વૈશ્વિક કટોકટી: સાઉદી, UAE અને કતારની મધ્યસ્થતાથી અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ અટક્યું; પરમાણુ કરાર પર નવો વળાંક
પશ્ચિમ એશિયામાં ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહેલી પરિસ્થિતિ વચ્ચે એક અત્યંત રાહત આપનારા પરંતુ સસ્પેન્સથી ભરેલા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવારે (૧૮ મે) મોડી રાત્રે એક સત્તાવાર અને સળગતી જાહેરાત કરીને સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, મંગળવાર (૧૯ મે) ના રોજ ઈરાન પર થનારો અમેરિકાનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સૈન્ય હુમલો અસ્થાયી રૂપે અટકાવી દેવામાં (મુલતવી રાખવામાં) આવ્યો છે.
આ ઐતિહાસિક અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણય પાછળ મધ્ય પૂર્વ (ગલ્ફ) ના ત્રણ સૌથી શક્તિશાળી ઇસ્લામિક દેશો— સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને કતારના પર્સનલ હસ્તક્ષેપ અને વિનંતી જવાબદાર છે. ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે જો ઈરાન હજુ પણ પરમાણુ શસ્ત્રોની જીદ નહીં છોડે તો આ યુદ્ધ માત્ર થોડા સમય માટે જ ટળ્યું છે.
કટોકટીની એ રાત: ટ્રમ્પના ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર મોટો ખુલાસો
પોતાના સત્તાવાર સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ (Truth Social) પર શ્રેણીબદ્ધ પોસ્ટ્સ મૂકીને પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ પડદા પાછળની રાજનીતિ પરથી પડદો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, “મને સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS), યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અને કતારના અમીર તમિમ બિન હમાદ અલ થાની તરફથી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને કટોકટીના સંદેશા મળ્યા હતા. આ ત્રણેય ટોચના આરબ નેતાઓએ મને ઈરાન પરની સીધી લશ્કરી કાર્યવાહી હાલ પૂરતી રોકી દેવા ભારપૂર્વક અપીલ કરી છે.”
આરબ નેતાઓએ અમેરિકાને ખાતરી આપી છે કે બેકચેનલ ડિપ્લોમસી (ગુપ્ત વાટાઘાટો) દ્વારા ઈરાન સાથે એક એવી ‘મેગા ડીલ’ અથવા મોટો સોદો શક્ય છે, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઇઝરાયલ અને સમગ્ર મધ્ય પૂર્વ ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે કાયમી ધોરણે સ્વીકાર્ય હોય. ટ્રમ્પે ઉમેર્યું કે આ સકારાત્મક વળાંક વિશે અમે ઇઝરાયલ અને અમારા સાથી દેશોને પણ વાકેફ કરી દીધા છે.
‘બોમ્બથી વાત’ કરવાનો વિકલ્પ હજુ પણ ખુલ્લો: અમેરિકી સેના હાઈ એલર્ટ પર
ટ્રમ્પે ખૂબ જ આકરા અને કડક શબ્દોમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા ઈરાનને કોઈ પણ સંજોગોમાં પરમાણુ શસ્ત્ર (Nuclear Weapons) ધારણ કરવા દેશે નહીં. આ મિશન અમારા માટે સર્વોપરી છે. પાકિસ્તાન દ્વારા અમેરિકાને મોકલવામાં આવેલો ઈરાનનો ૧૪-મુદ્દાનો શાંતિ પ્રસ્તાવ અગાઉ અમેરિકી વ્હાઇટ હાઉસે અપૂરતો અને નબળો ગણાવીને ફગાવી દીધો હતો, જેના કારણે જ યુએસ આક્રમણના આરે પહોંચી ગયું હતું.
અમેરિકાની આગામી રણનીતિ અને કમાન્ડર્સને આદેશ:
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વ્હાઇટ હાઉસની મિલિટરી બ્રીફિંગ બાદ આદેશો જાહેર કર્યા છે:
૧. હુમલો મુલતવી રાખવાની સૂચના: મેં યુએસ સંરક્ષણ સચિવ (Defense Secretary) પીટ હેગસેથ અને જોઈન્ટ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફના અધ્યક્ષ જનરલ ડેનિયલ કેનને ૧૯ મે નો પ્રસ્તાવિત હુમલો તાત્કાલિક રોકવા જણાવ્યું છે.
૨. આંખના પલકારામાં વિનાશ: ટ્રમ્પે ધમકીભર્યા લહેજામાં કહ્યું, “જો આરબ દેશોની મધ્યસ્થતાવાળી આ નવી વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે, તો અમારી સેના સેકન્ડોના ભાગમાં ઈરાન પર અત્યાર સુધીનો સૌથી ઘાતક હુમલો કરવા માટે સંપૂર્ણ સજ્જ છે.”
ગલ્ફ કટોકટી અને મધ્યસ્થતાનું ગણિત:
| દેશ | મુખ્ય મધ્યસ્થી નેતા | અમેરિકા સમક્ષ રજૂ કરેલો તર્ક |
| સાઉદી અરેબિયા | ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન | યુદ્ધથી વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય ખોરવાશે, ડિપ્લોમસીને એક છેલ્લી તક મળવી જોઈએ. |
| UAE (અમીરાત) | રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ | આર્થિક ક્ષેત્ર અને ખાડી દેશોની સ્થિરતા માટે ઈરાન સાથે કડક શરતોએ કરાર શક્ય છે. |
| કતાર | અમીર તમિમ બિન હમાદ | તેહરાન (ઈરાન) ના નેતૃત્વ સાથે સીધી વાતચીતનો મધ્યસ્થી માર્ગ ખુલ્લો છે. |
નિષ્ણાતોના મતે, ટ્રમ્પ અગાઉ પણ દાવો કરી ચૂક્યા છે કે તેઓ કરારની નજીક હતા પરંતુ ઈરાને પીછેહઠ કરી હતી. પરંતુ આ વખતે સ્થિતિ અલગ છે, કારણ કે અમેરિકા યુદ્ધના મેદાનમાં ઉતરવા માટે મન બનાવી ચૂક્યું હતું. જો આગામી થોડા દિવસોમાં ઈરાન પોતાના પરમાણુ સંવર્ધન (Uranium Enrichment) અને મિસાઈલ પ્રોગ્રામ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવા તૈયાર નહીં થાય, તો પશ્ચિમ એશિયા પર ગમે ત્યારે અમેરિકી બોમ્બર્સે અને મિસાઈલો તૂટી પડશે તે નક્કી છે. હાલમાં સમગ્ર વિશ્વની નજર તેહરાનના આગામી વલણ પર ટકેલી છે.
