ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ અને ઈરાનનો વળતો પ્રહાર: ચીની જહાજ પર હુમલાનું રહસ્ય શું?
વૈશ્વિક તેલ વ્યાપારના સૌથી સંવેદનશીલ ગણાતા માર્ગ, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં સ્થિતિ વધુ સ્ફોટક બની છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સીધા લશ્કરી સંઘર્ષ બાદ હવે આ જંગમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે. અત્યાર સુધી સુરક્ષિત મનાતા ચીની જહાજ પર થયેલા હુમલાએ સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે, કારણ કે ચીન અને ઈરાન વચ્ચેના મજબૂત સંબંધો છતાં આ પ્રકારની ઘટના પહેલીવાર બની છે.
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ૮ મે ૨૦૨૬ના રોજ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ચીનની માલિકીના એક તેલ ટેન્કરને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું છે. આ ઘટના અત્યંત સૂચક છે કારણ કે ચીન હંમેશા ઈરાનનું વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર રહ્યું છે. અમેરિકા સામેના સંઘર્ષમાં પણ બેઇજિંગ તેહરાનની પડખે ઊભું રહ્યું છે, તેમ છતાં ચીની જહાજ પર થયેલા આ પહેલા હુમલાએ અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. શું આ હુમલો કોઈ ભૂલ હતી, કે પછી ઈરાન હવે કોઈ પણ જહાજને છોડવાના મૂડમાં નથી?
પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ અને ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના
આ હુમલો એવા સમયે થયો છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝમાં ફસાયેલા સેંકડો જહાજોને મુક્ત કરાવવા માટે ‘પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમ’ની જાહેરાત કરી હતી. જોકે, ઈરાને ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાઓ તેજ કરતા જ અમેરિકાએ આ યોજના હાલ પૂરતી અટકાવી દીધી હતી. ચીની મીડિયા આઉટલેટ ‘કેક્સિન’ના અહેવાલ મુજબ, સોમવારે થયેલા આ હુમલામાં જહાજના ડેક પર ભયાનક આગ લાગી હતી. જહાજના ફોટામાં સળગતું ડેક સ્પષ્ટપણે દેખાઈ રહ્યું છે, જે હુમલાની તીવ્રતા દર્શાવે છે.
જહાજની ઓળખ અને નુકસાન
દરિયાઈ સુરક્ષા એજન્સીઓએ આ જહાજને માર્શલ ટાપુઓના ધ્વજ ધરાવતા તેલ અને કેમિકલ ટેન્કર તરીકે ઓળખાવ્યું છે. યુએઈ (UAE) ના દરિયાકાંઠા પાસેથી પસાર થતી વખતે જહાજે કટોકટીના સંદેશા (S.O.S) મોકલ્યા હતા. હાલમાં જહાજ પરના ખલાસીઓની સ્થિતિ અંગે ચોક્કસ માહિતી મળી નથી, પરંતુ ચીન માટે આ આંચકો મોટો છે કારણ કે તેના પોતાના હિતો હવે આ સંઘર્ષમાં જોખમાઈ રહ્યા છે.
વૈશ્વિક ઉર્જા માર્ગ પર જોખમ
હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ દુનિયાનો સૌથી મહત્વનો જળમાર્ગ છે, જ્યાંથી વિશ્વનો ૨૦ ટકા તેલ અને ગેસનો પુરવઠો પસાર થાય છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬થી શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષને કારણે આ માર્ગ લગભગ બંધ જેવી સ્થિતિમાં છે. આશરે ૨૦,૦૦૦ ખલાસીઓ અને સેંકડો માલવાહક જહાજો છેલ્લા બે મહિનાથી અહીં ફસાયેલા છે. ઈરાનના સતત હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અસ્થિરતા વધી છે અને જો ચીન જેવા દેશોના જહાજો પર હુમલા ચાલુ રહેશે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ ઈરાન પર વધી શકે છે.
ચીની તેલ ટેન્કર પરનો હુમલો એ સંકેત આપે છે કે હોર્મુઝમાં હવે કોઈ પણ નિયમો લાગુ પડતા નથી. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની આ લડાઈ હવે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. જો બેઇજિંગ આ મામલે કડક વલણ અપનાવશે, તો પશ્ચિમ એશિયાનું યુદ્ધ એક નવો વળાંક લઈ શકે છે.
હોર્મુઝની સ્થિતિ પળેપળે બદલાઈ રહી છે. તેલના પુરવઠા અને દરિયાઈ સુરક્ષા અંગેની લેટેસ્ટ માહિતી માટે સત્તાવાર આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓના સંપર્કમાં રહેવું.
