવું પડી શકે છે.
