ઈરાનનો વળતો પ્રહાર: ‘ટ્રમ્પ પોતે જ ડેડલાઇન નક્કી કરે છે અને પોતે જ ડરીને પીછેહઠ કરે છે, અમે ઝૂકવાના નથી’
પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) નું સૈન્ય તાપમાન અત્યારે તેની ચરમસીમાએ પહોંચી ગયું છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન પર પ્રસ્તાવિત મહા-હુમલાને છેલ્લી ઘડીએ અસ્થાયી રૂપે મુલતવી રાખવાના નિર્ણય બાદ બંને દેશો વચ્ચે વાકયુદ્ધ તીવ્ર બન્યું છે. અમેરિકાના આ યુ-ટર્ન અને રણનીતિને પોતાની નૈતિક અને સૈન્ય જીત ગણાવતા ઈરાને અત્યંત આકરો અને કટાક્ષપૂર્ણ વળતો પ્રહાર કર્યો છે.
ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર આયાતોલ્લાહ મોજતબા ખામેનીના વરિષ્ઠ લશ્કરી સલાહકાર મોહસેન રેઝાઈએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X (અગાઉ ટ્વિટર) પર એક સળગતી પોસ્ટ મૂકીને ટ્રમ્પ પ્રશાસનની સૈન્ય ધમકીઓની ભારે મજાક ઉડાવી છે અને તેને અમેરિકાનો મનોવૈજ્ઞાનિક પરાજય ગણાવ્યો છે.
ટ્રમ્પની સૈન્ય ડેડલાઇન પર ઈરાનનો આકરો કટાક્ષ
મોહસેન રેઝાઈએ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિર્ણયની આકરી આલોચના કરતા લખ્યું, “આ બહુ વિચિત્ર આયર્ની છે કે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ પહેલા પોતાની મરજીથી સૈન્ય હુમલા માટે એક સમયમર્યાદા (Deadlines) નક્કી કરે છે અને પછી પોતે જ તેમાંથી પીછેહઠ કરીને તેને રદ કરે છે. વ્હાઇટ હાઉસ આ બધું માત્ર એ નિરર્થક આશામાં કરી રહ્યું છે કે ઈરાનના બહાદુર નાગરિકો અને સત્તાવાળાઓ તેમના સૈન્ય દબાણ સામે શરણાગતિ સ્વીકારી લેશે.”
ખામેનીના લશ્કરી સલાહકારે યુએસ વહીવટીતંત્રને ખુલ્લી ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે ઈરાનની શક્તિશાળી ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) અને તેના નાગરિકોની અડગ લોખંડી તાકાત અમેરિકાને કોઈ પણ દુસાહસ કરતા રોકશે અને આખરે વોશિંગ્ટનને જ પોતાની હઠ છોડીને શરણાગતિ સ્વીકારવા દબાણ કરશે. આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે ગલ્ફ દેશોના દબાણ વચ્ચે પણ તેહરાન પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે અમેરિકા સામે ઝૂકવા સહેજ પણ તૈયાર નથી.
પડદા પાછળનું ગણિત: ટ્રમ્પનો દાવો અને ગલ્ફ દેશોની મધ્યસ્થતા
આ વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે મંગળવારે (૧૯ મે) ના રોજ ઈરાનના પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ અને સૈન્ય મથકો પર એક ભયાનક એર-સ્ટ્રાઈક કરવાની સત્તાવાર ધમકી આપી હતી. જો કે, બાદમાં પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ “ટ્રુથ સોશિયલ” (Truth Social) પર એક નવી પોસ્ટ મૂકીને ટ્રમ્પે આ હુમલો મુલતવી રાખવાની જાહેરાત કરી હતી.
ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન, યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અને કતારના અમીર તમિમ બિન હમાદ અલ થાનીની અંગત વિનંતી અને અપીલ બાદ આ હુમલો રોક્યો છે. આરબ નેતાઓએ અમેરિકાને ખાતરી આપી છે કે ઈરાન સાથે બેકચેનલ ડિપ્લોમસી દ્વારા એક ‘મોટો સોદો’ (Mega Deal) શક્ય છે, તેથી સૈન્ય કાર્યવાહી ટાળવી જોઈએ.
અમેરિકાની કડક શરતો અને ઈરાનનો ગતિરોધ:
વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સૈન્ય સસ્પેન્સના મુખ્ય કેન્દ્રીય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ છે:
૧. પરમાણુ હથિયાર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ: ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ નવી વૈશ્વિક ડીલની પ્રથમ શરત એ જ રહેશે કે ઈરાન ક્યારેય પરમાણુ હથિયાર (Nuclear Weapons) નહીં બનાવી શકે.
૨. સેના હજુ પણ તૈયાર: ટ્રમ્પે સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથ અને જોઈન્ટ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફના અધ્યક્ષ જનરલ ડેનિયલ કેનને આદેશ આપ્યો છે કે જો આ નવી વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે, તો યુએસ આર્મી આંખના પલકારામાં ઈરાન પર અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો હુમલો કરવા માટે હાઈ એલર્ટ પર રહેશે.
પશ્ચિમ એશિયાનું સૈન્ય સંતુલન (Geopolitical Balance):
| દેશ / પક્ષ | વર્તમાન સૈન્ય વલણ અને સ્થિતિ | વ્યૂહાત્મક લક્ષ્ય |
| યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) | હુમલો મુલતવી રાખ્યો, પરંતુ સેના અને મિસાઇલો હાઇ એલર્ટ પર રાખ્યા. | ઈરાનને પરમાણુ મુક્ત કરવું અને ઇઝરાયલનું રક્ષણ કરવું. |
| ઈરાન (Iran) | અમેરિકી ધમકીઓને નકારી કાઢી, સશસ્ત્ર દળો સંપૂર્ણ સજ્જ. | આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા અને પ્રાદેશિક પ્રભુત્વ જાળવવું. |
| ખાડી દેશો (Gulf Nations) | યુદ્ધ રોકવા માટે સક્રિય મધ્યસ્થતા અને ડિપ્લોમેટિક દબાણ. | મધ્ય પૂર્વમાં આર્થિક અને તેલ સપ્લાયની સ્થિરતા જાળવવી. |
આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાનનો આ આક્રમક વલણ દર્શાવે છે કે તે અમેરિકાના મનોવૈજ્ઞાનિક દબાણ (Psychological Warfare) માં આવવા માંગતું નથી. ઈરાન સારી રીતે જાણે છે કે જો અમેરિકા આ સમયે સીધું યુદ્ધ શરૂ કરશે તો વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલ (Crude Oil) ની કિંમતો આકાશે આંબી જશે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ડૂબાડી શકે છે. આરબ દેશોની મધ્યસ્થતાથી શરૂ થયેલી આ નવી વાટાઘાટો આગામી દિવસોમાં શાંતિ લાવશે કે પછી પશ્ચિમ એશિયાને વિનાશક યુદ્ધની ખાઈમાં ધકેલી દેશે, તેના પર સમગ્ર વિશ્વની આતુર નજર મંડાયેલી છે.
