સૌથી મોટી મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતો દેશ ઈન્ડોનેશિયા એક જોખમી માર્ગ પર: રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાન્ટો દેશની આર્થિક સ્થિતિ અને લોકશાહીને પહોંચાડી રહ્યા છે નુકસાન
વૈશ્વિક સ્તરે અનેક દેશો અત્યારે રાજકીય અને આર્થિક ઉથલપાથલમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે, પરંતુ આ યાદીમાં વિશ્વના સૌથી મોટા મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશ ઈન્ડોનેશિયાનું નામ અત્યારે સૌથી ઉપર આવી રહ્યું છે. ઈન્ડોનેશિયાના વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાન્ટો (Prabowo Subianto) ના કેટલાક તાજેતરના નિર્ણયોએ આ આખા દેશને એક અત્યંત જોખમી માર્ગ પર ધકેલી દીધો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે પ્રબોવોના શાસનમાં દેશની નાણાકીય સ્થિતિ દિવસે-દિવસે કથળી રહી છે અને સાથે જ ત્યાંની લોકશાહી (Democracy) ના પાયા પણ નબળા પડી રહ્યા છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે પ્રબોવો સુબિયાન્ટોએ પોતાની આંખો સામે ઈન્ડોનેશિયાને અગાઉ પણ બરબાદ થતું જોયું છે. વર્ષ ૧૯૯૮માં જ્યારે એશિયન નાણાકીય કટોકટી (Asian Financial Crisis) આવી, ત્યારે દેશનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યું હતું. આ આર્થિક પતનના કારણે દેશભરમાં હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો થયા હતા અને પ્રબોવોના સગા સસરા તેમજ ઈન્ડોનેશિયાના કુખ્યાત અને ભ્રષ્ટ સરમુખત્યાર સુહાર્તો (Suharto) ની સત્તા પલટાઈ ગઈ હતી. તે સમયે પ્રબોવો પોતે સુહાર્તોના ઉત્તરાધિકારી બનવાના સપના જોઈ રહ્યા હતા, પરંતુ આ કટોકટીએ તેમને રાજનીતિના અંધકારમાં ધકેલી દીધા હતા. રાજનીતિના આ વનવાસમાંથી બહાર આવવા અને દેશના સર્વોચ્ચ પદ (રાષ્ટ્રપતિ) સુધી પહોંચવામાં તેમને પૂરા ૨૫ વર્ષ લાગ્યા અને આખરે વર્ષ ૨૦૨૪માં તેઓ ચૂંટણી જીતીને રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. આ ઇતિહાસ જોયા પછી કોઈને પણ એવું લાગે કે તેઓ દેશને ફરી આર્થિક સંકટમાં નહીં નાખે, પરંતુ વાસ્તવિકતા તદ્દન અલગ છે.
સત્તાનું કેન્દ્રીયકરણ અને ખુશામતખોરોની ફોજ
રાષ્ટ્રપતિ બન્યા પછી પ્રબોવો સુબિયાન્ટોએ દેશની લોકતાંત્રિક પ્રણાલીને બાજુ પર મૂકીને સત્તાનું સંપૂર્ણ કેન્દ્રીયકરણ (Centralisation of Power) શરૂ કરી દીધું છે. સત્તાના આ લોભમાં તેમણે પોતાની આસપાસ એવા લોકોની ફોજ જમા કરી લીધી છે જેઓ માત્ર હાજી-હાજી કરતા હોય અને તેમના દરેક ખોટા નિર્ણયને પણ સાચો ઠેરવતા હોય.
આ ખુશામતખોરીની રાજનીતિનો સૌથી મોટો ભોગ દેશના આર્થિક તંત્રને બનવું પડ્યું છે. પ્રબોવોએ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખૂબ જ આદરણીય અને સમજદાર ગણાતા તત્કાલીન નાણા મંત્રીને તેમના પદ પરથી હટાવી દીધા છે. તેમની જગ્યાએ પૂરબાયા યુધિ સદેવા (Purbaya Yudhi Sadewa) ને દેશના નવા નાણા મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા છે. સદેવા પોતાના વિવાદાસ્પદ અને બિનવ્યાવસાયિક નિવેદનો માટે જાણીતા છે. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાભંડોળ એટલે કે આઈએમએફ (IMF) ને “મૂર્ખ” (Stupid) તરીકે ઓળખાવ્યું છે. એટલું જ નહીં, તાજેતરમાં જ તેમણે એક ઈન્ટરવ્યુમાં એવું પણ કહી દીધું હતું કે, “રાષ્ટ્રપતિએ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં શું ચાલી રહ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ શું છે, તેની બિલકુલ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.” એક જવાબદાર નાણા મંત્રીનું આવું બેજવાબદાર વલણ ઈન્ડોનેશિયાને મોટી આર્થિક ખાઈ તરફ ધકેલી રહ્યું છે.
બિઝનેસ જગતમાં ભયનો માહોલ અને ઉદ્યોગપતિઓની બોલતી બંધ
પ્રબોવોના આ તાનાશાહી વલણના કારણે ઈન્ડોનેશિયાના મોટા ઉદ્યોગપતિઓ અને વેપારીઓ (Businessfolk) ભારે ફફડાટ અનુભવી રહ્યા છે. દેશની કથળતી આર્થિક નીતિઓ સામે અવાજ ઉઠાવવાની કે રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયોની ટીકા કરવાની કોઈનામાં હિંમત નથી. આ ડર પાછળના મુખ્ય બે કારણો છે.
પ્રથમ કારણ એ છે કે પ્રબોવો સુબિયાન્ટો ભૂતકાળમાં સેનાના જનરલ રહી ચૂક્યા છે અને સૈન્યમાં વરિષ્ઠ હોદ્દા પર રહીને કામ કરવાનો તેમનો લાંબો અનુભવ છે. સેનામાં હતા ત્યારે તેમના પર માનવાધિકાર ઉલ્લંઘન (Human Rights Violation) ના ઘણા ગંભીર આરોપો લાગ્યા હતા, જેના કારણે તેમનો ટ્રેક રેકોર્ડ ખૂબ જ શંકાસ્પદ રહ્યો છે. તેઓ ખૂબ જ ટૂંકા મગજના (Thin-skinned) નેતા માનવામાં આવે છે, જેઓ પોતાના વિરુદ્ધ એક શબ્દ પણ સહન કરી શકતા નથી. બીજું કારણ એ છે કે તાજેતરના દિવસોમાં તેમણે દેશની મોટી કોર્પોરેટ કંપનીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓ પર દબાણ લાવવાનું અને તેમને હેરાન કરવાનું (Bullying) શરૂ કર્યું છે. સરકારની આ જોહુકમીના કારણે દેશમાં નવું રોકાણ આવવાનું બંધ થઈ ગયું છે અને સ્થાનિક વ્યાપાર પડી ભાંગ્યો છે.
લોકશાહીના પતનનો ખતરો અને ભવિષ્યની ચિંતા
ઈન્ડોનેશિયાએ લાંબા સંઘર્ષ અને કટોકટીઓ પછી પોતાના દેશમાં લોકશાહીની સ્થાપના કરી હતી, પરંતુ પ્રબોવોના શાસનમાં આ લોકશાહી હવે જોખમમાં દેખાઈ રહી છે. ન્યાયતંત્ર, મીડિયા અને ચૂંટણી પંચ જેવી સ્વતંત્ર સંસ્થાઓ પર સરકારનો પ્રભાવ સતત વધી રહ્યો છે. વિરોધ પક્ષોના અવાજને દબાવવામાં આવી રહ્યો છે.
આર્થિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓની અવગણના કરીને મનસ્વી રીતે નિર્ણયો લેવા અને ખુશામતખોર સલાહકારોની વાતોમાં આવીને દેશની તિજોરી ખાલી કરવી એ ભારે પડી શકે છે. જો ઈન્ડોનેશિયા ફરી એકવાર ૧૯૯૮ જેવી નાણાકીય કટોકટીમાં સપડાયું, તો આ વખતે ત્યાંની જનતા માટે તેમાંથી બહાર નીકળવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જશે. વિશ્વના નકશા પર એક મજબૂત અર્થતંત્ર અને લોકશાહી ધરાવતા દેશ તરીકે ઓળખાતું ઈન્ડોનેશિયા અત્યારે પોતાના જ શાસકના કારણે વિનાશના પંથે આગળ વધી રહ્યું છે, જે સમગ્ર દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા માટે ચિંતાનો વિષય છે.
