પાકિસ્તાનમાં અમેરિકાનો મોટો ઝટકો: પેશાવરમાં કોન્સ્યુલેટ બંધ કરવાનો નિર્ણય, સુરક્ષા કે આર્થિક કટોકટી?
એક તરફ પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષને શાંત પાડવા માટે મધ્યસ્થી હોવાનો દાવો કરી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ તેના પરમ મિત્ર ગણાતા અમેરિકાએ પાકિસ્તાનને મોટો આંચકો આપ્યો છે. અમેરિકાએ પાકિસ્તાનના અશાંત વિસ્તાર ગણાતા પેશાવરમાં સ્થિત પોતાના કોન્સ્યુલેટ (વાણિજ્ય દૂતાવાસ)ને તબક્કાવાર બંધ કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણય પાછળના મુખ્ય કારણોમાં ખૈબર પખ્તુનખ્વા (KPK) વિસ્તારમાં વધતી જતી આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ અને સુરક્ષાના જોખમો હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં પાકિસ્તાની સેનાની નિષ્ફળતા
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ખૈબર પખ્તુનખ્વા વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની સેના અમેરિકાના કોન્સ્યુલેટને પૂરતી સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં અસમર્થ સાબિત થઈ રહી હતી. આ વિસ્તારમાં આતંકવાદી સંગઠન તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP) નો પ્રભાવ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ખૂબ જ ઝડપથી વધ્યો છે. TTP દ્વારા સતત કરવામાં આવતા હુમલા અને ધમકીઓને જોતા અમેરિકાએ તેના રાજદ્વારી કર્મચારીઓના જીવ જોખમમાં મૂકવાનું મુનાસિબ માન્યું નથી. અમેરિકી વિદેશ વિભાગે પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું છે કે, કર્મચારીઓની સુરક્ષા અને સંસાધનોના બહેતર ઉપયોગ માટે આ પગલું લેવું અનિવાર્ય હતું.
તબક્કાવાર બંધ કરવાની પ્રક્રિયા
અમેરિકી વિદેશ વિભાગના પ્રવક્તાએ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, પેશાવર કોન્સ્યુલેટને તાત્કાલિક નહીં પરંતુ તબક્કાવાર રીતે બંધ કરવામાં આવશે. હવે ખૈબર પખ્તુનખ્વા વિસ્તાર સાથે જોડાયેલી તમામ રાજદ્વારી અને કોન્સ્યુલર જવાબદારીઓ રાજધાની ઇસ્લામાબાદ સ્થિત અમેરિકી દૂતાવાસને સોંપી દેવામાં આવશે. આ ફેરફાર છતાં, અમેરિકાએ ખાતરી આપી છે કે પાકિસ્તાન પ્રત્યેની તેની નીતિગત પ્રાથમિકતાઓ પહેલા જેવી જ મજબૂત રહેશે. પેશાવરમાં ભૌતિક હાજરી ભલે ઓછી થઈ રહી હોય, પરંતુ આર્થિક અને સુરક્ષા સંબંધો માટે વોશિંગ્ટન સતત સંપર્કમાં રહેશે.
આર્થિક બચત અને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની રણનીતિ
આ નિર્ણય માત્ર સુરક્ષા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની પાછળ આર્થિક ગણિત પણ છુપાયેલું છે. અમેરિકી કોંગ્રેસને આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, પેશાવર કોન્સ્યુલેટ બંધ કરવાથી અમેરિકાને વાર્ષિક અંદાજે 7.5 મિલિયન ડોલર (આશરે 62 કરોડ રૂપિયા) ની મોટી બચત થશે. આ પગલું ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી ‘ડાઉનસાઇઝિંગ’ (ખર્ચમાં કાપ) પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે, જે અંતર્ગત બિનજરૂરી ખર્ચ ઘટાડવા માટે કેટલીક ફેડરલ એજન્સીઓ અને વિદેશી મિશનોમાં ફેરફાર કરવામાં આવી રહ્યા છે.
શિફ્ટિંગમાં કરોડોનો ખર્ચ
કોન્સ્યુલેટ બંધ કરવાની પ્રક્રિયા પોતે જ મોંઘી સાબિત થવાની છે. અહેવાલો મુજબ, આ સ્થળાંતર પ્રક્રિયામાં લગભગ 3 મિલિયન ડોલર (આશરે 25 કરોડ રૂપિયા) નો ખર્ચ થવાની ધારણા છે. આ રકમનો મોટો હિસ્સો નીચેની સામગ્રીને સુરક્ષિત રીતે ઇસ્લામાબાદ ખસેડવા પાછળ ખર્ચાશે:
બખ્તરબંધ ઓફિસ ટ્રેલર્સ (Armored Trailers)
સુરક્ષિત વાહનોનો કાફલો
ટેલિકોમ્યુનિકેશનના અત્યાધુનિક સાધનો અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
હાલમાં પેશાવર કોન્સ્યુલેટમાં 18 અમેરિકન અને 89 સ્થાનિક કર્મચારીઓ કામ કરી રહ્યા છે. આ તમામને અન્ય મિશનોમાં સમાવવામાં આવશે અથવા તેમની ભૂમિકાઓ બદલવામાં આવશે.
અફઘાનિસ્તાન સાથેનું કનેક્શન
પેશાવર કોન્સ્યુલેટ ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ જ મહત્વનું રહ્યું છે. અફઘાનિસ્તાનની સરહદની નજીક હોવાને કારણે, અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાનમાં હાથ ધરેલા અનેક સૈન્ય અને ગુપ્તચર અભિયાનોમાં આ કેન્દ્રે મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. જોકે, હવે બદલાયેલી ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિમાં અમેરિકા તેની હાજરી મર્યાદિત કરી રહ્યું હોય તેવું દેખાય છે.
મુસાફરો અને સ્થાનિકો માટે સૂચના
પેશાવરમાં હવે કોઈ કોન્સ્યુલર સેવાઓ ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં. વિઝા અથવા અન્ય રાજદ્વારી કામો માટે હવે પાકિસ્તાની નાગરિકોએ પેશાવરથી 184 કિલોમીટર દૂર ઇસ્લામાબાદ દૂતાવાસ પર જ નિર્ભર રહેવું પડશે. પાકિસ્તાન માટે આ એક મોટો આંચકો છે, કારણ કે અમેરિકા જેવા શક્તિશાળી દેશનું એક મહત્વના શહેરમાંથી પાછા હટવું એ પાકિસ્તાનની આંતરિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાની પોલ ખોલે છે.
આમ, ભલે અમેરિકા ઉપરછલ્લી રીતે આને વહીવટી નિર્ણય ગણાવતું હોય, પરંતુ વાસ્તવમાં આ પાકિસ્તાનમાં વધતી જતી અરાજકતા અને આતંકવાદ સામે અમેરિકાનો મૌન અવિશ્વાસ પ્રગટ કરે છે.
