મોંઘા તેલનો માર! ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના શેરમાં 20% નો કડાકો, શું આ રોકાણની તક છે?
વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવ જે રીતે આસમાને પહોંચ્યા છે, તેને જોતા હવે ‘ઓઈલ ઈઝ નોટ વેલ’ જેવું વાક્ય માત્ર મજાક નથી રહ્યું, પરંતુ એક ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની ગયું છે. છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ના શેરમાં 20% સુધીનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં ક્રૂડના ભાવમાં 40% થી વધુનો ઉછાળો આવ્યો છે, જેણે રોકાણકારો અને નિષ્ણાતોને વિચારતા કરી દીધા છે.
ભાવ વધારા પાછળનું ગણિત અને OMCs પર દબાણ
આજે જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર 3 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું આ વધારો કંપનીઓ માટે પૂરતો છે? હકીકતમાં, કાચા તેલના ભાવ વધવાને કારણે આ કંપનીઓ માટે ‘ઇનપુટ કોસ્ટ’ એટલે કે પડતર કિંમત વધી ગઈ છે. જ્યારે કાચું તેલ મોંઘું થાય છે, ત્યારે રિફાઇનિંગ અને રિટેલિંગ કરતી કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિન પર સીધી કાતર ફરે છે.
જો આપણે શેરબજારના આંકડા જોઈએ તો સમજાય છે કે સ્થિતિ કેટલી ગંભીર છે. છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં જ્યાં નિફ્ટી 7% અને સેન્સેક્સ 9% ઘટ્યા છે, તેની સરખામણીએ ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના શેર 20% જેટલા તૂટ્યા છે. આ દર્શાવે છે કે બજાર આ સેક્ટરને લઈને અત્યારે ખૂબ જ સાવધ છે.
અપસ્ટ્રીમ વિરુદ્ધ ડાઉનસ્ટ્રીમ: કોને ફાયદો, કોને નુકસાન?
તેલ ઉદ્યોગમાં બે પ્રકારની કંપનીઓ હોય છે. એક ‘અપસ્ટ્રીમ’ જે તેલ કાઢવાનું કામ કરે છે અને બીજી ‘ડાઉનસ્ટ્રીમ’ જે તેલનું શુદ્ધિકરણ (Refining) અને વેચાણ કરે છે.
-
અપસ્ટ્રીમ કંપનીઓ: જ્યારે ક્રૂડના ભાવ વધે છે, ત્યારે તેલ શોધતી અને કાઢતી કંપનીઓને સીધો ફાયદો થાય છે કારણ કે તેઓ ઊંચા ભાવે તેલ વેચી શકે છે.
-
ડાઉનસ્ટ્રીમ કંપનીઓ (OMCs): HPCL, BPCL અને IOC જેવી કંપનીઓ માટે સ્થિતિ ઉલટી હોય છે. મોંઘા ભાવે તેલ ખરીદીને જો તેઓ ગ્રાહકો પાસેથી પૂરા પૈસા ન વસૂલી શકે, તો તેમને મોટું નુકસાન વેઠવું પડે છે.
વેલ્યુ બાય કે વેલ્યુ ટ્રેપ?
મોતીલાલ ઓસ્વાલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસના રિસર્ચ હેડ સિદ્ધાર્થ ખેમકાના જણાવ્યા અનુસાર, વર્તમાન વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર કોઈ ચોક્કસ અભિપ્રાય આપવો મુશ્કેલ છે. જ્યાં સુધી કાચા તેલના ભાવ ઊંચા રહેશે, ત્યાં સુધી આ સેક્ટર પ્રત્યે સેન્ટિમેન્ટ નકારાત્મક જ રહેશે. કંપનીઓના ચોથા ક્વાર્ટરના પરિણામો પણ બહુ પ્રોત્સાહક રહ્યા નથી. જો સરકાર ભાવ વધારાનો બોજ સંપૂર્ણપણે ગ્રાહકો પર નહીં નાખે, તો આ કંપનીઓ માટે મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે.
રોકાણકારો માટે અત્યારે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું આ ઘટાડો ખરીદીની તક છે? ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે જો ક્રૂડના ભાવ $100 ની આસપાસ સ્થિર થઈ જાય અને સરકાર સમયાંતરે ભાવ વધારાની મંજૂરી આપે, તો લાંબા ગાળે આ કંપનીઓ રિકવરી કરી શકે છે. પરંતુ જો કાચું તેલ હજુ વધુ મોંઘું થાય, તો હાલનો ઘટાડો એક ‘વેલ્યુ ટ્રેપ’ સાબિત થઈ શકે છે, જેમાં રોકાણકારો ફસાઈ શકે છે.
