હોર્મુઝ સંકટ વચ્ચે યુએઈની મોટી વ્યુહરચના: ૨૦૨૭ સુધીમાં નવી પાઇપલાઇન શરૂ કરવાનો ટાર્ગેટ, ઓપેક પ્લસથી અલગ થઈને તેલ ઉત્પાદન બમણું કરશે
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષની સૌથી મોટી અને માઠી અસર વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર પર પડી રહી છે. આ યુદ્ધમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સૌથી વધુ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યું છે, કારણ કે ઈરાને વ્યુહાત્મક રીતે યુએઈને જ પોતાનું મુખ્ય નિશાન બનાવ્યું છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે યુએઈ પાસે અત્યારે દુનિયાને તેલ સપ્લાય કરવા માટે કોઈ સીધો કે સુરક્ષિત દરિયાઈ માર્ગ બચ્યો નથી. આ વૈશ્વિક કટોકટીમાંથી બહાર નીકળવા માટે યુએઈ અત્યારે યુદ્ધના ધોરણે એક ગુપ્ત અને અત્યંત મહત્વકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યું છે.
યુએઈની યોજના કોઈ પણ સંજોગોમાં વર્ષ ૨૦૨૭ સુધીમાં એક નવી અને વિશાળ તેલ પાઇપલાઇનને કાર્યરત કરવાની છે. જો આ પાઇપલાઇન સમયસર શરૂ થઈ જશે, તો ફુજૈરાહ (Fujairah) ના માર્ગે સંયુક્ત આરબ અમીરાતની તેલ નિકાસ કરવાની ક્ષમતા સીધી બમણી થઈ જશે. આનાથી તે વૈશ્વિક ઉર્જાની માંગને હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ પર નિર્ભર રહ્યા વગર એકલા હાથે પૂરી કરી શકશે, જે વૈશ્વિક બજાર માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
દરિયાઈ માર્ગ બંધ થતાં રોડ કનેક્ટિવિટીનો આશરો: રોજ દોડે છે ૩૫૦૦ ટ્રક
તાજેતરમાં જ જાણીતા આંતરરાષ્ટ્રીય અખબાર ‘વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’ (Wall Street Journal) દ્વારા આ મામલે એક ચોંકાવનારો અહેવાલ પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ રિપોર્ટ અનુસાર, દરિયાઈ નાકાબંધીના કારણે યુએઈ અત્યારે પોતાના પાડોશી દેશો ઓમાન અને સાઉદી અરેબિયાની મદદથી સડક માર્ગ (Road Route) દ્વારા પોતાનો સામાન અને તેલ બહાર મોકલી રહ્યું છે.
આ અનોખી અને કટોકટીભરી પ્રક્રિયા અંતર્ગત સૌથી પહેલા તમામ માલસામાન અને તેલના કન્ટેનરોને સેંકડો ટ્રકો પર લોડ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, આ ટ્રકો ઓમાનની ઇન્ટરલિંક સડકો પરથી પસાર થઈને સાઉદી અરેબિયાના વિવિધ સુરક્ષિત બંદરો (Ports) પર પહોંચે છે, જ્યાંથી તેને અન્ય દેશોમાં રવાના કરવામાં આવે છે. આ વૈકલ્પિક રૂટની સ્થિતિ એ છે કે અત્યારે આ માર્ગ પર દરરોજ ઓછામાં ઓછા ૩,૫૦૦ જેટલા ભારે માલવાહક ટ્રકો સતત દોડી રહ્યા છે. જો કે, આ માર્ગ ખૂબ જ ખર્ચાળ અને સમય માંગી લેનારો છે, જેના કારણે યુએઈની આર્થિક સ્થિતિ પર ભારે દબાણ આવી રહ્યું છે.
અબુ ધાબીમાં મોદી અને જાયદ વચ્ચે હોર્મુઝ માર્ગ ખોલવા પર વિશેષ મંથન
યુએઈના પ્રવાસે પહોંચેલા ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અબુ ધાબીમાં રાષ્ટ્રપતિ શેખ મોહમ્મદ બિન જાયદ અલ નાહયાન સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ હાઈ-લેવલ બેઠક દરમિયાન બંને નેતાઓ વચ્ચે ‘હોર્મુઝની સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને તાત્કાલિક અને સુરક્ષિત રીતે ખોલવા બાબતે ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી. પીએમ મોદીએ વૈશ્વિક અર્થતંત્રની ચિંતા કરતા ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, હોર્મુઝના દરિયાઈ માર્ગને સુરક્ષિત રીતે ખોલવો એ સમગ્ર વિશ્વના હિતમાં છે અને આ વિસ્તારમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદા (International Law) નું સંપૂર્ણ પાલન થવું જોઈએ.
બીજી તરફ, નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી બ્રિક્સ (BRICS) દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં પણ યુએઈના પ્રતિનિધિઓએ આ મુદ્દો જોરશોરથી ઉઠાવ્યો હતો. વાસ્તવમાં, ૬ માર્ચ ૨૦૨૬ થી હોર્મુઝનો આ મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ છે. હાલમાં ત્યાં પરિસ્થિતિ એવી છે કે ઈરાનની કડક પરવાનગી અને દેખરેખ હેઠળ જ મર્યાદિત જહાજોને પસાર થવા દેવામાં આવે છે. આ યુદ્ધ શરૂ થયા પછી, અત્યાર સુધીમાં ભારતના માત્ર ૧૫ જેટલા વ્યાપારી જહાજો જ કોઈક રીતે ફારસની ખાડી (Persian Gulf) માંથી સુરક્ષિત બહાર નીકળવામાં સફળ રહ્યા છે.
‘ઓપેક પ્લસ’ માંથી બહાર નીકળવાનો યુએઈનો સનસનાટીભર્યો નિર્ણય
હોર્મુઝ માર્ગ બંધ થવાના કારણે યુએઈની આર્થિક સ્થિતિ દિવસેને દિવસે કથળી રહી છે. આ ગંભીર નાણાકીય કટોકટીમાંથી દેશને ઉગારવા માટે યુએઈએ એક અત્યંત આકરો અને આંચકાજનક વૈશ્વિક નિર્ણય લીધો છે. યુએઈએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવો અને ઉત્પાદન પર નિયંત્રણ રાખતી સંસ્થાઓ ‘ઓપેક’ (OPEC) અને ‘ઓપેક પ્લસ’ (OPEC+) માંથી પોતાને કાયમ માટે બહાર કરી દીધા છે.
સામાન્ય રીતે ઓપેકના નિયમોના કારણે કોઈ પણ સભ્ય દેશ પોતાની મરજીથી વધુ તેલનું ઉત્પાદન કરી શકતો નથી. પરંતુ પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને બચાવવા માટે યુએઈએ આ વૈશ્વિક સંગઠન સાથેના સંબંધો તોડી નાખ્યા છે અને હવે તે કોઈ પણ નિયંત્રણ વગર મોટા પાયે કાચા તેલનું ઉત્પાદન કરવા જઈ રહ્યું છે.
૨૦૨૭ સુધીમાં દરરોજ ૫૦ લાખ બેરલ ઉત્પાદન કરવાનો લક્ષ્યાંક
‘ઓપેક પ્લસ’ ના બંધનોમાંથી મુક્ત થયા બાદ યુએઈએ હવે પોતાની પૂરી તાકાત તેલના ઉત્પાદનને રેકોર્ડ સ્તર પર લઈ જવા માટે લગાવી દીધી છે. યુએઈ સરકારે સત્તાવાર લક્ષ્યાંક જાહેર કર્યો છે કે વર્ષ ૨૦૨૭ સુધીમાં તેઓ દરરોજ અંદાજે ૫ મિલિયન (૫૦ લાખ) બેરલ કાચા તેલ (Crude Oil) નું ઉત્પાદન કરશે.
યુએઈની આ વ્યુહરચના પાછળ બે મુખ્ય હેતુઓ રહેલા છે. પ્રથમ એ કે, આટલા મોટા પાયે ઉત્પાદન અને સપ્લાય કરવાથી ઈરાન દ્વારા ઊભા કરાયેલા આર્થિક અવરોધો આપોઆપ નિષ્ફળ સાબિત થશે. બીજું એ કે, ભવિષ્યમાં જો હોર્મુઝનો માર્ગ લાંબો સમય બંધ રહે, તો પણ નવી પાઇપલાઇન અને ફુજૈરાહ પોર્ટ દ્વારા યુએઈ વિશ્વના દેશોને તેલ વેચીને પોતાની તિજોરી ફરી ભરી શકશે. યુએઈના આ આક્રમક વલણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં એક નવો સળવળાટ પેદા કર્યો છે, અને ભારત જેવા મોટા ઉર્જા ઉપભોક્તા દેશો પણ આ બદલાવ પર ખૂબ જ બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે.
