ડ્રેગનની નાકની નીચે ભારતની મોટી ડિફેન્સ ડીલ: વિયેતનામને બ્રહ્મોસ મિસાઈલ વેચવાની તૈયારી, ચીનને લાગશે મોટો ઝટકો
ચીનની વિસ્તારવાદી નીતિઓ અને દક્ષિણ ચીન સાગરમાં તેની દાદાગીરી સામે ભારતે હવે એક મજબૂત વ્યૂહાત્મક મોરચો ખોલી દીધો છે. ફિલિપાઇન્સ બાદ હવે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાનો વધુ એક મહત્વનો દેશ વિયેતનામ ભારતની ઘાતક અને સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ ‘બ્રહ્મોસ’ ખરીદવા માટે ખૂબ જ ઉત્સુક છે. ભારત અને વિયેતનામ વચ્ચેની આ સંભવિત સંરક્ષણ ડીલ માત્ર સૈન્ય વેપાર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ઈન્ડો-પેસિફિક (હિંદ-પ્રશાંત) ક્ષેત્રમાં સત્તાનું સંતુલન બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહના તાજેતરના વિયેતનામ પ્રવાસ દરમિયાન આ ઐતિહાસિક બ્રહ્મોસ ડીલ પર આખરી મહોર વાગે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે. આ પગલાથી બેઇજિંગ (ચીન)ના કેમ્પમાં ચોક્કસપણે ફફડાટ જોવા મળી રહ્યો છે.
વડાપ્રધાન અને રાષ્ટ્રપતિ સ્તરની મુલાકાતોથી મજબૂત બનતા સંબંધો
આ સંરક્ષણ કરારની પૃષ્ઠભૂમિ તાજેતરમાં જ તૈયાર થઈ ગઈ હતી, જ્યારે વિયેતનામના રાષ્ટ્રપતિ ટો લેમે ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો દરમિયાન ભારતે વિયેતનામને પડોશી ધર્મ અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના ભાગરૂપે 500 મિલિયન ડૉલર (આશરે 5000 કરોડ રૂપિયા)ની ‘લાઇન ઓફ ક્રેડિટ’ (નાણાકીય મદદ) આપવાની જાહેરાત કરી હતી.
આ નાણાકીય સહાયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિયેતનામની નૌકાદળની ક્ષમતાઓમાં વધારો કરવાનો છે. આ લાઇન ઓફ ક્રેડિટ અંતર્ગત વિયેતનામ માટે 03 થી 04 ઓફશોર પેટ્રોલ વેસેલ (OPV જહાજો) અને એક ડઝનથી વધુ હાઇ-સ્પીડ પેટ્રોલ બોટ્સનું નિર્માણ કરવામાં આવશે, જે દરિયામાં વિયેતનામની સાર્વભૌમત્વનું રક્ષણ કરશે.
રાજનાથ સિંહનો પાંચ દિવસીય વિદેશ પ્રવાસ અને વ્યૂહાત્મક એજન્ડા
ભારતના સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ પાંચ દિવસના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એશિયાઈ પ્રવાસે રવાના થયા છે. આ પ્રવાસ અંતર્ગત તેઓ 18-19 મે દરમિયાન વિયેતનામ (હનોઈ) અને ત્યારબાદ 19-21 મે દરમિયાન દક્ષિણ કોરિયાની મુલાકાત લેશે. પ્રસ્થાન કરતા પહેલા સંરક્ષણ મંત્રીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર આ અંગેની વિગતવાર માહિતી શેર કરી હતી.
“હું બંને એશિયાઈ દેશો સાથેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વધુ વિસ્તારવા માટે ઉત્સુક છું. અમારું મુખ્ય ધ્યાન વ્યૂહાત્મક સૈન્ય સહયોગને ઊંડો કરવા, સંરક્ષણ ઔદ્યોગિક ભાગીદારીને મજબૂત કરવા અને દરિયાઈ સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવા પર રહેશે. આ પ્રયાસોથી સમગ્ર હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં શાંતિ અને સ્થિરતાને વધુ બળ મળશે.” – રાજનાથ સિંહ, સંરક્ષણ મંત્રી
સુખોઈ અને કિલો ક્લાસ સબમરીનની જાળવણી માટે ભારતની મોટી ઓફર
ભારત અને વિયેતનામ વચ્ચે માત્ર મિસાઈલ ડીલ જ નહીં, પણ સૈન્ય ઉપકરણોના મેઈન્ટેનન્સને લઈને પણ મોટો કરાર થઈ શકે છે. વાસ્તવમાં, ભારતની જેમ જ વિયેતનામની સેના પણ રશિયન બનાવટના સુખોઈ ફાઈટર જેટ્સ અને કિલો ક્લાસ સબમરીન (પનડુબ્બી)નો વ્યાપક ઉપયોગ કરે છે.
ભારતે આ બાબતમાં પોતાની તકનીકી કુશળતાનો લાભ વિયેતનામને આપવાની ઓફર કરી છે. ભારતે વિયેતનામના સુખોઈ યુદ્ધવિમાનો અને કિલો ક્લાસ સબમરીનના મેઈન્ટેનન્સ, રિપેરિંગ અને ઓવરહોલિંગ (MRO) માટે સહયોગની તૈયારી દર્શાવી છે. આ ઓફરના કારણે વિયેતનામની રશિયન હથિયારો પરની નિર્ભરતા અને તેની ઓપરેશનલ ક્ષમતા ખૂબ જ સસ્તી અને ઝડપી બની જશે.
ફિલિપાઇન્સ બાદ વિયેતનામ બનશે બીજો મોટો ગ્રાહક
જો આ બ્રહ્મોસ ડીલ સફળ થાય છે, તો ફિલિપાઇન્સ પછી વિયેતનામ દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાનો બીજો એવો દેશ બનશે જે ભારત પાસેથી આ સુપરસોનિક મિસાઈલ ખરીદશે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 2022માં ભારતે ફિલિપાઇન્સ સાથે 375 મિલિયન ડૉલર (આશરે 3500 કરોડ રૂપિયા)નો બ્રહ્મોસ મિસાઈલ સોદો કર્યો હતો, જેની ડિલિવરી પણ શરૂ થઈ ચૂકી છે. ફિલિપાઇન્સે આ એન્ટી-શિપ મિસાઇલો ખાસ કરીને દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીન સાથે ચાલી રહેલી તણાવપૂર્ણ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તૈનાત કરી છે. હવે એ જ નકશાકદમ પર ચાલીને વિયેતનામ પણ પોતાની સુરક્ષા અભેદ્ય કરવા માંગે છે.
દક્ષિણ ચીન સાગરનો વિવાદ અને ચીન સામે સમાન પડકાર
ફિલિપાઇન્સની જેમ જ વિયેતનામનો પણ દક્ષિણ ચીન સાગરમાં બેઇજિંગ (ચીન) સાથે લાંબા સમયથી મોટો દરિયાઈ સરહદ વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. ચીન આ વિસ્તારના ટાપુઓ અને દરિયાઈ સંસાધનો પર ગેરકાયદેસર દાવો કરતું આવ્યું છે. વિયેતનામ સારી રીતે જાણે છે કે ચીનની આક્રમકતાનો સામનો કરવા માટે માત્ર વાતો પૂરતી નથી, પરંતુ તેની પાસે બ્રહ્મોસ જેવી અચૂક મિસાઈલ હોવી જરૂરી છે. બ્રહ્મોસ દુનિયાની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલોમાંની એક છે, જેને રડારમાં પકડવી કે રોકવી ચીનની ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટે લગભગ અશક્ય છે.
ભારત-વિયેતનામ વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના 10 વર્ષ
ભારતીય સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, રાજનાથ સિંહની આ હનોઈ મુલાકાત ખૂબ જ ખાસ છે કારણ કે આ વર્ષે બંને દેશો વચ્ચેની ‘કોમ્પ્રિહેન્સિવ સ્ટ્રેટેજિક પાર્ટનરશિપ’ (વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી) ના સફળ 10 વર્ષ પૂર્ણ થઈ રહ્યા છે.
પોતાના પ્રવાસ દરમિયાન સંરક્ષણ મંત્રી વિયેતનામના રક્ષા મંત્રી જનરલ ફાન વેન જિયાંગ સાથે વન-ટુ-વન બેઠક કરશે, જેમાં સંરક્ષણ સંબંધોના આગામી રોડમેપ પર ચર્ચા થશે. આ ઉપરાંત તેઓ વિયેતનામના ક્રાંતિકારી નેતા અને પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ હો ચિન મિન્હના સ્મારકની મુલાકાત લઈને તેમને શ્રદ્ધાંજલિ પણ અર્પણ કરશે.
દક્ષિણ કોરિયાનો પ્રવાસ: વ્યાપારિક ગોષ્ઠિ અને શહીદોને નમન
વિયેતનામ બાદ સંરક્ષણ મંત્રી દક્ષિણ કોરિયાના પાટનગર સેઓલ પહોંચશે. ત્યાં તેઓ પોતાના સમકક્ષ અહ્ન ગ્યુ બેક સાથે દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ સહયોગ, પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિઓ પર ચર્ચા કરશે. આ પ્રવાસ દરમિયાન તેઓ ‘ઇન્ડો-કોરિયા બિઝનેસ રાઉન્ડ ટેબલ’ની અધ્યક્ષતા પણ કરશે, જે બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક અને તકનીકી આદાનપ્રદાનને વેગ આપશે.
આ યાત્રાનો એક અત્યંત ભાવુક અને ગૌરવપૂર્ણ ક્ષણ એ રહેશે જ્યારે રાજનાથ સિંહ સેઓલમાં એક ખાસ વોર મેમોરિયલ (યુદ્ધ સ્મારક) નું ઉદ્ઘાટન કરશે. આ સ્મારક કોરિયન યુદ્ધ (1950-53) દરમિયાન શાંતિ સ્થાપના માટે પોતાના પ્રાણોની આહુતિ આપનારા વીર ભારતીય સૈનિકોની યાદમાં બનાવવામાં આવ્યું છે.
