સરહદ પર તણાવ અને હુમલા વચ્ચે ૪૫ દિવસની અસ્થાયી શાંતિ માટે બંને દેશો સંમત.
પશ્ચિમ એશિયા (Middle East) માંથી વૈશ્વિક રાજનીતિ અને સુરક્ષાને પ્રભાવિત કરતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. મહિનાઓથી ચાલી રહેલા લોહિયાળ સંઘર્ષ વચ્ચે ઇઝરાયલ અને લેબનોન વચ્ચેનો યુદ્ધવિરામ વધુ ૪૫ દિવસ માટે લંબાવવા પર સહમતિ સધાઈ છે. અમેરિકાની મધ્યસ્થીથી વોશિંગ્ટનમાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બાદ આ ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધના વાદળો વચ્ચે એક મોટી અને રાહત આપનારી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સફળતા મળી છે. વોશિંગ્ટન, ડીસીમાં યોજાયેલા બીજા રાઉન્ડની અત્યંત જટિલ અને સંવેદનશીલ વાટાઘાટોના અંતે ઇઝરાયલ અને લેબનોન વર્તમાન યુદ્ધવિરામને વધુ ૪૫ દિવસ માટે લંબાવવા સંમત થયા છે. અગાઉ થયેલી અસ્થાયી શાંતિ સંધિ આ રવિવારે જ સમાપ્ત થવાની હતી, જેના કારણે ફરી એકવાર મોટા પાયે યુદ્ધ ફાટી નીકળવાનો ભય સેવાઈ રહ્યો હતો. પરંતુ અમેરિકી વિદેશ મંત્રાલય (US State Department) ના હસ્તક્ષેપથી આ આપત્તિ હાલ પૂરતી ટળી ગઈ છે.
અમેરિકી વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ટોમી પિગોટે (Tommy Pigott) શુક્રવારે મોડી રાત્રે મીડિયાને સંબોધતા જણાવ્યું હતું કે, વોશિંગ્ટનમાં બે દિવસ સુધી ચાલેલી આ વાટાઘાટો અત્યંત ઉત્પાદક અને સકારાત્મક રહી છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર આશા વ્યક્ત કરી હતી કે, “અમને આશા છે કે આ ચર્ચાઓ બંને દેશો વચ્ચે કાયમી શાંતિ, એકબીજાની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાને સંપૂર્ણ માન્યતા અને તેમની વહેંચાયેલ સરહદ પર વાસ્તવિક સુરક્ષા સ્થાપિત કરવા તરફ દોરી જશે.”
વાટાઘાટોનું આગામી સમયપત્રક અને પેન્ટાગોન સેશન
આ ૪૫ દિવસના યુદ્ધવિરામ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે રાજકીય અને સૈન્ય સ્તરે વાટાઘાટોનો દોર સતત ચાલુ રહેશે. અમેરિકી સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, આગામી ૨૯ મે ના રોજ અમેરિકી રક્ષા મંત્રાલયના મુખ્યાલય ‘પેન્ટાગોન’ (Pentagon) ખાતે એક વિશેષ ઉચ્ચ સ્તરીય સુરક્ષા સત્ર શરૂ થશે. આ સત્રમાં ઇઝરાયલ અને લેબનોન બંને દેશોના ટોચના સૈન્ય અધિકારીઓ અને સુરક્ષા સલાહકારો આમને-સામને બેસીને સરહદી સુરક્ષાના કાયમી માળખા પર ચર્ચા કરશે. ત્યારબાદ, ૨ અને ૩ જૂને વધુ એક રાઉન્ડની રાજકીય વાટાઘાટો યોજાશે જેમાં કાયમી શાંતિ કરારના ડ્રાફ્ટ પર મહોર મારવામાં આવી શકે છે.
રાજદ્વારી ટેબલ પર શાંતિ, ગ્રાઉન્ડ પર લોહિયાળ જંગ યથાવત
આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થા ‘અલ જઝીરા’ ના અહેવાલ મુજબ, આ શાંતિ કરાર એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે જમીની સ્તરે બંને પક્ષો વચ્ચે ભીષણ સૈન્ય અથડામણો ચાલુ છે. વોશિંગ્ટનમાં જ્યારે અધિકારીઓ હસ્તાક્ષર કરી રહ્યા હતા, તેના થોડા જ કલાકો પહેલા દક્ષિણ લેબનોનમાં ઇઝરાયલી વાયુસેના દ્વારા કરવામાં આવેલા નવા હવાઈ હુમલાઓમાં સાત નાગરિકોના મોત નીપજ્યા હતા.
લેબનીઝ આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર અને ચોંકાવનારા આંકડા અનુસાર, ચાલુ વર્ષે ૨ માર્ચથી શરૂ થયેલા ઇઝરાયલી સૈન્ય ઓપરેશનમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ ૨,૯૫૧ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે. આ ભયાનક માનવતાવાદી કટોકટી વચ્ચે પણ રાજદ્વારી માધ્યમો ખુલ્લા રાખવા તે બંને દેશોની મજબૂરી અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
હિઝબુલ્લાહનો ઓચિંતો હુમલો: ઇઝરાયલી ટેન્કોને બનાવી નિશાન
બીજી તરફ, લેબનોન સ્થિત સશસ્ત્ર સંગઠન હિઝબુલ્લાહે પણ ઇઝરાયલી સેનાને ભારે નુકસાન પહોંચાડવાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાની રાજ્ય મીડિયા ‘પ્રેસ ટીવી’ ના અહેવાલ મુજબ, વાટાઘાટો ચાલુ હોવા છતાં હિઝબુલ્લાહના લડવૈયાઓએ બુધવારે દક્ષિણ લેબનોનમાં ઘૂસેલા ઇઝરાયલી સૈન્ય સ્થાનો અને સૈનિકોની સજ્જતા પર એકસાથે ૧૭ મોટા સૈન્ય ઓપરેશન પાર પાડ્યા હતા.
આ આક્રમક કાર્યવાહીમાં હિઝબુલ્લાહ દ્વારા આધુનિક યુદ્ધ તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં સામેલ હતા:
-
૦૮ ડ્રોન હુમલા: ઇઝરાયલી સૈન્ય છાવણીઓ પર આત્મઘાતી ડ્રોન તોડી પાડવામાં આવ્યા.
-
૦૫ મિસાઇલ અને રોકેટ હુમલા: સરહદી ચોકીઓ પર ભારે રોકેટમારો કરવામાં આવ્યો.
-
સૈન્ય વાહનો પર પ્રહાર: હિઝબુલ્લાહે દાવો કર્યો છે કે તેમણે હદ્દાથા શહેરની બહારના ભાગમાં પૂર્વ-આયોજિત લેન્ડમાઇન્સ અને ગાઇડેડ એન્ટી-ટેન્ક મિસાઇલો દ્વારા ઇઝરાયલની બે અત્યાધુનિક મર્કાવા (Merkava) ટેન્ક, બે સશસ્ત્ર લશ્કરી વાહનો અને બે લશ્કરી બુલડોઝરોને સંપૂર્ણપણે પાયમાલ કરી દીધા હતા. આ ઓચિંતા હુમલા (Ambush) માં ઇઝરાયલી સૈનિકોને ભારે જાનહાનિ થઈ હોવાના અહેવાલ છે.
ઇઝરાયલ ડિફેન્સ ફોર્સિસ (IDF) ની સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા
આ હુમલાઓ વચ્ચે ઇઝરાયલ ડિફેન્સ ફોર્સિસ (IDF) એ પોતાની સત્તાવાર ટેલિગ્રામ ચેનલ પર ગ્રાઉન્ડ સ્થિતિની વિગતો શેર કરી છે. આઈડીએફના જણાવ્યા અનુસાર, દક્ષિણ લેબનોનમાં ઓપરેશન ચલાવી રહેલા ભારતીય સરહદ નજીકના સૈનિકો પર હિઝબુલ્લાહ દ્વારા સતત એન્ટી-ટેન્ક ગાઇડેડ મિસાઇલો અને મોર્ટાર શેલ છોડવામાં આવી રહ્યા છે. ગઈકાલે જ સેનાની સુરક્ષા હેઠળના વિસ્તારમાં એક શંકાસ્પદ હવાઈ લક્ષ્ય (ડ્રોન) દેખાતા ઇઝરાયલી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ દ્વારા ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલ છોડી તેને હવામાં જ નષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું. સેનાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રક્રિયા લશ્કરી ઝોનમાં થઈ હોવાથી નાગરિક વિસ્તારોમાં કોઈ સાયરન વગાડવામાં આવ્યા ન હતા.
વ્યૂહાત્મક વિશ્લેષણ: યુદ્ધવિરામ લંબાવવા પાછળનું અસલી કારણ
આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના નિષ્ણાતો માને છે કે બંને પક્ષો સખત લડાઈ લડી રહ્યા હોવા છતાં યુદ્ધવિરામ લંબાવવા માટે રાજી થયા છે, કારણ કે લાંબા સમયના યુદ્ધથી બંને પક્ષો આર્થિક અને સૈન્ય રીતે થાક્યા છે. ઇઝરાયલ પર એકસાથે ગાઝા અને લેબનોન એમ બે મોરચે લડવાનું ભારે દબાણ છે, જ્યારે લેબનોનનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગ્યું છે. અમેરિકામાં પણ આગામી સમયમાં રાજકીય સ્થિતિઓ બદલાવાની હોવાથી બાઇડન પ્રશાસન પશ્ચિમ એશિયામાં કોઈ મોટી કાયમી શાંતિ સ્થાપીને પોતાની વિદેશ નીતિની સફળતા સાબિત કરવા માંગે છે.
આ ૪૫ દિવસનો યુદ્ધવિરામ એ કાયમી શાંતિ નથી, પરંતુ તે કાયમી શાંતિ તરફ જવા માટેનો એક અનિવાર્ય સેતુ ચોક્કસ છે. જો ૨૯ મે ના પેન્ટાગોન સેશનમાં બંને દેશો સરહદ પરથી સેના હટાવવા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પ્રસ્તાવ ૧૭૦૧ (UN Resolution 1701) નો અમલ કરવા પર સહમત થશે, તો જ પશ્ચિમ એશિયામાં માનવતાવાદી કટોકટીનો કાયમી અંત આવી શકશે. ત્યાં સુધી આ શાંતિ અત્યંત નાજુક દોર પર ટકેલી રહેશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આવા શાંતિ કરારો વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને શેરબજાર માટે ખૂબ જ હકારાત્મક સાબિત થતા હોય છે. યુદ્ધવિરામ લંબાવવાના સમાચારથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો સ્થિર રાખવામાં પણ મદદ મળશે. જો કે, જમીની સ્તરે ચાલુ હુમલાઓ દર્શાવે છે કે આ શાંતિ કરાર ગમે ત્યારે તૂટી શકે તેટલો સંવેદનશીલ છે.
