પીએમ મોદીની ‘સમજદારીથી ખર્ચ’ કરવાની અપીલ: શા માટે આ ‘કઠોરતા’ નથી?
તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશના નાગરિકો અને સંસ્થાઓને એક મહત્વપૂર્ણ વિનંતી કરી છે. તેમણે ઇંધણ બચાવવા, શક્ય હોય ત્યાં સુધી ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ (ઘરેથી કામ) અપનાવવા અને બિનજરૂરી વિદેશી હૂંડિયામણના વપરાશને ઘટાડવા આહવાન કર્યું છે. જોકે, સોશિયલ મીડિયા અને કેટલાક મીડિયા માધ્યમોમાં આ અપીલને સરકારના ‘કઠોરતા અભિયાન’ તરીકે વર્ણવવામાં આવી રહી છે. પરંતુ, સરકારી સૂત્રો અને આર્થિક ડેટા કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે.
‘કઠોરતા’ (Austerity) અને ‘સમજદારી’ વચ્ચેનો તફાવત
અર્થશાસ્ત્રની ભાષામાં ‘કઠોરતા’ અથવા ‘ઓસ્ટરિટી’નો અર્થ ખૂબ જ ગંભીર થાય છે. જ્યારે કોઈ સરકાર પોતાની નાણાકીય ખાધ ઘટાડવા માટે જાહેર ખર્ચમાં મોટો કાપ મૂકે, સરકારી કર્મચારીઓના પગાર ઘટાડે અથવા કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને સબસિડી બંધ કરી દે, ત્યારે તેને ‘કઠોરતા’ કહેવામાં આવે છે.
પરંતુ પીએમ મોદીની અપીલમાં આવો કોઈ સંકેત નથી. સરકાર અત્યારે કોઈ પણ કલ્યાણકારી યોજના કે માળખાગત સુવિધાઓના ખર્ચમાં ઘટાડો કરી રહી નથી. આ અપીલ નાણાં બચાવવા માટે નહીં, પરંતુ સંસાધનોના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ માટે છે.
શા માટે આ અપીલ અત્યારે કરવામાં આવી?
હાલમાં વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક અસ્થિરતાનો માહોલ છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે સ્થિતિ નાજુક બની છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના તણાવને કારણે ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ જેવા મહત્વના જળમાર્ગો પ્રભાવિત થયા છે. દુનિયાની ઉર્જા જરૂરિયાતોનો પાંચમો ભાગ આ માર્ગેથી પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ લાંબો સમય બંધ રહે, તો કાચા તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, વડાપ્રધાનની અપીલ એ ભવિષ્યની મુશ્કેલીઓ સામેની પૂર્વતૈયારી અથવા ‘પ્રી-એમ્પટિવ સ્ટ્રેટેજી’ છે.
સરકારની આર્થિક વ્યૂહરચના શું છે?
સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, કેન્દ્ર સરકાર મૂડી ખર્ચ (Capex) વધારી રહી છે જેથી અર્થતંત્ર ગતિશીલ રહે. સરકારની વ્યૂહરચનાના મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
- કલ્યાણકારી યોજનાઓ: ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ માટેની સબસિડી કે યોજનાઓમાં કોઈ કાપ મૂકવામાં આવ્યો નથી.
- માળખાગત વિકાસ: હાઈવે, રેલવે અને બંદરો જેવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પરનો ખર્ચ યથાવત છે.
- ઇંધણ વ્યવસ્થાપન: ભારતે તેલની આયાત માટે વિદેશી હૂંડિયામણ ખર્ચવું પડે છે. જો નાગરિકો ઇંધણ બચાવે, તો દેશની તિજોરી પરનો બોજ ઘટશે અને તે નાણાં અન્ય વિકાસકામોમાં વાપરી શકાશે.
Nation First Duty Above Comfort!
PM @narendramodi gave 7 important appeals to strengthen India during challenging global times prioritize work from home wherever possible, reduce fuel consumption, avoid foreign travel for a year, adopt Swadeshi products, cut down cooking oil… pic.twitter.com/jhDGYTarH6
— MyGovIndia (@mygovindia) May 10, 2026
‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ અને કાર્યક્ષમતા
વડાપ્રધાને ઘરેથી કામ કરવાની જે વાત કરી છે, તે માત્ર ટ્રાફિક ઘટાડવા માટે નથી. તે આડકતરી રીતે ઇંધણનો વપરાશ ઘટાડે છે અને ઓફિસના સંસાધનો પરનું ભારણ ઓછું કરે છે. આ એક આધુનિક અભિગમ છે જેને ‘સ્માર્ટ વર્કિંગ’ કહી શકાય. તેને આર્થિક સંકડામણ કે મજબૂરી તરીકે જોવી એ ભૂલભરેલું છે.
વિદેશી હૂંડિયામણનું મહત્વ
જ્યારે આપણે વિદેશી ચીજવસ્તુઓ કે સેવાઓનો બિનજરૂરી ઉપયોગ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણું વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) બહાર જાય છે. યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં દેશ પાસે પૂરતું હૂંડિયામણ હોવું અનિવાર્ય છે. પીએમ મોદીની અપીલ દેશની આર્થિક સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે છે, નહીં કે નાગરિકોની સુવિધાઓ છીનવી લેવા માટે.
