કેરળમાં સત્તા મળ્યા પછી પણ શાંતિ નથી: મંત્રીમંડળના વિભાગોની વહેંચણી પર UDF માં ભારે વિવાદ, જાણો અંદરની વાત
ચૂંટણી જીતવી એ લોકશાહીમાં માત્ર અડધી જંગ જીતવા સમાન છે, અસલી જંગ તો સત્તાના સિંહાસન પર બેઠા પછી શરૂ થાય છે. આ વિધાન અત્યારે ભારતના દક્ષિણ રાજ્ય કેરળના રાજકારણમાં અક્ષરશઃ સાચું સાબિત થઈ રહ્યું છે. કેરળ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ભવ્ય જીત મેળવ્યા બાદ પણ કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળના યુનાઇટેડ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ (UDF) માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું નથી.
મુખ્યમંત્રી પદના ચહેરાને લઈને ચાલેલી લાંબી ખેંચતાણ માંડ શાંત થઈ હતી, ત્યાં હવે મંત્રીઓના ખાતાની વહેંચણી (Department Allocation) ને લઈને ગઠબંધનમાં ભડકો થયો છે. આ આંતરિક વિવાદ હવે ચાર દીવાલોમાંથી બહાર આવીને મીડિયા સમક્ષ પણ ખુલ્લો પડી ગયો છે.
કયા વિભાગો પર અટક્યું છે ગાડું? કે. મુરલીધરનનો મોટો ખુલાસો
ગઠબંધનની અંદર ચાલી રહેલા આ ગજગ્રાહ પરથી પડદો ઉઠાવતા કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા કે. મુરલીધરને મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં સ્વીકાર્યું છે કે મોરચામાં વિભાગોની વહેંચણીને લઈને ઊંડો મતભેદ ચાલી રહ્યો છે. ખાસ કરીને મત્સ્ય પાલન (Fisheries) અને ઉચ્ચ શિક્ષણ (High Education) વિભાગ કોને આપવા, તે બાબતે ગઠબંધનના પક્ષો સામસામે આવી ગયા છે.
જો કે, રાજકીય પરિપક્વતા બતાવતા મુરલીધરને એવો ભરોસો પણ વ્યક્ત કર્યો છે કે આ વિવાદ બહુ લાંબો નહીં ખેંચાય અને તમામ સહયોગી પક્ષો સાથે મળીને તેનો ટૂંક સમયમાં ઉકેલ લાવી દેશે. તેમણે જણાવ્યું કે, “કેટલાક મંત્રીઓના વિભાગોમાં છેલ્લી ઘડીએ ફેરફાર થવાની સંભાવના હોવાને કારણે સત્તાવાર જાહેરાતમાં મોડું થઈ રહ્યું છે. પરંતુ મોડી સાંજ સુધીમાં તમામ મંત્રીઓના ખાતાઓની સત્તાવાર સૂચના (Notification) જાહેર કરી દેવામાં આવશે.”
મુખ્યમંત્રી નક્કી કરવામાં જ નીકળી ગયા ૧૦ દિવસ!
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે આ ચૂંટણી પછી UDF માં કોઈ મુદ્દે વિલંબ થયો હોય. અગાઉ ચૂંટણીના પરિણામો આવી ગયા બાદ પણ કેરળના આગામી મુખ્યમંત્રી કોણ બનશે, તેને લઈને ભારે સસ્પેન્સની સ્થિતિ બનેલી હતી. હાઈકમાન્ડ અને સ્થાનિક નેતાઓ વચ્ચે ચાલેલી ખેંચતાણના કારણે કોંગ્રેસ પાર્ટીને માત્ર મુખ્યમંત્રીના નામની જાહેરાત કરવામાં જ ૧૦ દિવસ કરતાં વધુ સમય લાગી ગયો હતો.
રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ગઠબંધન સરકારમાં જ્યારે કોઈ એક પક્ષ પૂર્ણ બહુમતીમાં ન હોય, ત્યારે સહયોગી પક્ષો પોતાની શરતો મનાવવા માટે દબાણ લાવતા હોય છે અને કેરળમાં અત્યારે બરાબર એવું જ થઈ રહ્યું છે.
કેરળ ચૂંટણીના આંકડા: કોને કેટલી બેઠકો મળી?
આ આંતરિક વિવાદને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે આપણે ગઠબંધનમાં પક્ષોની સ્થિતિ અને બેઠકોની સંખ્યા પર નજર નાખવી પડશે. કેરળ વિધાનસભાની આ ચૂંટણીમાં UDF ગઠબંધને બહુમતી મેળવીને કુલ ૯૯ બેઠકો પર વિજય મેળવ્યો છે. આ બેઠકોની વહેંચણી નીચે મુજબ છે:
કોંગ્રેસ (INC): ૬૩ બેઠકો (સૌથી મોટો પક્ષ)
ઇન્ડિયન યુનિયન મુસ્લિમ લીગ (IUML): ૨૨ બેઠકો
કેરળ કોંગ્રેસ (KC): ૭ બેઠકો
રિવોલ્યુશનરી સોશિયલિસ્ટ પાર્ટી (RSP): ૩ બેઠકો
અન્ય નાના પક્ષો: ૦૪ બેઠકો (બે પક્ષોને ૧-૧ બેઠક)
આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ભલે કોંગ્રેસ ૬૩ બેઠકો સાથે સૌથી મોટી પાર્ટી હોય, પરંતુ ૨૨ બેઠકો ધરાવતી મુસ્લિમ લીગ (IUML) અને અન્ય પ્રાદેશિક પક્ષોના ટેકા વિના સરકાર ચલાવવી અશક્ય છે. આ જ કારણે આ પક્ષો મત્સ્ય પાલન અને શિક્ષણ જેવા મહત્વના અને કમાઉ ગણાતા વિભાગો પોતાના હસ્તક રાખવા માટે અડી ગયા છે.
કેરળનું પરંપરાગત રાજકારણ: UDF વિરુદ્ધ LDF
કેરળનું રાજકારણ હંમેશાથી દેશના અન્ય રાજ્યો કરતાં તદ્દન અલગ અને રસપ્રદ રહ્યું છે. અહીં મુખ્ય સ્પર્ધા બે મોટા મોરચાઓ વચ્ચે જ થતી આવી છે. એક તરફ કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળનું ‘યુનાઇટેડ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ’ (UDF) છે, તો બીજી તરફ ડાબેરી પક્ષોની (લેફ્ટ ફ્રન્ટ) આગેવાની હેઠળનું ‘લેફ્ટ ડેમોક્રેટિક ફ્રન્ટ’ (LDF) છે. સામાન્ય રીતે કેરળની જનતા દર પાંચ વર્ષે સત્તા બદલવા માટે જાણીતી છે, જેને ‘એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સી’ ફેક્ટર કહેવાય છે. આ વખતે જનતાએ LDF ને સત્તામાંથી બહાર કરીને UDF ને શાસન સોંપ્યું છે.
આ ચૂંટણી કયા મુદ્દાઓ પર લડાઈ?
કેરળમાં આ વખતે સત્તા પરિવર્તન પાછળ જનતાના કેટલાક પાયાના પ્રશ્નો અને મુદ્દાઓ જવાબદાર હતા, જે ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન કેન્દ્ર સ્થાને રહ્યા હતા:
૧. બેરોજગારી અને આર્થિક સ્થિતિ:
કેરળમાં ભણેલા-ગણેલા યુવાનોની સંખ્યા દેશમાં સૌથી વધુ છે, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે રોજગારની તકો ન હોવાને કારણે યુવાનોમાં ભારે અસંતોષ હતો. રાજ્યની નબળી આર્થિક સ્થિતિ અને વધતી જતી મોંઘવારી મોટો મુદ્દો બન્યા હતા.
૨. શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓ:
આરોગ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે મોડેલ ગણાતા કેરળમાં આ સેવાઓના ખાનગીકરણ અને વહીવટી ખામીઓ સામે વિપક્ષે આકરા પ્રહારો કર્યા હતા.
૩. માછીમારોની સમસ્યાઓ:
કેરળનો લાંબો દરિયા કિનારો છે અને લાખો લોકો મત્સ્ય ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે. તટીય વિસ્તારોમાં રહેતા માછીમારોના અધિકારો, તેમની સુરક્ષા અને આજીવિકાના પ્રશ્નો આ ચૂંટણીમાં ખૂબ ગાજ્યા હતા. આ જ કારણ છે કે આજે સરકાર બન્યા પછી પણ ‘મત્સ્ય પાલન વિભાગ’ મેળવવા માટે પક્ષો વચ્ચે આટલી મોટી ખેંચતાણ થઈ રહી છે.
ભાજપ અને અન્ય પક્ષોની ભૂમિકા
આ ચૂંટણીમાં સત્તાધારી એલડીએફ (LDF) એ પોતાની કલ્યાણકારી યોજનાઓ, મફત રાશન અને સામાજિક સુરક્ષા પેન્શન જેવા વિકાસ કાર્યોને જનતા સામે રાખીને વોટ માંગ્યા હતા. બીજી તરફ, વિપક્ષ તરીકે કોંગ્રેસ અને યુડીએફએ સરકાર પર ભ્રષ્ટાચાર, સોનાની દાણચોરીના આરોપો અને નાણાકીય ગેરવહીવટના ગંભીર આક્ષેપો કરીને એન્ટી-ઇન્કમ્બન્સીનો પૂરો લાભ ઉઠાવ્યો.
આ દરમિયાન, ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) એ પણ કેરળમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માટે એડીચોટીનું જોર લગાવ્યું હતું. ભાજપે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, હિંદુત્વ અને કેન્દ્ર સરકારની વિકાસ યોજનાઓના સહારે જોરદાર રોડ શો અને રેલીઓ કરીને વાતાવરણ ગરમ રાખ્યું હતું, જેના કારણે આ ત્રિપાંખીયો જંગ અત્યંત રોમાંચક બન્યો હતો.
જનતાની અપેક્ષાઓ અને આગામી પડકાર
મોટી આશાઓ સાથે કેરળની જનતાએ UDF ને બહુમતી આપીને સત્તાના સૂત્રો સોંપ્યા છે. પરંતુ સરકાર બનતાની સાથે જ જે રીતે નેતાઓ પદ અને વિભાગો માટે લડી રહ્યા છે, તેનાથી સામાન્ય જનતામાં નકારાત્મક સંદેશ જઈ રહ્યો છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે મુખ્યમંત્રી અને કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ સહયોગી પક્ષોને કેવી રીતે સંતુષ્ટ રાખે છે. જો શરૂઆતમાં જ આટલો વિખવાદ હશે, તો આગામી પાંચ વર્ષ સુધી ગઠબંધનની આ સરકાર ચલાવવી કોંગ્રેસ માટે લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન સાબિત થશે.
